Chuyển đổi vật liệu: Cơ hội chiến lược cho ngành gỗ và xây dựng Việt Nam

Ngày 27/3/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), Chương trình Forest Talk với chủ đề “Chuyển đổi vật liệu: Từ chính sách đến kiến trúc” đã diễn ra theo hình thức trực tiếp và trực tuyến. Sự kiện do Hội Gỗ Xây dựng TP. Hồ Chí Minh tổ chức, với sự hỗ trợ kỹ thuật của Forest Trends, cùng sự đồng hành của Ukaid, NICFI và Consmedia.

Thông tin tại sự kiện, ông Võ Quang Hà - Chủ tịch SAWA, đồng thời là Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TAVICO Group, cho biết SAWA định hướng Forest Talk & Link trở thành nền tảng đối thoại mở, kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và giới kiến trúc - xây dựng, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn.

VẬT LIỆU: “ĐIỂM NGHẼN” VÀ CŨNG LÀ CHÌA KHÓA

Theo ông Hà, các xu hướng công trình xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải carbon đang định hình lại cách tiếp cận trong ngành xây dựng. Trong đó, việc lựa chọn vật liệu không chỉ dừng lại ở yếu tố kỹ thuật hay thẩm mỹ, mà còn gắn với các tiêu chí về nguồn gốc hợp pháp, khả năng truy xuất và mức độ thân thiện với môi trường.

Đối với vật liệu gỗ, những yêu cầu này ngày càng rõ ràng. Việc thúc đẩy sử dụng gỗ rừng trồng, gỗ có chứng chỉ bền vững như FSC, PEFC và các vật liệu thay thế gỗ tự nhiên được xem là hướng đi quan trọng nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu hợp pháp, minh bạch và bền vững.

Tuy nhiên, chuyển đổi vật liệu không thể diễn ra riêng lẻ ở từng khâu. Ở cấp độ chính sách, các quy định về bảo vệ môi trường và giảm phát thải đang dần thiết lập tiêu chí cho vật liệu. Ở cấp độ doanh nghiệp, quá trình này đòi hỏi điều chỉnh từ nguồn nguyên liệu đến công nghệ sản xuất. Trong khi đó, ở khâu thiết kế và thi công, kiến trúc sư, kỹ sư và chủ đầu tư đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn và đưa vật liệu vào công trình.

Không chỉ dừng lại ở góc độ kỹ thuật, ông Hà cho rằng chuyển đổi vật liệu còn là cơ hội thị trường mang tính chiến lược. Không chỉ mang lại giá trị xuất khẩu, ngành gỗ hiện còn tạo sinh kế cho hơn 1 triệu lao động Việt Nam. Việc thúc đẩy sử dụng gỗ rừng trồng trong nước không chỉ gia tăng giá trị kinh tế, mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững.

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Tạ Đức Quang, Tổng giám đốc Công ty ConsMedia, cho biết rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở nhu cầu thị trường, mà ở các “nút thắt” mang tính hệ thống. Đó là sự thiếu hụt tiêu chuẩn kỹ thuật, tư duy thiết kế chưa theo kịp xu hướng mới, áp lực chi phí đầu tư ban đầu, khoảng trống trong đào tạo chuyên sâu, và đặc biệt là sự thiếu vắng một chuỗi cung ứng nội địa hoàn chỉnh.

Trong khi đó, áp lực chuyển đổi là rất rõ ràng. Việc tìm kiếm vật liệu thay thế cho các vật liệu truyền thống có mức phát thải cao đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Các nghiên cứu cho thấy gỗ kỹ thuật có thể giúp giảm đáng kể phát thải của công trình nếu được ứng dụng đồng bộ, đồng thời mang lại lợi ích về giảm trọng lượng kết cấu, rút ngắn thời gian thi công và tối ưu chi phí vòng đời.

VAI TRÒ DẪN DẮT CỦA CHÍNH SÁCH

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn. Ông Nguyễn Minh Cương, Tổng Giám đốc Công ty Gỗ Minh Long, cho biết Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu sản phẩm gỗ lớn trên thế giới, tuy nhiên ngành vẫn chủ yếu tập trung vào gia công với giá trị gia tăng chưa cao. Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi xuất hiện các rào cản thương mại hoặc biến động địa chính trị.

Vì vậy, để duy trì và phát triển vị thế, ông Cương nhấn mạnh: ngành gỗ cần chuyển dịch từ gia công sang thiết kế sáng tạo, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Một hướng đi quan trọng là đầu tư vào công nghệ chế biến, phát triển sản phẩm mới và gắn với yếu tố bền vững. 

Thực tế cho thấy, một số doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển mình theo hướng này, không chỉ sản xuất mà còn chú trọng thiết kế, tạo ra các sản phẩm phù hợp với điều kiện khí hậu và mang dấu ấn riêng.

Theo các chuyên gia tại chương trình, để thúc đẩy chuyển đổi vật liệu, cần có sự kết hợp giữa chính sách “cứng” và các công cụ thị trường. Trong đó, các chính sách về thuế, phí và ưu đãi đầu tư cần được triển khai mạnh mẽ hơn nhằm khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ và sử dụng vật liệu bền vững. Bên cạnh đó, chính sách mua sắm công cũng được xem là một “đòn bẩy” quan trọng.

Với quy mô chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu, khu vực công có thể đóng vai trò “khách hàng dẫn dắt”, tạo lực cầu đủ lớn cho vật liệu xanh. Việc ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện môi trường trong các công trình công sẽ góp phần thúc đẩy thị trường phát triển.

Ngoài ra, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho vật liệu gỗ trong xây dựng cũng là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, đảm bảo cạnh tranh minh bạch và bảo vệ người tiêu dùng.

Trong khuôn khổ chương trình, các nội dung thảo luận tập trung vào xu hướng tiêu dùng vật liệu trên thế giới, các cơ chế chính sách ở cấp độ quốc tế và Việt Nam, cũng như những định hướng phù hợp với bối cảnh trong nước.