Cạnh tranh giữa các hãng xe phương Tây và đối thủ Trung Quốc đang đẩy ngành ô tô vào cuộc chạy đua rút ngắn thời gian phát triển mẫu xe mới, nhưng thách thức đặt ra là vấn đề an toàn...

Để bắt kịp tốc độ ra mắt sản phẩm và lợi thế chi phí của Trung Quốc, nhà sản xuất ô tô Mỹ Ford đã bắt tay với hãng xe Pháp Renault để sản xuất xe điện cỡ nhỏ tại châu Âu, sau khi Renault rút thời gian phát triển mẫu xe mới xuống dưới 2 năm.

Hãng xe Volkswagen của Đức cũng rút ngắn 30% chu kỳ phát triển các mẫu xe điện sản xuất tại Trung Quốc, so với quy trình truyền thống thường mất hơn 4 năm. Trong khi đó, hãng xe Nissan của Nhật năm nay ra mắt mẫu sedan điện N7 tại Trung Quốc, có giá chưa tới 20.000 USD, sau khoảng 2 năm phát triển cùng đối tác địa phương là tập đoàn ô tô Dongfeng. Mẫu xe này dự kiến bắt đầu được xuất khẩu sang các thị trường khác từ năm 2026.

TỐC ĐỘ LÀ YẾU TỐ SỐNG CÒN

Theo nhiều lãnh đạo doanh nghiệp trong ngành, tốc độ phát triển mẫu xe mới đang trở thành yếu tố sống còn, khi tốc độ đổi mới công nghệ ngành càng nhanh, thị hiếu người dùng thay đổi liên tục và chuỗi cung ứng bị xáo trộn bởi căng thẳng địa chính trị. Tuy nhiên, một số ý kiến cảnh báo rằng thách thức lớn đối với các hãng xe là rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm mà vẫn đảm bảo các yêu cầu an toàn cốt lõi.

“Phát triển nhanh hơn là yếu tố vô cùng quan trọng, đặc biệt là với các doanh nghiệp không có lợi thế về quy mô. Việc rút ngắn thời gian cho khâu kỹ thuật giúp hạ chi phí từ đó nâng sức cạnh tranh của mẫu xe”, ông Jeremie Papin, Giám đốc tài chính của Nissan, nhận định với tờ báo Financial Times.

Dù vậy, ông Papin nói vẫn có một giai đoạn gần như không thể rút ngắn, kéo dài khoảng 12 tháng. Đây là khoảng thời gian cần để chuyển từ khâu thiết kế, mô phỏng trên máy tính sang chế tạo nguyên mẫu, thử nghiệm thực tế và chuẩn bị sản xuất.

“Nếu một công ty mất 5 năm để phát triển một mẫu xe, đến khi đưa ra thị trường thì xem như đã muộn rồi. Vì vậy phải thật nhanh”, bà Laurence Noel, Giám đốc toàn cầu mảng ô tô tại công ty tư vấn Capgemini, chỉ ra.

Để bắt kịp chu kỳ phát triển sản phẩm trung bình khoảng 18-20 tháng tại Trung Quốc, các hãng xe truyền thống đang đẩy mạnh ứng dụng công cụ số để thiết kế và thử nghiệm trên môi trường ảo. Tuy nhiên, theo nhiều lãnh đạo doanh nghiệp, thay đổi quan trọng hơn nằm ở cách vận hành, cụ thể là học từ các hãng xe Trung Quốc cách ra quyết định nhanh hơn và làm việc linh hoạt hơn.

Theo ông Jim Baumbick, Giám đốc khu vực châu Âu của Ford, cho biết BYD và nhiều nhà sản xuất Trung Quốc khác ra mắt mẫu mới nhanh nhờ không thay đổi nhiều về các linh kiện và bộ phận cứng.

“Các mẫu xe mới của họ có thể không thay đổi nhiều về ngoại hình so với thế hệ trước. Phần cải tiến lớn nằm ở phần mềm và các công nghệ số. Tốc độ đến từ việc tái sử dụng thông minh và chuẩn hóa linh kiện, đồng thời đẩy nhanh quá trình nâng cấp phần mềm, công nghệ số và xác định rõ sản phẩm cuối cùng cần đạt được”, ông Baumbick chỉ ra.

Với hãng xe Renault, mẫu Twingo thuần điện dự kiến ra mắt năm 2026 là sản phẩm đầu tiên của quy trình thiết kế mới mà hãng triển khai thông qua bộ phận phát triển đặt tại Thượng Hải. Renault đã thành lập Trung tâm Phát triển Tiên tiến tại Trung Quốc với khoảng 150 kỹ sư và chuyên gia địa phương nhằm rút ngắn thời gian thiết kế và triển khai dự án phát triển xe mới.

“Tại châu Âu, từ lúc thiết kế một chi tiết đến khi có linh kiện thực tế thường phải qua nhiều khâu như liên hệ nhà cung cấp và gửi đề xuất, nên có thể mất 1-3 tháng. Trong khi đó, ở Trung Quốc, nhà cung cấp quen làm linh kiện ngay tại chỗ, nên thời gian rút ngắn khoảng một nửa”, ông Vittorio d'Arienzo, giám đốc công ty con xe điện Ampere của Renault, cho biết.

Trong quá trình phát triển Twingo, Renault tìm nguồn khoảng 45% linh kiện từ Trung Quốc. Các kỹ sư và nhà thiết kế triển khai đồng thời nhiều hạng mục, trong khi hãng cũng song song chuẩn bị dây chuyền lắp ráp tại Slovenia.

Ông d’Arienzo cho biết có thời điểm đội ngũ phát triển của Renault không hài lòng với thiết kế tay nắm cửa bên trong xe. Khi đó, chỉ còn 3 ngày nữa nhà cung cấp sẽ bắt đầu sản xuất, nên nhóm không còn thời gian để đưa vấn đề quay lại quy trình phê duyệt nhiều tầng và xin ý kiến lần lượt từng cấp.

Thay vì triển khai quy trình phê duyệt nhiều tầng, đội ngũ phát triển đã dùng WhatsApp để trao đổi xuyên biên giới và chốt phương án điều chỉnh. Ông d’Arienzo cho biết nhịp phối hợp nhanh và đồng bộ này giúp họ kịp sửa những điểm cần cải thiện.

Cuối cùng, Twingo được phát triển trong 21 tháng. Mẫu xe cỡ nhỏ Dacia Hipster mới, dùng chung nền tảng với Twingo, dự kiến rút ngắn khâu phát triển hơn nữa với chỉ 16 tháng.

THÁCH THỨC ĐẢM BẢO AN TOÀN

“Chúng tôi cần một cú huých mạnh để có thể cạnh tranh với các đối thủ Trung Quốc ở châu Âu”, ông Francois Provost, CEO của Renault, cho biết.

Ngoài các yếu tố kỹ thuật như thiết kế số, nhiều lãnh đạo công ty cho rằng thay đổi về cách vận hành và văn hóa doanh nghiệp cũng là mấu chốt để tăng tốc phát triển sản phẩm.

Để rút ngắn thời gian, các hãng xe có xu hướng tận dụng linh kiện và công nghệ sẵn có từ nhà cung cấp, thay vì phải phát triển và thử nghiệm lại từ đầu. Tuy nhiên, việc ngày càng dựa vào các nhà cung cấp Trung Quốc cũng gây tranh cãi, nhất là tại những thị trường mà các hãng xe lâu nay dựa vào hệ sinh thái nhà cung cấp nội địa dày đặc - gồm hàng nghìn doanh nghiệp cung ứng linh kiện, phụ tùng.

“Những gì chúng tôi đang làm trên toàn cầu giờ không chỉ lấy cảm hứng, mà còn dựa vào những trải nghiệm tại Trung Quốc. Điều đó đòi hỏi phải thay đổi cách làm việc quen thuộc, đồng thời cởi mở hơn với việc chấp nhận thêm rủi ro để rút ngắn thời gian phát triển một mẫu xe”, ông Papin chia sẻ.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng thích nghi nhanh như vậy. Cố vấn lâu năm của một hãng xe Nhật cho rằng khi phần mềm ngày càng chi phối quá trình phát triển ô tô, một số tập đoàn có nguy cơ không thể đáp ứng nhu cầu tăng tốc quy trình phát triển sản phẩm bởi họ không thể thay đổi phương thức sản xuất.

“Văn hóa đặt an toàn lên hàng đầu - vốn là điều tốt nếu ở mức độ phù hợp - đang xung đột với nhu cầu - do phần mềm thúc đẩy - phải làm nhanh và dám thử nghiệm”, vị cố vấn nhận xét.

Theo ông Stephen Dyer, đối tác tại công ty tư vấn AlixPartners ở Thượng Hải, các hãng xe Trung Quốc - những “tân binh” của ngành - sẵn sàng đổi mới cách làm việc và chấp nhận rủi ro hơn. Ông cho rằng bên cạnh cấu trúc quản trị phẳng hơn và kiến trúc xe đơn giản hơn, các doanh nghiệp này cũng ít chú trọng các bài kiểm tra độ bền so với cách làm truyền thống.

Theo nghiên cứu của AlixPartners, các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc thường tiến hành thử nghiệm độ bền ở mức bình quân khoảng 600.000 km mỗi xe, thấp hơn nhiều so với khoảng 3 triệu km mà các hãng xe nước ngoài thường đặt ra.

“Các hãng xe Trung Quốc cũng chấp nhận việc xử lý các lỗi phần mềm và bổ sung tính năng bằng các bản cập nhật trực tuyến sau khi xe được bán ra. Ngược lại, nhiều hãng xe truyền thống lo rủi ro ảnh hưởng danh tiếng nên thường chờ mọi hạng mục được hoàn thiện đầy đủ trước khi ra mắt sản phẩm”, ông Dyer cho biết.

Ông cho biết các hãng xe Trung Quốc đôi khi chấp nhận đưa xe ra thị trường khi chưa hoàn tất toàn bộ khâu thẩm định, để kịp lịch ra mắt. Theo ông, trong bối cảnh ngành ô tô ngày càng phụ thuộc vào phần mềm và sự thay đổi nhanh chóng, chậm trễ có thể khiến công nghệ trên xe trở nên lạc hậu ngay khi vừa ra mắt.