Mật độ doanh nghiệp tại Hà Tĩnh còn rất thấp, chỉ đạt trung bình 4,5 doanh nghiệp/1.000 dân, chưa bằng một nửa mức trung bình cả nước, khoảng 9,3 doanh nghiệp/1.000 dân…

Thông tin tại Diễn đàn Phát triển kinh tế tư nhân tỉnh Hà Tĩnh năm 2026 do Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh phối hợp với Trung ương Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam tổ chức ngày 29/5, ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, cho biết với việc sở hữu tiềm năng chiến lược rất lớn như Khu kinh tế Vũng Áng, cảng nước sâu Sơn Dương, cùng dư địa dồi dào về logistics, công nghiệp và kinh tế biển, Hà Tĩnh đã lọt top 10 tỉnh có tốc độ tăng trưởng cao nhất cả nước; doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động tăng hơn 40% so với trung bình toàn quốc.

NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” TỪ TƯ DUY ĐẾN THỰC THI

Tuy nhiên, theo đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, mật độ doanh nghiệp tại Hà Tĩnh còn rất thấp, chỉ đạt trung bình 4,5 doanh nghiệp/1.000 dân, chưa bằng một nửa mức trung bình cả nước, khoảng 9,3 doanh nghiệp/1.000 dân.

Đáng chú ý, tỷ lệ doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường còn cao. Minh chứng là năm 2025, địa phương có 1.300 doanh nghiệp gia nhập nhưng cũng có tới 1.300 doanh nghiệp rời bỏ thị trường. Điều này phản ánh năng lực chống chịu và khả năng thích ứng của khối tư nhân tại đây còn khá non trẻ.

Dưới góc nhìn dữ liệu, ông Trương Đức Trọng, chuyên gia từ Dự án Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết doanh nghiệp Hà Tĩnh chủ yếu có quy mô siêu nhỏ và nhỏ (88% doanh nghiệp dưới 50 lao động, 76,2% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng) và có tới 40% doanh nghiệp chuyển đổi lên từ hộ kinh doanh. Dù tăng trưởng doanh thu của doanh nghiệp Hà Tĩnh nhìn chung tốt khi có gần 12% doanh nghiệp báo lãi (cao hơn mức 3% của cả nước), nhưng các doanh nghiệp lại rất dè dặt trong kế hoạch mở rộng sản xuất. Chỉ có 27% doanh nghiệp muốn mở rộng kinh doanh trong 2 năm tới, thấp hơn mức trung bình 30% của toàn quốc.

“Sự dè dặt này cho thấy cộng đồng doanh nghiệp địa phương vẫn chưa có một niềm tin vững chắc vào triển vọng môi trường kinh doanh tại tỉnh nhà”, ông Trọng nhận định.

Khảo sát của VCCI chỉ ra 3 điểm nghẽn lớn tại Hà Tĩnh, bao gồm: thủ tục hành chính về đất đai và giải phóng mặt bằng còn phiền hà; việc tiếp cận nguồn lực chưa thực sự bình đẳng khi vẫn tồn tại sự ưu ái cho doanh nghiệp lớn, thân quen; và đặc biệt là khoảng cách lớn giữa chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo tỉnh với kết quả thực thi thực tế ở cấp sở, ngành, địa phương. Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá sở ngành và cấp xã không thực hiện đúng chủ trương của lãnh đạo tỉnh đã tăng mạnh từ mức 44% năm 2022 lên đến 74% năm 2025.

THÚC ĐẨY KHOA HỌC CÔNG NGHỆ, NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH

Để giải quyết bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp, các chuyên gia khẳng định Hà Tĩnh không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng chiều rộng hay lao động giá rẻ, mà phải chuyển dịch mạnh mẽ sang làm chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ông Trần Xuân Đích, Phó Cục trưởng Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp khoa học và công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), nhận định nền kinh tế hiện nay đang có sự tách biệt lớn giữa hai khối: khối FDI tăng trưởng nhanh và khối doanh nghiệp vừa và nhỏ nội địa đông đảo nhưng yếu thế. Sự lan tỏa công nghệ từ khối FDI sang doanh nghiệp nội địa tại Hà Tĩnh còn rất hạn chế.

Nhằm khắc phục tình trạng này, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng Nghị định số 268/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã ban hành nhiều cơ chế đột phá, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp spin-off (công ty tách ra/công ty khởi nguồn) từ viện, trường.

Đối với Hà Tĩnh, địa phương có các ngành công nghiệp mũi nhọn như luyện kim, logistics, năng lượng, ông Trần Xuân Đích kiến nghị tỉnh cần chủ động rà soát, nhận diện để hỗ trợ các doanh nghiệp tiềm năng trở thành doanh nghiệp công nghệ. Đặc biệt, Nhà nước phải thay đổi tư duy, không chỉ hỗ trợ kinh phí mà phải đóng vai trò là “khách hàng đầu tiên”, cam kết sử dụng các sản phẩm công nghệ do doanh nghiệp nội địa tạo ra để tạo lập thị trường cho họ.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Lệ Quyên, Trưởng ban Hỗ trợ doanh nghiệp thuộc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC - Bộ Tài chính), cảnh báo tốc độ tăng trưởng năng suất lao động của Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào thâm dụng vốn. Khối kinh tế tư nhân đang có khoảng cách lớn về năng suất so với khối Nhà nước và FDI do hạn chế về công nghệ, năng lực quản trị và nguồn vốn. Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như động lực mới và dự báo sẽ đóng góp từ 120 đến 130 tỷ USD cho nền kinh tế Việt Nam vào năm 2040.

Bà Quyên cũng chỉ ra những thách thức cốt lõi mà doanh nghiệp tư nhân Hà Tĩnh đối mặt trong hành trình này là áp lực tài chính lớn, thiếu hụt nhân sự nghiên cứu và phát triển (R&D), tư duy ngại thay đổi của lãnh đạo và quy trình phê duyệt nội bộ chậm chạp.

Để vượt qua thách thức này, bà đề xuất mô hình “đổi mới sáng tạo mở”, kết hợp nguồn lực nội bộ với hệ sinh thái bên ngoài bao gồm viện nghiên cứu, trường đại học và các startup. Trong đó, hệ thống các trung tâm đổi mới sáng tạo địa phương sẽ đóng vai trò quy tụ đối tác, ươm tạo khởi nghiệp, hỗ trợ hạ tầng phòng thí nghiệm dùng chung và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

KIẾN TẠO HỆ SINH THÁI LIÊN KẾT, KHƠI THÔNG NGUỒN VỐN THỰC CHẤT

Từ góc nhìn thực tế của nhà đầu tư, ông Nguyễn Cảnh Hồng, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nhân Sao Đỏ, khẳng định các tập đoàn lớn khi tìm kiếm địa bàn đầu tư không chỉ nhìn vào lợi thế sẵn có mà chọn nơi có niềm tin, sự ổn định chính sách, sự minh bạch và tốc độ xử lý thủ tục. Ông Hồng đề xuất Hà Tĩnh cần chú trọng phát triển các doanh nghiệp tư nhân đầu đàn để làm hạt nhân dẫn dắt thị trường, tạo hiệu ứng “dắt dây” kéo theo các doanh nghiệp nhỏ và tạo chuỗi cung ứng phụ trợ. Bên cạnh đó, tỉnh xem xét nghiên cứu biến Khu kinh tế Vũng Áng thành một “phòng thí nghiệm thể chế”, thí điểm mô hình khu thương mại tự do với cơ chế một cửa liên thông, thủ tục siêu nhanh và dòng vốn thông thoáng như mô hình thành công của Singapore hay Dubai.

Ông Hồng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng cơ chế liên kết “5 nhà” (Chính quyền, Doanh nghiệp, Ngân hàng, Nhà khoa học, Nhà trường) để tạo bệ đỡ toàn diện cho khối tư nhân.

Nhằm giải quyết các bài toán về vốn mồi và năng lực điều hành cho thế hệ trẻ, ông Nguyễn Thanh Việt, Chủ tịch HĐQT Intracom Group, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ mô hình “đại học trong lòng doanh nghiệp” của Trường Đại học Intracom và Tổ hợp Y tế Phương Đông. Ông Việt cho rằng, trên 90% doanh nghiệp khi khởi nghiệp chưa được đào tạo quản lý bài bản; chuyển đổi số thực chất phải bắt đầu từ chuyển đổi tư duy con người chứ không thuần túy là mua sắm phần mềm.

Theo đó, ông Việt khuyến nghị Hà Tĩnh thành lập Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi số Hà Tĩnh bằng nguồn vốn ngân sách kết hợp xã hội hóa từ các doanh nhân xa quê. Cùng với đó là việc triển khai 3 sáng kiến hành động cụ thể.

Một là mô hình đỡ đầu và cố vấn chiến lược. Mỗi doanh nghiệp lớn tại Thủ đô sẽ kết nghĩa, hỗ trợ tư duy quản trị và mở cửa hệ sinh thái cho từ 1 đến 2 startup tại quê nhà.

Hai là thành lập Văn phòng Xúc tiến Thương mại và Chuyển đổi số Cộng đồng tại Hà Nội. Tài trợ không gian trưng bày miễn phí sản phẩm OCOP, hỗ trợ livestream bán hàng xuyên biên giới và tổ chức các buổi gọi vốn (pitching) trực tiếp.

Ba là quỹ học bổng và đào tạo thực chiến. Tổ chức các khóa tập huấn ngắn hạn về nghệ thuật gọi vốn, quản trị tài chính, đồng thời đưa các chủ doanh nghiệp trẻ Hà Tĩnh ra Hà Nội cọ xát thực tế tại các phòng R&D lớn.