Đề xuất công nhận Chợ Viềng Phủ là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc Gia

Ông Trần Minh Hoan, Bí thư Đảng ủy xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình cho biết Lễ hội Chợ Viềng Xuân 2026 xã Vụ Bản sẽ được khai mạc vào tối ngày mùng 6 tháng Giêng và kéo dài hết ngày mùng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ (từ 22 đến 24/2/2026). Chợ Viềng Xuân tại đây còn gọi là Chợ Viềng Phủ, là một trong những phiên chợ đặc sắc bậc nhất của vùng đồng bằng Bắc Bộ, mang đậm dấu ấn lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa nông nghiệp lúa nước.

PHIÊN CHỢ CẦU MAY ĐỘC NHẤT CỦA VÙNG ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ

Theo các tài liệu cổ, chợ Viềng đã xuất hiện từ rất xa xưa và mỗi năm chỉ họp duy nhất một phiên vào đêm mùng 7 rạng sáng mùng 8 tháng Giêng âm lịch. Trong cuốn Tục lệ xã An Thái của tổng Đồng Đội, hiện lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm (ký hiệu AF a11/35), do Lý trưởng Trần Văn Giai biên soạn năm 1850, chợ Viềng được ghi nhận là một chợ lớn, mỗi năm họp một phiên, dân gian gọi là “Thiên Tiên thị” - chợ của tiên trên trời, hay “chợ Trời”.

Đến năm 1893, chợ Viềng tiếp tục được nhắc tới trong Nam Định dư địa chí mục lục của Đốc học Nam Định Nguyễn Ôn Ngọc, cho thấy tầm vóc và sức sống bền bỉ của phiên chợ này trong đời sống cư dân vùng châu thổ sông Hồng.

Chợ Viềng xưa diễn ra trên khoảng đất trống từ đình ông Khổng đến trước Phủ Tiên Hương, gắn liền với tín ngưỡng thờ Thánh Nguyễn Minh Không - ông tổ nghề đúc đồng. Vì vậy, các mặt hàng truyền thống tại chợ chủ yếu là đồ đồng, đồ sắt, nông cụ và sản phẩm thủ công của các làng nghề nổi tiếng trong vùng như đúc đồng Tống Xá, rèn Bảo Ngũ, Vân Chàng, mây tre đan Tiên Hào, Hồ Sen, sơn mài Hổ Sơn, Ngọ Trang, Vân Bảng, đồ gỗ mỹ nghệ La Xuyên, Ninh Xá hay đồ tre hun khói Tử Vinh.

Một nét rất riêng của chợ Viềng là sự xuất hiện của các gian hàng bán đồ dùng gia đình, nông cụ đã qua sử dụng, những vật dụng tưởng chừng cũ kỹ nhưng lại mang ý nghĩa “bán rủi, mua may”. Bên cạnh đó, các gian hàng cây giống, cây cảnh luôn thu hút đông đảo du khách với đủ loại bonsai, hoa, cây ăn quả, cây lâm nghiệp, chủ yếu được đưa về từ Nam Điền, Nam Trực và các vùng lân cận.

Không chỉ là nơi mua bán, chợ Viềng còn là một “hội chợ đấu xảo” ngoài trời, nơi trưng bày sinh động các sản vật của miền quê nông nghiệp trù phú, phản ánh rõ nét cấu trúc xã hội, tín ngưỡng, nghề thủ công và đời sống tinh thần của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đi chợ Viềng, hầu như ai cũng mua cho mình một món đồ mang về, bởi theo quan niệm dân gian, đi chợ mà không mua được gì sẽ gặp điều không may trong cả năm.

Gắn liền với chợ Viềng Phủ là quần thể di tích lịch sử - văn hóa Phủ Dầy, nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Vì vậy, bên cạnh việc mua bán, du khách còn vào đền, phủ cầu lộc, cầu tài, cầu cho “quốc thái dân an”, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Phiên chợ cũng là không gian hội tụ nhiều trò chơi dân gian và loại hình nghệ thuật truyền thống như đánh đu, tổ tôm điếm, cờ người, xin chữ, nặn tò he, hát chèo, hát chầu văn…, tạo nên không khí lễ hội rộn ràng, đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Ngày nay, dù không gian họp chợ đã được mở rộng, kéo dài từ thị trấn Gôi dọc quốc lộ 37B qua nhiều xã, nhưng chợ Viềng Xuân vẫn giữ được tinh thần và các giá trị văn hóa cốt lõi từ xa xưa. Mỗi năm, phiên chợ thu hút hàng chục vạn lượt du khách, có năm lượng người đổ về đông đến mức ùn tắc giao thông kéo dài hàng chục km.

Ông Trần Minh Hoan cho biết sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chính quyền địa phương đã lên kế hoạch tổ chức Lễ hội Chợ Viềng Xuân với quy mô lớn hơn, quy củ hơn.

NHIỀU XÃ CÙNG PHỐI HỢP TỔ CHỨC CHỢ VIỀNG

Theo ông Trần Minh Hoan (cũng nguyên là Bí thư Huyện uỷ Vụ Bản cũ), sau khi hợp nhất và xóa bỏ cấp huyện, huyện Vụ Bản cũ hiện nay chỉ còn 4 xã: xã Minh Tân, xã Vụ Bản, xã Hiển Khánh, xã Liên Minh, ngoài ra một số xã nhập vào khu vực thành phố Nam Định cũ để thành phường.

Trước đây, Lễ hội chợ Viềng Xuân do UBND huyện Vụ Bản chủ trì, từ năm 2026 sẽ do xã Vụ Bản chủ trì. Tuy nhiên, do không gian của chợ Viềng trải rộng trên địa bàn nhiều xã, nên công tác tổ chức sẽ phải có sự phối hợp với các xã lân cận.

Ngày 19/1/2026, UBND xã Hiển Khánh (tỉnh Ninh Bình) tổ chức Hội nghị Ban Tổ chức Chợ Viềng Xuân năm 2026 nhằm thống nhất các nội dung chuẩn bị cho phiên chợ truyền thống đầu xuân. Ông Trần Văn Quân, Phó Chủ tịch UBND xã Hiển Khánh, Trưởng ban tổ chức Lễ hội Chợ Viềng xã Hiển Khánh năm 2026 cho biết kế hoạch, chợ Viềng Xuân xã Hiển Khánh năm 2026 diễn ra trong hai ngày, từ 23 đến 24/2/2026 (tức mùng 7 và mùng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại khu vực sân vận động xã Trung Thành. Xã Hiển Khánh không tổ chức lễ khai mạc Chợ Viềng, vì lễ khai mạc diễn ra tại xã Vụ Bản.

Ban Tổ chức đã và đang triển khai kế hoạch, điều hành toàn bộ hoạt động, tổ chức chợ Viềng xuân; tạo điều kiện thuận lợi, an toàn cho các tổ chức, cá nhân hoạt động bán hàng, tham quan chợ Viềng truyền thống. Mặt khác, phối hợp với các phòng, ban trong xã đảm bảo an ninh, trật tự, giao thông, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh an toàn thực phẩm, để chợ Viềng xuân Bính Ngọ năm 2026 trên địa bàn xã Hiển Khánh diễn ra đảm bảo không khí vui tươi, lành mạnh, an toàn.

Phát biểu tại hội nghị, ông Phạm Xuân Thao, Bí thư Đảng ủy xã Hiển Khánh đề nghị Ban Tổ chức khẩn trương phân công nhiệm vụ cụ thể, làm tốt công tác tuyên truyền, quảng bá, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ và chăm sóc y tế, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa, con người Hiển Khánh hiện đại, văn minh, nghĩa tình.

Đồng thời, đề nghị các bộ phận chuyên môn chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết, phối hợp chặt chẽ, quản lý hiệu quả các hoạt động tại chợ, bảo đảm mọi nội dung tổ chức diễn ra đúng quy định, để Chợ Viềng Xuân Hiển Khánh năm 2026 thành công tốt đẹp, để lại ấn tượng tốt trong lòng nhân dân và du khách.