Vào ngày thứ Ba (24/3), Liên minh châu Âu (EU) và Australia đã ký thỏa thuận thương mại được chờ đợi từ lâu, đồng thời thông qua một hiệp ước an ninh mới, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quan hệ song phương...

Động thái này diễn ra trong bối cảnh cả hai bên muốn tăng cường phối hợp để ứng phó với chính sách thương mại khó lường của Mỹ và căng thẳng toàn cầu leo thang.

Thỏa thuận được ký trong cuộc gặp giữa Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen và Thủ tướng Australia Anthony Albanese tại Canberra, Australia. Đây là chuyến thăm đầu tiên của bà von der Leyen tới Australia kể từ khi đảm nhiệm cương vị Chủ tịch EC.

Theo thỏa thuận, EU sẽ xóa bỏ toàn bộ thuế quan đối với nông sản nhập khẩu từ Australia, đồng thời nới đáng kể hạn ngạch nhập khẩu một số mặt hàng thịt từ nước này. Cụ thể, hạn ngạch thịt bò Australia vào EU tăng từ 3.389 tấn lên 30.600 tấn, còn thịt cừu và thịt dê tăng từ 5.851 tấn lên 25.000 tấn.

Ở chiều ngược lại, Australia đồng ý bảo hộ các sản phẩm mang "chỉ dẫn địa lý" của châu Âu - tức những tên gọi gắn với xuất xứ cụ thể và chỉ được dùng cho sản phẩm đến từ khu vực đó. Theo thỏa thuận, 165 sản phẩm nông nghiệp và thực phẩm, 231 loại rượu mạnh và 1.650 loại rượu vang của EU sẽ được bảo hộ tại thị trường Australia.

Australia vẫn được phép tiếp tục dùng tên gọi "feta" cho một số sản phẩm phô mai nhất định, nhưng sẽ phải ghi nhãn chặt chẽ hơn để tránh gây nhầm lẫn về xuất xứ. Trong khi đó, với prosecco - dòng vang sủi nổi tiếng của Italy - các nhà sản xuất Australia vẫn được sử dụng tên gọi này trong 10 năm kể từ khi thỏa thuận thương mại bắt đầu có hiệu lực. Sau thời hạn chuyển tiếp đó, họ sẽ không còn được xuất khẩu rượu vang dưới nhãn prosecco nữa.

Theo tổ chức Australian Grape and Wine, khoảng 95% lượng vang sủi của Australia hiện vẫn được tiêu thụ tại thị trường trong nước.

Phát biểu tại họp báo ngày thứ Ba, Thủ tướng Albanese nhấn mạnh đây là một dấu mốc quan trọng đối với Australia, khi nước này đạt được thỏa thuận với EU - khối kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Thỏa thuận cũng sẽ giúp EU tiếp cận thuận lợi hơn với các nguyên liệu thô quan trọng của Australia như nhôm, lithium và mangan, trong bối cảnh khối này muốn củng cố nguồn cung ở những lĩnh vực dễ bị gián đoạn bởi các cú sốc kinh tế hoặc địa chính trị.

"Chúng tôi là nhà sản xuất lớn. Họ là bên sử dụng lớn. Đây là mối quan hệ mang tính bổ trợ và đôi bên cùng có lợi", ông Albanese nói.

Tại họp báo, hai nhà lãnh đạo cũng nhấn mạnh rằng thỏa thuận này được ký kết trong bối cảnh trật tự thương mại toàn cầu đang chịu nhiều xáo trộn.

"Hôm nay, chúng tôi muốn phát đi một thông điệp rõ ràng tới thế giới nơi đang diễn ra sự thay đổi sâu sắc, nơi các cường quốc sử dụng thuế quan như công cụ gây sức ép và coi chuỗi cung ứng là mắt xích dễ bị tổn thương. Theo cách tiếp cận của chúng tôi, thương mại mở và dựa trên luật lệ sẽ mang lại kết quả cùng có lợi cho tất cả các bên”, bà von der Leyen phát biểu.

Theo bà Kaye Quek, giảng viên cao cấp ngành nghiên cứu toàn cầu tại Đại học RMIT ở Melbourne, các biện pháp áp thuế quan của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã làm gia tăng biến động và bất định trong thương mại toàn cầu, khiến cả Australia và EU có thêm động lực để hoàn tất đàm phán.

"Tôi cho rằng khó có thể đánh giá hết tác động từ thuế quan thời ông Trump và cách tiếp cận của ông ấy đối với thương mại toàn cầu trong việc kéo các bên trở lại bàn đàm phán, đồng thời thúc đẩy tiến trình đi đến thỏa thuận diễn ra khá nhanh sau khi đàm phán được nối lại", bà Quek nói với tờ báo Nikkei Asia.

Theo báo cáo đánh giá tác động của Ủy ban châu Âu (EC), thỏa thuận trên sẽ giúp kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa EU và Australia tăng khoảng 1/3. Trong năm 2024, EU là đối tác thương mại lớn thứ ba của Australia, với tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt 109,7 tỷ đôla Australia, tương đương 76,5 tỷ USD.

"Lợi ích lớn nhất của thỏa thuận này không chỉ nằm ở thương mại, mà còn ở ý nghĩa chiến lược. Việc Australia và EU hoàn tất đàm phán cho thấy hai bên vẫn theo đuổi một hệ thống thương mại dựa trên luật lệ. Thỏa thuận này cũng tạo thế đối trọng với cách tiếp cận của Tổng thống Trump, người đã rút lại nhiều cam kết trong các thỏa thuận thương mại”, bà Prudence Gordon, giám đốc Trung tâm Thương mại và Đầu tư Quốc tế Australia, nói với Nikkei Asia.

Các cuộc đàm phán thương mại giữa EU và Australia được khởi động từ năm 2018 nhưng rơi vào bế tắc vào năm 2023. Nguyên nhân chính là Australia muốn EU mở cửa hơn cho các mặt hàng nông sản chủ lực như thịt đỏ, sữa và đường, trong khi khối này vẫn giữ thuế quan và hạn ngạch chặt chẽ đối với nông sản nhập khẩu.

"Ngay từ đầu, nông nghiệp đã là vấn đề Australia quan tâm nhất trong các cuộc đàm phán này, đồng thời cũng là bất đồng lớn nhất giữa hai bên", bà Gordon nhận xét.

Thỏa thuận với Australia nằm trong chuỗi thỏa thuận thương mại mà EU gần đây ký với nhiều đối tác như khối thương mại Nam Mỹ Mercosur và Ấn Độ hồi tháng 1.

“Rõ ràng Brussels đang đẩy mạnh đa dạng hóa quan hệ thương mại. Xu hướng này phần nào phản ánh nỗ lực của EU nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ, đồng thời tăng tính ổn định và khả năng dự báo trong quan hệ thương mại với các đối tác khác”, bà Quek nhận xét.

Ngoài thương mại, EU và Australia cũng ký một hiệp ước quốc phòng nhằm tăng cường hợp tác an ninh. Dù không bao gồm cam kết phòng thủ lẫn nhau, thỏa thuận này sẽ giúp hai bên mở rộng trao đổi về an ninh mạng và an ninh hàng hải, tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực công nghệ mới nổi và có tính đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI) và không gian, đồng thời đẩy mạnh hợp tác trong quản lý khủng hoảng, gồm tập trận và huấn luyện.

Đàm phán về quan hệ đối tác an ninh và quốc phòng giữa hai bên bắt đầu từ tháng 6 năm ngoái tại Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm 7 nền công nghiệp phát triển (G7) ở Canada. Trước Australia, EU đã ký thỏa thuận tương tự với 10 quốc gia, trong đó có Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ.