Doanh nghiệp SME cần bắt đúng "tín hiệu" thị trường trong chuyển đổi xanh

Ngày 22/5, Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao và Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA) tổ chức hội thảo “Xu hướng tiêu dùng 2026 và ESG doanh nghiệp cần thích ứng thế nào?”.

Tại hội thảo, bà Nguyễn Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển Bền vững, Công ty Tư vấn & Quản lý MCG, cho rằng trong bối cảnh người tiêu dùng vẫn có xu hướng thắt chặt chi tiêu và chưa thực sự xem phát triển bền vững là ưu tiên hàng đầu, nhiều doanh nghiệp lại đang tăng tốc theo đuổi chuyển đổi xanh. Điều này khiến không ít doanh nghiệp đặt câu hỏi: "Nếu người tiêu dùng chưa yêu cầu, vì sao doanh nghiệp phải làm?"

Không những thế, xu hướng tiêu dùng cũng đang dịch chuyển khi thế hệ Gen Z dần trở thành nhóm khách hàng có sức chi tiêu lớn hơn trong tương lai.

CHUYỂN ĐỔI XANH KHÔNG CHỈ LÀ ĐẦU TƯ, DOANH NGHIỆP CẦN HIỂU THỊ TRƯỜNG

Theo bà Chi, động lực của chuyển đổi xanh hiện không chỉ đến từ người tiêu dùng cuối cùng. Áp lực ngày càng lớn đang đến từ các thị trường xuất khẩu, thị trường vốn và đặc biệt là các yêu cầu trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Phát triển bền vững hiện không còn là câu chuyện nên hay không nên làm, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của thị trường, từ xuất khẩu đến tiêu dùng trong nước”, bà Cẩm Chi nhấn mạnh.

"Doanh nghiệp nhỏ có lợi thế lớn ở khả năng ra quyết định nhanh và linh hoạt. Nếu xác định đúng khách hàng mục tiêu, hiểu rõ yêu cầu của chuỗi cung ứng và tận dụng tốt các chính sách hỗ trợ vốn xanh, doanh nghiệp hoàn toàn có thể từng bước tham gia vào quá trình chuyển đổi bền vững".

Dù vậy, bà Chi cho rằng một sai lầm phổ biến của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) là đầu tư vào các chứng chỉ trước khi xác định rõ mục tiêu. Tuy nhiên, doanh nghiệp chưa thực sự hiểu rõ sau khi có chứng nhận đó, doanh nghiệp bán được thêm bao nhiêu hàng hóa, mở được bao nhiêu khách hàng hay tạo thêm bao nhiêu doanh thu.

Theo chia sẻ từ thực tế tư vấn doanh nghiệp, không ít đơn vị đã bỏ ra hàng trăm triệu đồng để thực hiện các đánh giá hoặc chứng chỉ ESG với kỳ vọng đây là điều kiện cần để tiếp cận khách hàng quốc tế. Tuy nhiên, kết quả nhận được không phải lúc nào cũng như kỳ vọng.

“Nếu bỏ số tiền lớn để lấy chứng nhận nhưng không tạo ra giá trị thương mại tương xứng, doanh nghiệp cần cân nhắc lại hiệu quả đầu tư”, bà Chi nói.

DOANH NGHIỆP NHỎ CÓ THỂ BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG VIỆC RẤT NHỎ

Qua nghiên cứu chính sách lựa chọn nhà cung cấp của hơn 130 tập đoàn đa quốc gia như: Apple, Samsung hay Unilever, bà Cẩm Chi cho biết phần lớn doanh nghiệp quốc tế không đặt nặng các chứng chỉ đắt đỏ mà quan tâm nhiều hơn đến các yêu cầu cơ bản như quy định lao động, chống hối lộ, quản lý chất thải hay minh bạch trong vận hành.

Điều này cho thấy với việc doanh nghiệp nhỏ và vừa không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Nếu chưa đủ nguồn lực để thực hiện các chứng chỉ, doanh nghiệp vẫn có thể đáp ứng yêu cầu khách hàng bằng cách xây dựng và chứng minh các tiêu chí nền tảng.

Với bài toán nhân sự, doanh nghiệp nhỏ cũng không cần ngay một phòng ban chuyên trách. Chỉ cần một người được trao quyền đi kèm mục tiêu rõ ràng là có thể bắt đầu triển khai. Đây cũng là lợi thế của doanh nghiệp nhỏ khi người ra quyết định thường ở ngay trong doanh nghiệp, giúp quá trình phê duyệt nhanh hơn rất nhiều so với các tổ chức lớn.

Bà Chi khuyến nghị doanh nghiệp nhỏ nên tìm các “quick win”. Đây là những kết quả có thể đạt được nhanh, nhìn thấy hiệu quả ngay và tạo động lực triển khai tiếp. Bởi khi nhìn thấy lợi ích thực tế, doanh nghiệp mới xây dựng chiến lược dài hạn.

Chuyên gia này đưa ra minh chứng có nhiều giải pháp có thể triển khai ngay mà gần như không cần vốn lớn như tiết kiệm điện, quản lý nước thải, rà soát lãng phí nguyên liệu hoặc tận dụng phụ phẩm để tạo thêm nguồn thu mới. Thực tế cho thấy có nhiều doanh nghiệp nhỏ đã triển khai mô hình phát triển bền vững từ lâu nhưng chưa nhận ra.

Bên cạnh đó, không chỉ gắn với câu chuyện tiết kiệm chi phí hay tạo thêm doanh thu, phát triển bền vững hiện ngày càng trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng.

“Áp lực hiện nay không chỉ đến từ xuất khẩu trực tiếp. Ngay cả doanh nghiệp chỉ hoạt động trong nước nhưng cung cấp sản phẩm cho các doanh nghiệp lớn cũng sẽ chịu tác động tương tự". Nêu thực tế, bà Chi phân tích "khi các tập đoàn công bố lộ trình Net Zero, họ sẽ yêu cầu các nhà cung cấp cung cấp dữ liệu phát thải nhằm đáp ứng mục tiêu giảm phát thải trong toàn chuỗi giá trị”.

Trong khi đó, các quy định quốc tế cũng ngày càng siết chặt. Ví dụ, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của châu Âu (CBAM) đang yêu cầu một số ngành như thép, nhôm và phân bón kê khai phát thải carbon trong quá trình sản xuất. Những yêu cầu này được dự báo sẽ còn mở rộng trong thời gian tới.

Chia sẻ điều này, bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao khẳng định “phát triển bền vững không còn là lựa chọn, mà đang trở thành yêu cầu tất yếu để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu”.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao, cho biết Hiệp hội đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với xu hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Theo bà Kim Hạnh, từ tháng 5, cuộc thi Khởi nghiệp Xanh đã được phát động tại TP.HCM và Hà Nội. Trong các tháng tiếp theo, Hiệp hội sẽ tiếp tục triển khai chuỗi hoạt động như Trại hè Đại sứ Hàng Việt vào tháng 7, Mekong Connect vào tháng 8 và chương trình kỷ niệm 30 năm Hàng Việt Nam chất lượng cao vào tháng 10.

Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng mở rộng mạng lưới hoạt động tại Hà Nội, đồng thời tăng cường kết nối với các địa phương khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, phát triển hệ thống phân phối, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế tuần hoàn và ESG.