Thật khó dùng ngôn từ để mô tả giọng hát của Ella Fitzgerald bởi dường như, tất cả đều là thừa thãi. 100 giải thưởng âm nhạc các loại, trong đó có 13 giải Grammy, 200 album với 400 triệu đĩa tiêu thụ trên toàn thế giới, những con số đó đã đủ cho chúng ta biết Ella xuất sắc thế nào và bà được ưa chuộng đến đâu. Người hâm mộ bà thuộc đủ thành phần, đủ quốc gia, đủ lứa tuổi, trải rộng trên gần như toàn thế giới – họ luôn dành cho bà tình cảm đặc biệt nhất.
Ella không hề xinh đẹp nhưng bù lại, bà được trời ban cho một giọng hát hết sức ngọt ngào, đa dạng và trẻ trung, hơn nữa, lại có âm vực rất rộng, rộng hơn hầu hết các ca sĩ opera. Thế nên bà có thể hát được rất nhiều thể loại nhạc, từ những bản folk-pop tươi vui cho tới ballad đậm đà cảm xúc rồi sang dòng jazz mượt mà, tinh tế. Dường như Ella sống trong các giai điệu, bà hát nhẹ nhàng như người khác thở, chẳng mất chút công sức nào. Trong khi các ca sĩ khác hát như thể họ đang với tới một nốt cao thì Ella hát như bà đã đạt tới nó vậy. Không chỉ có vậy, bà còn luôn tìm tòi ẩn ý trong ca từ, thậm chí biến những ca khúc u sầu như Love For Sale trở nên vui nhộn hơn. Bởi vì Ella luôn cảm thấy hạnh phúc khi được hát. Gần như người nghe nào cũng có thể đồng cảm được với những ngôn từ trong các ca khúc của bà. Chính vì điều này mà Ella trở nên nổi bật hơn trên bầu trời các nghệ sĩ nhạc jazz đương thời. Và nếu xét toàn bộ sự nghiệp của Ella từ ngày đầu tiên tới cuối cùng, có lẽ không một ai đạt tới đẳng cấp như bà.
Ella Jane Fitzgerald sinh ngày 25/04/1918 tại Newport New, bang Virginia. Có lẽ ít ai ngờ tuổi thơ và con đường đến với âm nhạc của Ella cũng khắc nghiệt như của Billie Holiday. Năm 1932, sau cái chết của mẹ và em gái, Ella trải qua những ngày tháng khó khăn nhất trong đời. Bà phải bỏ học, vào trại cải huấn và sau đó bỏ trốn, một mình lang thang kiếm sống bên lề xã hội. Năm 1934, Ella giành giải nhất trong một cuộc thi ca múa nghiệp dư ở nhà hát Appollo trong khu Harlem (khu dành cho người da đen ở New York) với ca khúc Judy, bắt chước phong cách thần tượng Connee Boswell. Thực ra ban đầu Ella muốn trở thành một nữ vũ công nhưng bà đã nhanh chóng thay đổi ý định. “Đứng trên sân khấu, tôi đã cảm nhận thấy khán giả tỏ ra chấp nhận và có vẻ ưa thích tôi. Ngay lúc đó tôi biết mình muốn được hát trước công chúng suốt cả cuộc đời”. Năm 1935, Ella có cơ hội biểu diễn 1 tuần liền tại Nhà hát Opera Harlem với ban nhạc Tiny Bradshaw. Tại đây, Ella đã gặp tay trống cừ khôi Chick Webb. Mặc dù rất ấn tượng với giọng hát của Ella nhưng Chick Webb đã thuê Charlie Linton hát chính trong ban nhạc của mình, vì thế, ông ta buộc Ella phải vượt qua thử thách trong show diễn tại đại học Yale. “Nếu bọn nhóc thích Ella, cô ta sẽ được ở lại”. Và Ella đã không khiến các sinh viên trường đại học lớn nhất New York phải thất vọng.
Năm 1936, Ella thu âm ca khúc đầu tiên mang tên Love And Kisses cho hãng đĩa Decca cùng ban nhạc của Chick Webb. Trong quãng thời gian này, Ella chỉ nổi tiếng như một nữ ca sĩ trẻ chuyên hát pop hay swing và các bản ballad có tiết tấu vừa phải. Nhưng bà cũng bắt đầu tìm thòi, thử nghiệm các phong cách mới, thường dùng giọng hát của mình giả vị trí của một giọng kèn trong ban nhạc (Ella có khả năng đặc biệt là bắt chước được tiếng của mọi nhạc cụ trong ban nhạc). Trong ca khúc You Have To Swing It, lần đầu tiên bà làm quen với lối hát scat (hát nhạc jazz không thành lời) và cách xướng âm cùng phong cách ngẫu hứng của bà đã chinh phục được người nghe. Cho tới sau này, Ella đã hoàn toàn làm chủ được lối hát scat, thậm chí còn biến nó thành một môn nghệ thuật riêng biệt. Năm 1938, Ella tung ra “hit” lớn đầu tiên trong đời – bản A-Tisket, A-Tasket, 17 tuần liên tục đứng trong bảng xếp hạng ca khúc bán chạy nhất. Khi đó bà 21 tuổi.
Năm 1941, Ella bắt đầu tách khỏi ban nhạc ra hát solo và liên tiếp gặt hái thành công. Kể từ năm 1945, bà rời khỏi phong cách pop truyền thống và chuyển sang hát nhạc jazz. Các album như Lady Be Good, How High The Moon và Flying Home biến Ella trở thành một ngôi sao jazz vĩ đại và liên tiếp được các jazz men xuất sắc nhất trong làng nhạc Mỹ mời cộng tác. Đó là Duke Ellington, Dizzy Gillespie, Nat King Cole, Frank Sinatra và đặc biệt là “bố già” Louis Amstrong – toàn đại cao thủ. Trong khoảng 40 năm kế tiếp, Ella đã kịp thời ghi âm những album xuất sắc nhất của mình, giành được vô số giải thưởng âm nhạc, lưu diễn vòng quanh thế giới, trở thành jazz-lady được ưa thích nhất trên toàn cầu. Cho đến những năm đầu thập niên 1990 Ella mới chịu rút lui khỏi sân khấu do bệnh mắt và tim hành hạ. Năm 1994 bà giã từ sự nghiệp và hai năm sau bà từ giã cuộc sống. Một huyền thoại đã vĩnh viễn ra đi.
Nổi tiếng nhất trong các tác phẩm của Ella Fitzgerald có lẽ là bộ The Complete Ella Fitzgerald Song Books gồm 16 CD với các phần nhạc của Cole Porter, The Gershwins, Rodgers & Hart, Duke Ellington, Harold Arlen, Jerome Kern và Johnny Mercer, ghi âm từ năm 1956 – 1964. Trong bộ CD này, Ella đã thể hiện nhiều phong cách khác nhau và người nghe có thể tìm thấy những ca khúc jazz kinh điển nhất: Something's Gotta Give, The Lady Is A Tramp, I Got It Bad (And That Ain't Good), Ev'ry Time We Say Goodbye, I've Got My Love To Keep Me Warm, Bewitched, Bothered And Bewildered… Các ca khúc này đã được không biết bao nhiêu thế hệ nghệ sĩ jazz cover lại nhưng dường như chẳng ai vượt qua nổi Ella Fitzgerald, kể cả đó là Billie Holiday, Sarah Vaughan, Nina Simone – những người cùng thời hay Diana Krall, Laura Fygi, Carol Kidd, Cassandra Wilson – lớp đàn em. Đặc biệt album đôi The Cole Porter Song Books nằm trong album này còn được xếp vào danh sách 10 album jazz hay nhất mọi thời. Các ca khúc được mô tả là tao nhã, “ngon lành” và đầy hương vị.
Nếu muốn có một cái nhìn khái quát hơn về bộ Complete Song Books trước khi thực sự tìm hiểu nó, hãy tìm nghe album The Best of the Song Books – trong đó tập hợp tất cả những ca khúc được đánh giá là xuất sắc nhất của bộ Complete. Đây cũng là album tương đối dễ tìm ở Việt Nam. Ngoài ra bạn cũng có thể tìm nghe album Fitzgerald For Lovers – một tuyển chọn các bản ballad rất dễ thương về tình yêu dịu ngọt nhưng cũng cay đắng. Nghe Ella hát ballad thật thích, từng tiếng từng tiếng dịu êm như thì thầm, như nỉ non bên tai…
Ella Fitzgerald " The First Lady of Song"
Ngoài ra còn có album Pure Ella – The Very Best Of Ella Fitzgerald, trong đó bạn sẽ được nghe những bài hát rất quen thuộc, đã được nhiều thế hệ ca sĩ trình bày theo nhiều phong cách khác nhau như Tea For Two, Over The Rainbow, Take The A Train, My Funny Valentine, Oh, Lady Be Good, Boy From Ipanema… Một bước khởi đầu rất thú vị cho những ai lần đầu nghe Ella Fitzgerald – giọng ca vàng nước Mỹ.
“Tôi hát như tôi cảm nhận được”, Ella đã từng nói như vậy. Bà hát những ca khúc xuất sắc nhất nước Mỹ, cảm nhận chúng, thế nên, sự thể hiện của bà lại càng tuyệt vời hơn. “Chúng tôi cũng không biết sáng tác của mình lại hay đến vậy”, nhà soạn nhạc Ira Geswhin nói, “cho tới khi được nghe Ella hát chúng”. Cho tới ngày qua đời tại nhà riêng ở Beverly Hills ở tuổi 78, Ella đã trải giọng hát thiên phú của mình qua hàng ngàn ca khúc, gần 10 thế hệ thính giả, đưa mọi người đến với những điều kì diệu trong cuộc sống. “Các bạn trẻ ở Italia từng gọi tôi là Mama jazz. Điều đó thật tuyệt. Miễn họ đừng gọi tôi là Granma jazz (bà ngoại jazz) là được rồi”.
Nhật Ngân
Đọc thêm
Đón đọc Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 35+36-2025
Mời quý độc giả đón đọc Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 35+36-2025 phát hành ngày 01-14/09/2025 với nhiều chuyên mục hấp dẫn...
Khán giả nườm nượp đổ về Thanh Hóa theo dõi Giải đua ô tô Gymkhana Vô địch Quốc gia
Ngày 30/8, tại quảng trường Hàm Rồng, vòng chung kết Giải đua ô tô Gymkhana vô địch Quốc gia - PVOIL Cup 2025 chính thức khai mạc, đánh dấu lần đầu tiên Thanh Hóa trở thành điểm đến của một giải đua ô tô thể thao cấp quốc gia, chào mừng 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
[Phóng sự ảnh] Tổng duyệt cấp nhà nước diễu binh, diễu hành mừng Quốc khánh 2/9
Đúng 6h30 sáng ngày 30/8, buổi tổng duyệt diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 đã diễn ra tại tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội, với quy mô tương tự buổi lễ chính thức...
Ninh Bình khai mạc tuần hàng giới thiệu sản phẩm nông sản an toàn và ocop năm 2025
Tuần hàng diễn ra từ ngày 29/8 đến 5/9/2025 tại Nhà sự kiện sân Trung tâm Giới thiệu nông nghiệp sạch Nam Định, phường Nam Định. Tuần hàng Giới thiệu sản phẩm nông sản an toàn năm nay thu hút 40 gian hàng của 60 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, hộ cá thể, với hơn 400 dòng sản phẩm nông nghiệp và sản phẩm OCOP tiêu biểu của nhiều tỉnh, thành phố.
Chuỗi hoạt động “phải thử” khi đến Hà Nội dịp Quốc khánh 2/9
Với chuỗi hoạt động này, ngành du lịch Thủ đô kỳ vọng tạo dựng một không gian văn hóa-du lịch đặc sắc, hấp dẫn, qua đó quảng bá hình ảnh Hà Nội sáng tạo, giàu bản sắc đến đông đảo du khách trong và ngoài nước…
Sáu giải pháp phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển năng lượng xanh, sạch nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Ông Nguyễn Ngọc Trung chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy về sáu giải pháp để phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng nói chung và các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới nói riêng…
Nhân lực là “chìa khóa” phát triển điện hạt nhân thành công và hiệu quả
Trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, nhấn mạnh vấn đề quan trọng nhất khi phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam là nguồn nhân lực, xây dựng năng lực, đào tạo nhân lực giỏi để tham gia vào triển khai, vận hành dự án...
Phát triển năng lượng tái tạo, xanh, sạch: Nền tảng cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn
Quốc hội đã chốt chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế 8% cho năm 2025 và tăng trưởng hai chữ số cho giai đoạn 2026 – 2030. Để đạt được mục tiêu này, một trong những nguồn lực có tính nền tảng và huyết mạch chính là điện năng và các nguồn năng lượng xanh, sạch…
Nhà đầu tư điện gió ngoài khơi tại Việt Nam vẫn đang ‘mò mẫm trong bóng tối’
Trả lời VnEconomy bên lề Diễn đàn năng lượng xanh Việt Nam 2025, đại diện doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo nhận định rằng Chính phủ cần nhanh chóng ban hành các thủ tục và quy trình pháp lý nếu muốn nhà đầu tư nước ngoài rót vốn vào các dự án điện gió ngoài khơi của Việt Nam...
Tìm lộ trình hợp lý nhất cho năng lượng xanh tại Việt Nam
Chiều 31/3, tại Hà Nội, Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam chủ trì, phối hợp với Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức Diễn đàn Năng lượng Việt Nam 2025 với chủ đề: “Năng lượng xanh, sạch kiến tạo kỷ nguyên kinh tế mới - Giải pháp thúc đẩy phát triển nhanh các nguồn năng lượng mới”...
Thuế đối ứng của Mỹ có ảnh hướng thế nào đến chứng khoán?
Chính sách thuế quan mới của Mỹ, đặc biệt với mức thuế đối ứng 20% áp dụng từ ngày 7/8/2025 (giảm từ 46% sau đàm phán),
có tác động đáng kể đến kinh tế Việt Nam do sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Mỹ (chiếm ~30% kim ngạch xuất khẩu).
Dưới đây là phân tích ngắn gọn về các ảnh hưởng chính: