Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm vừa ban hành Quyết định số 29/QĐ-LNKL, hướng dẫn tuân thủ EUDR cho ngành gỗ Việt Nam. Một trong những điểm đáng chú ý là quy định nới lỏng yêu cầu về tọa độ địa lý đối với các lô rừng có diện tích dưới 4 ha, phù hợp với thực trạng manh mún của rừng trồng trong nước, đồng thời vẫn đáp ứng các tiêu chí cốt lõi của EU về truy xuất nguồn gốc và chống mất rừng...

Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) áp dụng cho 7 nhóm nông sản chính nhập khẩu vào thị trường EU, gồm cà phê, cao su, gỗ, dầu cọ, ca cao, đậu nành và gia súc. Theo lộ trình, EUDR sẽ chính thức áp dụng từ ngày 30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa nhập khẩu vào EU, và từ ngày 30/6/2027 đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

EU không áp dụng Luật trực tiếp lên các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam, mà áp dụng đối với các doanh nghiệp nhập khẩu tại EU, yêu cầu các doanh nghiệp này phải cung cấp đầy đủ hồ sơ hợp lệ đối với hàng hóa nhập khẩu. Do đó, các đối tác nhập khẩu sẽ yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cung cấp các giấy tờ chứng minh quá trình sản xuất nông, lâm sản không gây mất rừng.

TOẠ ĐỘ ĐỊA LÝ: ĐIỀU KIỆN KỸ THUẬT BẮT BUỘC

Theo danh sách phân loại rủi ro do Ủy ban châu Âu (EC) công bố vào tháng 5/2025, Việt Nam được xếp vào nhóm “quốc gia rủi ro thấp” trong khuôn khổ EUDR. Việc xếp hạng này dựa trên xu hướng mất rừng, khuôn khổ pháp lý và năng lực quản lý, thực thi tại nước xuất xứ. Với các quốc gia rủi ro thấp, cơ quan chức năng EU chỉ tiến hành hậu kiểm khoảng 1% lô hàng hoặc doanh nghiệp xuất khẩu, được xem là lợi thế lớn cho gỗ và cao su Việt Nam.

Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm nhấn mạnh, nghĩa vụ nộp Tuyên bố thẩm định (Due Diligence Statement – DDS) thuộc về nhà nhập khẩu tại EU, không phải tổ chức, cá nhân tại Việt Nam. Tuy nhiên, doanh nghiệp trong nước vẫn có trách nhiệm cung cấp đầy đủ hồ sơ, dữ liệu để nhà nhập khẩu có cơ sở kết luận mức “rủi ro không đáng kể”.

Theo EUDR, tất cả sản phẩm gỗ và sản phẩm có nguồn gốc từ gỗ khi đưa vào thị trường EU phải chứng minh không gây mất rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020. Việc xác minh hiện được thực hiện thông qua hệ thống ảnh vệ tinh viễn thám, cho phép đối chiếu hiện trạng rừng trước và sau mốc thời gian này. Do đó, các lô hàng xuất khẩu vào EU bắt buộc phải cung cấp thông tin tọa độ địa lý khu vực canh tác, khai thác, được xác định bằng kinh độ và vĩ độ theo hệ quy chiếu WGS84, với tối thiểu 6 chữ số thập phân.

Trong Quyết định số 29/QĐ-LNKL, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm phân biệt rõ yêu cầu về tọa độ theo quy mô lô rừng. Đối với các lô hàng được sản xuất, khai thác trên diện tích dưới 4 ha, chỉ cần cung cấp một tọa độ GPS, ưu tiên vị trí gần trung tâm lô. Quy định này giúp giảm đáng kể chi phí đo đạc kỹ thuật, vốn là rào cản lớn đối với các hộ tiểu điền, đồng thời vẫn đáp ứng yêu cầu xác định vị trí khai thác của EU.

Quy định về tọa độ áp dụng thống nhất cho gỗ rừng trồng, gỗ cao su khai thác lấy gỗ và các loại gỗ khác thuộc phạm vi điều chỉnh của EUDR. Riêng với gỗ cao su, hồ sơ cần bổ sung thông tin về năm trồng, năm khai thác, hồ sơ thanh lý vườn cây, kèm theo tọa độ lô khai thác.

CHUỖI TRÁCH NHIỆM KHÔNG THỂ “PHA TRỘN”

EUDR thiết lập một chuỗi trách nhiệm chặt chẽ từ thượng nguồn đến hạ nguồn, yêu cầu không được “pha trộn” giữa các lô nguyên liệu đáp ứng EUDR và các lô có rủi ro.

Chủ rừng là bên chịu trách nhiệm đầu nguồn, phải xác lập ranh giới và tọa độ địa lý của từng lô khai thác, chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp và cung cấp hồ sơ khai thác theo quy định. Tổ chức, cá nhân khai thác gỗ có trách nhiệm xây dựng phương án khai thác gắn với tọa độ địa lý, thực hiện khai thác đúng phương án được phê duyệt, đo đếm và kê khai đầy đủ khối lượng gỗ. Sau khai thác, toàn bộ hồ sơ phải được bàn giao cho bên mua, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc theo từng lô.

Xưởng xẻ và cơ sở sơ chế chỉ được tiếp nhận các lô gỗ có hồ sơ nguồn gốc hợp lệ, quản lý nhập - xuất nguyên liệu theo từng lô, duy trì hệ thống truy xuất nội bộ và bảo đảm không pha trộn nguyên liệu có rủi ro với các lô đáp ứng yêu cầu EUDR.

Doanh nghiệp và thương lái thu mua có trách nhiệm sàng lọc nhà cung cấp, chỉ thu mua gỗ có hồ sơ đầy đủ và gắn với tọa độ lô khai thác, đồng thời chuyển giao trọn vẹn hồ sơ cho các khâu tiếp theo. Doanh nghiệp chế biến gỗ phải thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc nội bộ, bảo đảm toàn bộ nguyên liệu sử dụng có thể truy ngược về lô khai thác; với gỗ nhập khẩu, phải thu thập thông tin tọa độ từ nước xuất xứ và quản lý riêng biệt từng lô.

Dù hành lang pháp lý đã được thiết lập, các chuyên gia cho rằng việc triển khai EUDR trên thực tế vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Trước hết là nguy cơ xung đột dữ liệu ranh giới do sai số khi sử dụng Google Maps hoặc Google Earth; nếu tọa độ lô rừng chồng lấn lên đất quy hoạch phòng hộ hoặc đất đang tranh chấp, lô hàng có thể bị từ chối nhập khẩu.

Bên cạnh đó là chi phí và hạ tầng số hóa. Dù lô dưới 4 ha chỉ cần một tọa độ, việc quản lý hàng triệu lô diện tích nhỏ lẻ quy mô hộ tại Việt Nam sẽ đòi hỏi một nền tảng dữ liệu dùng chung. Hiện mới chỉ có khoảng 15 tỉnh hoàn thành tích hợp dữ liệu kiểm kê rừng, tạo áp lực lớn cho các địa phương còn lại.

Cuối cùng là khái niệm “suy thoái rừng”. Với gỗ cao su, việc phân định giữa khai thác trắng để tái canh và suy thoái rừng vẫn cần hướng dẫn kỹ thuật chi tiết hơn, nhằm tránh cách hiểu khác nhau giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu EU.