Theo Báo cáo Chỉ số xu hướng công việc (Work Trend Index) 2026 do Microsoft Việt Nam công bố ngày 24/6, lao động Việt Nam đang sẵn sàng cao về ứng dụng AI. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ có thể chuyển hóa thành năng suất và sức cạnh tranh khi doanh nghiệp tái thiết kế cách vận hành.

Báo cáo Chỉ số xu hướng công việc năm 2026 do Microsoft Việt Nam công bố, dựa trên phân tích hàng nghìn tỷ tín hiệu năng suất ẩn danh từ Microsoft 365 và khảo sát 2.000 lao động tri thức tại Việt Nam, cho thấy lực lượng lao động Việt Nam đang bước nhanh vào kỷ nguyên AI.

Việt Nam hiện dẫn đầu ASEAN về tỷ lệ nhân sự tiên phong về AI, đạt 39%, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu 16%.

VIỆT NAM - LỢI THẾ VỀ NGUỒN NHÂN LỰC AI

Theo Báo cáo, nhóm nhân sự tiên phong về AI là những người sử dụng AI thành thạo nhất trong công việc. Họ không chỉ dùng AI cho các tác vụ cơ bản, mà đã tích hợp công cụ này vào các hoạt động có giá trị cao hơn như phân tích thông tin, giải quyết vấn đề phức tạp, đánh giá phương án và phát triển ý tưởng sáng tạo.

Điểm đáng chú ý là người lao động Việt Nam không nhìn nhận AI như công cụ thay thế tư duy con người. Có tới 89% người dùng AI tại Việt Nam cho biết họ xem kết quả do AI tạo ra là nền tảng để suy nghĩ sâu hơn, thay vì coi đó là câu trả lời cuối cùng.

Điều này cho thấy AI đang được sử dụng như một công cụ hỗ trợ ra quyết định, trong khi vai trò đánh giá, phân tích và chịu trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người.

Năng lực ứng dụng AI cũng đang tạo ra thay đổi rõ trong kết quả công việc. Báo cáo cho biết 76% người dùng AI tại Việt Nam đang tạo ra những sản phẩm, kết quả công việc mà một năm trước họ chưa thể thực hiện được. Với nhóm nhân sự tiên phong về AI, tỷ lệ này tăng lên 83%.

Những con số này cho thấy Việt Nam đang có lợi thế đáng kể về nguồn nhân lực trong quá trình chuyển đổi AI. Tuy nhiên, lợi thế về con người mới chỉ là điều kiện ban đầu. Để năng lực này trở thành sức cạnh tranh bền vững, doanh nghiệp cần có mô hình tổ chức, quy trình vận hành và cơ chế quản trị phù hợp.

Báo cáo cũng đã chỉ ra khoảng cách đáng chú ý: người lao động đang chủ động ứng dụng AI nhanh hơn tốc độ chuyển đổi của nhiều tổ chức. Trong khi cá nhân đã sử dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc nhưng một số doanh nghiệp lại chưa chuẩn bị sẵn sàng để khai thác tiềm năng này.

Ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc điều hành Microsoft Thái Lan và các Thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam nhận định tốc độ ứng dụng AI tại Việt Nam đang phản ánh tiềm năng lớn của lực lượng lao động và nền kinh tế trong việc nắm bắt cơ hội từ công nghệ. Tuy nhiên, công nghệ không thể tự tạo ra sự chuyển đổi nếu các tổ chức không đồng thời đổi mới cách thức vận hành và quản trị để tận dụng hiệu quả những năng lực mới mà AI mang lại.

DOANH NGHIỆP CẦN BIẾN NĂNG LỰC AI CÁ NHÂN THÀNH NĂNG LỰC CHUNG CỦA TỔ CHỨC

Từ kết quả khảo sát, Microsoft cho rằng rào cản lớn hiện nay không còn nằm chủ yếu ở năng lực của từng cá nhân, mà ở cách các tổ chức thiết kế công việc, đội nhóm và hệ thống vận hành để con người và AI có thể phối hợp hiệu quả.

Tại Việt Nam, 48% người dùng AI cho biết lãnh đạo trong tổ chức của họ có định hướng rõ ràng và nhất quán về AI, cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu 26%. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu nhận thức rõ hơn về vai trò của AI trong chuyển đổi mô hình làm việc.

Tuy nhiên, áp lực thích ứng cũng đang gia tăng. Hơn 4 trong 5 người dùng AI tại Việt Nam, tương đương 82%, cho biết họ lo ngại bị tụt lại phía sau nếu không nhanh chóng thích nghi và ứng dụng AI vào công việc.

Điều này phản ánh một nghịch lý trong quá trình chuyển đổi: người lao động chịu sức ép phải thay đổi nhanh, trong khi hệ thống đánh giá, cơ chế khuyến khích, chuẩn mực vận hành và quy trình tổ chức có thể chưa theo kịp.

Vì vậy, bài toán đặt ra với doanh nghiệp không chỉ là khuyến khích nhân viên sử dụng AI, mà là biến năng lực ứng dụng AI của từng cá nhân thành năng lực chung của tổ chức. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn hóa kinh nghiệm sử dụng AI, xây dựng quy trình phối hợp giữa con người và AI, đồng thời thiết lập các tiêu chuẩn chất lượng có thể áp dụng lặp lại trong toàn bộ hệ thống.

Báo cáo nhấn mạnh các yếu tố thuộc về tổ chức có tác động lớn hơn nhiều so với hành vi của từng cá nhân trong việc tạo ra giá trị từ AI. Văn hóa doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ cấp quản lý và chính sách phát triển nhân tài đóng góp vào hiệu quả ứng dụng AI nhiều hơn gấp hai lần so với tư duy hay mức độ sử dụng AI của mỗi cá nhân.

Theo đó, các doanh nghiệp tiên phong không chỉ dừng ở việc ứng dụng AI rời rạc, mà đang từng bước hấp thụ AI vào toàn bộ tổ chức. Họ tái cấu trúc quy trình làm việc, chuyển kết quả do AI tạo ra thành hiểu biết có giá trị, sau đó tích hợp các hiểu biết này vào hoạt động hằng ngày.

Khi những kinh nghiệm, quy trình và tiêu chuẩn này được tích lũy, doanh nghiệp có thể hình thành nguồn tri thức riêng, tạo ra lợi thế cạnh tranh khó sao chép. Đây cũng là hướng đi để năng lực AI không chỉ nằm ở một nhóm nhân sự thành thạo, mà trở thành năng lực vận hành chung của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào các công việc thực thi, vai trò của con người không bị thu hẹp mà chuyển dịch sang định hướng, đánh giá, kiểm soát chất lượng và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Do đó, lợi thế sẽ thuộc về những tổ chức biết tái thiết kế cách công việc được vận hành, trao quyền cho nhân viên học hỏi, thích nghi và dẫn dắt thay đổi cùng AI.

Microsoft cho biết họ đặt các giải pháp như Microsoft 365 Copilot và Copilot Cowork trong vai trò hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng ứng dụng AI từ cấp độ cá nhân sang quy mô tổ chức. Tuy nhiên, trọng tâm của quá trình chuyển đổi vẫn nằm ở năng lực tái thiết kế vận hành, quản trị và học hỏi liên tục của chính doanh nghiệp.