Đức và châu Âu có thể “đón” gã khổng lồ Anthropic?

Quyết định của chính phủ Mỹ loại Anthropic khỏi toàn bộ chuỗi cung ứng của mình đã mang lại cho Đức và châu Âu một “cơ hội có một không hai”, theo nhận định của một chính trị gia thuộc đảng trung tả Social Democratic Party of Germany (SPD), đối tác nhỏ trong liên minh cầm quyền của Thủ tướng Friedrich Merz.

Theo DW, Anthropic, được định giá khoảng 380 tỷ USD (327 tỷ euro), đã phát triển một loạt mô hình ngôn ngữ lớn mang tên Claude với nhiều ứng dụng khác nhau, trong đó có khả năng hỗ trợ điều khiển máy bay không người lái. Công ty đã hợp tác với quân đội và chính phủ Mỹ từ cuối năm 2024. Một số hãng truyền thông Mỹ cho rằng Claude đã được sử dụng trong các chiến dịch quân sự, bao gồm cuộc đột kích vào Venezuela và các cuộc ném bom Iran, dù vai trò cụ thể của hệ thống này chưa được làm rõ.

Vào cuối tháng 2, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth yêu cầu Anthropic gỡ bỏ các điều khoản trong hợp đồng vốn cấm sử dụng Claude cho giám sát hàng loạt và vũ khí tự động hoàn toàn.

Khi đồng sáng lập kiêm CEO Dario Amodei từ chối yêu cầu này, Hegseth đã tuyên bố công ty là “rủi ro đối với chuỗi cung ứng” - một nhãn chưa từng được áp dụng cho bất kỳ công ty Mỹ nào trước đó. Sau đó, Tổng thống Trump ra lệnh cho toàn bộ cơ quan chính phủ ngừng sử dụng dịch vụ của Anthropic.

Anthropic hiện đã khởi kiện quyết định này ra tòa, cho rằng việc bị đưa vào “danh sách đen” của chính phủ Mỹ có thể khiến công ty thiệt hại hàng tỷ USD và gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín.

Trong một tuyên bố đăng trên website vào cuối tháng 2, Anthropic cho biết có hai lý do khiến họ không thể chấp nhận yêu cầu của chính quyền Trump. Thứ nhất, công ty không tin rằng các mô hình AI tiên tiến hiện nay đủ đáng tin cậy để được sử dụng trong vũ khí hoàn toàn tự động. Thứ hai, theo công ty, việc giám sát hàng loạt người dân Mỹ trong nước là hành vi vi phạm các quyền cơ bản.

ĐỀ XUẤT MỘT KẾ HOẠCH TÁO BẠO

Ông Matthias Mieves, người phát ngôn về chính sách số của SPD, đã gửi thư tới Thủ tướng Merz và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, đề nghị châu Âu mời Anthropic sang phát triển các mô hình “AI đáng tin cậy, lấy con người làm trung tâm”.

Theo ông Mieves, việc Anthropic từ chối yêu cầu của chính phủ Mỹ cho thấy công ty coi trọng việc bảo vệ cá nhân, điều phù hợp với khung pháp lý của châu Âu.

Trong bức thư, đồng thời được đăng trên các tài khoản mạng xã hội của mình, ông Mieves đưa ra ba đề xuất đối với chính phủ Đức và Liên minh châu Âu:

Thứ nhất, đề nghị một thành phố lớn của châu Âu - chẳng hạn Berlin, Paris hoặc Munich - trở thành trụ sở mới tiềm năng của Anthropic.

Thứ hai, thành lập liên minh các nhà đầu tư châu Âu, bao gồm các tổ chức nhà nước như quỹ hưu trí châu Âu và các công cụ tài chính như trái phiếu chung của EU, nhằm đảm bảo “chủ quyền số”.

Thứ ba, đưa ra cam kết từ Ủy ban châu Âu và các quốc gia lớn trong EU về việc hợp tác lâu dài với Anthropic.

CHÂU ÂU THIẾU GÌ TRONG CUỘC ĐUA AI?

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia trong lĩnh vực AI tỏ ra hoài nghi về tính khả thi của kế hoạch này.

Ông Daniel Abbou, người đứng đầu hiệp hội ngành AI Đức Bundesverband KI (BVKI), cho rằng đây là một “ý tưởng rất hay”, nhưng khó thực hiện trong thực tế. “Tôi cá nhân sẽ rất vui nếu Anthropic chuyển sang châu Âu”, ông nói với DW. “Nhưng các nhà đầu tư lớn nhất của Anthropic, chẳng hạn như Amazon và Google, cùng với hạ tầng điện toán đám mây và thị trường vốn mà công ty phụ thuộc, đều gắn chặt với Mỹ. Tôi không chắc việc di chuyển như vậy sẽ không gây nguy hiểm nghiêm trọng cho các hợp đồng và thanh khoản của công ty.”

Ông Abbou cũng cho rằng việc mất các hợp đồng chính phủ tại Mỹ chưa chắc đã khiến toàn bộ hoạt động kinh doanh của Anthropic tại thị trường này sụp đổ ngay lập tức. “Claude Code và Opus 4.6 đang tăng trưởng rất mạnh, lượng truy cập cực lớn”, ông nói. “Áp lực từ chính phủ Mỹ trong lĩnh vực quân sự chắc chắn sẽ có tác động, nhưng không phải là công ty có thể ngay lập tức thu dọn đồ đạc và chuyển sang châu Âu.”

Theo ông Abbou, một phương án khả thi hơn là thành lập một “phòng thí nghiệm AI” tại châu Âu hợp tác với Anthropic nhằm tạo ra một sáng kiến “chảy máu chất xám ngược”, giúp giữ các chuyên gia AI châu Âu ở lại thay vì sang Mỹ làm việc.

Ông cho rằng điểm yếu lớn nhất của châu Âu hiện nay là hệ sinh thái vốn đầu tư mạo hiểm chưa đủ mạnh. “Châu Âu thiếu khả năng mở rộng quy mô để thu hút vốn đầu tư mạo hiểm”, ông nói.

Đối với khoảng 600 công ty AI tại Đức mà BVKI đại diện, khó khăn lớn nhất chính là nguồn vốn cho giai đoạn mở rộng quy mô. Vì lý do đó, nhiều doanh nghiệp cuối cùng phải chuyển sang Mỹ.

NHU CẦU VỀ CHỦ QUYỀN SỐ

Liên minh châu Âu hiện đang triển khai Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo (AI Act), một phần trong chiến lược phát triển AI của khối, nhằm xây dựng khung quản lý dựa trên các giá trị.

Đạo luật này phân loại các ứng dụng AI theo bốn mức độ rủi ro: không thể chấp nhận, cao, hạn chế và tối thiểu. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp đang kêu gọi EU trì hoãn việc triển khai vì lo ngại quy định quá chặt có thể kìm hãm đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, các chính trị gia và doanh nghiệp châu Âu thường xuyên nhấn mạnh mục tiêu đạt được “chủ quyền số”, tức dữ liệu và năng lực công nghệ cần được giữ lại trong EU, đồng thời bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Ông Arthur Mensch, CEO của công ty AI Pháp Mistral AI - hiện là doanh nghiệp châu Âu duy nhất có khả năng xây dựng mô hình ngôn ngữ lớn - cho rằng cần ngăn các công ty Mỹ và Trung Quốc chi phối ngành công nghiệp châu Âu.

“AI sẽ đóng góp nhiều chữ số phần trăm vào GDP”, ông nói với đài phát thanh Đức Deutschlandfunk. “Chúng tôi không muốn ngành công nghiệp của mình vận hành dựa trên AI của Mỹ. Điều đó có thể rất nguy hiểm nếu xét đến mức độ phụ thuộc mà chúng ta đang tạo ra.”

Theo ông, châu Âu cần xây dựng năng lực tự phát triển các mô hình AI và vận hành hệ thống trung tâm dữ liệu của riêng mình để giảm phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ bên ngoài.

Tuy nhiên, dù nhiều người đã nhận ra thách thức này, các chính trị gia châu Âu vẫn thường chỉ dừng lại ở những tuyên bố về “chủ quyền số” mà thiếu các kế hoạch hành động cụ thể.

“Chúng ta nói rất nhiều nhưng chưa hành động tương xứng. Châu Âu vẫn chưa đưa ra được một chiến lược rõ ràng hay các biện pháp đủ mạnh để thực sự giành được quyền tự chủ trong lĩnh vực công nghệ”, ông nói, cho rằng đề xuất của mình nhằm thúc đẩy một cuộc thảo luận nghiêm túc hơn về những bước đi cần thiết để châu Âu không bị tụt lại phía sau trong cuộc đua AI toàn cầu.