Đồng rúp mạnh gây áp lực lên kinh tế Nga

Đà tăng giá mạnh mẽ của đồng rúp - với mức tăng hơn 20% so với đồng USD và euro kể từ ngày 19/3 tới nay - là một hệ quả trực tiếp từ sự mất cân bằng thương mại ngày càng gia tăng và lãi suất cao của Nga, đồng thời gây thêm căng thẳng cho ngân sách quốc gia.

Đợt tăng giá mạnh này của đồng rúp diễn ra sau khi Tổng thống Donald Trump gia hạn miễn trừ trừng phạt đối với dầu thô của Nga - một động thái nhằm cải thiện nguồn cung dầu toàn cầu trong bối cảnh cuộc chiến tranh giữa liên quân Mỹ-Israel với Iran gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Thu nhập từ xuất khẩu dầu của Nga tăng nhanh, khiến thặng dư thương mại của nước này càng lớn hơn, dẫn tới hỗ trợ tỷ giá đồng rúp tăng. Ngoài ra, nhiều kênh cho dòng vốn từ Nga chảy ra thị trường bên ngoài, chẳng hạn như thanh toán cổ tức và chuyển khoản Swift, vẫn bị đóng.

Theo dữ liệu thống kê mới nhất của Nga, thặng dư thương mại của nước này đạt 14 tỷ USD trong tháng 3 năm nay, mức cao nhất trong 2 năm, nâng tổng thặng dư thương mại của quý 1/2026 lên 25,3 tỷ USD.

Sự mất cân đối thương mại này của Nga là do kim ngạch xuất khẩu dầu khí tăng mạnh do khối lượng và giá dầu cùng tăng trong khi nhập khẩu yếu vì ảnh hưởng của các biện pháp trừng phạt và tình trạng tăng trưởng ảm đạm của kinh tế Nga.

Đồng rúp mạnh lên khiến các mặt hàng xuất khẩu khác của Nga kém cạnh tranh hơn ở thị trường nước ngoài, nhưng đồng thời hạn chế tác động của lạm phát nhập khẩu. Dù vậy, ông Alexander Potavin - một nhà phân tích tại công ty môi giới Finam ở Moscow, nhận định rằng nền kinh tế Nga chủ yếu dựa vào xuất khẩu - nên việc đồng rúp tăng giá mạnh có thể gây hại nhiều hơn là mang lại lợi ích cho nước này.

Trao đổi với tờ báo Financial Times, một nhà điều hành cấp cao tại một trong những ngân hàng lớn nhất của Nga cũng cho rằng đồng rúp quá mạnh thực chất là một loại thuế đối với các nhà xuất khẩu.

Tỷ giá rúp hiện đang ở mức mạnh nhất so với đồng USD kể từ tháng 2/2023 và đã tăng hơn 60% so với bạc xanh kể từ mức đáy thiết lập vào đầu năm ngoái. Hiện tại, đồng rúp đang giao dịch ở mức khoảng 71 rúp đổi một USD, so với 115 rúp vào ngày 1/1/2025.

Tại một hội nghị công nghiệp gần đây, Tổng thống Vladimir Putin đã mô tả đồng rúp mạnh là một trong những vấn đề "đáng buồn" mà nền kinh tế quốc gia đang phải đối mặt.

Xuất khẩu năng lượng đóng góp khoảng 1/5 thu ngân sách của Chính phủ Nga. Mặc dù thu nhập từ xuất khẩu đã được thúc đẩy bởi cuộc chiến tại Iran, sự tăng giá của đồng tiền đã ảnh hưởng đến các mặt hàng xuất khẩu khác như sắt, thép, phân bón và lúa mì - vốn là những sản phẩm chủ lực khác của Nga.

Bà Masha Belikova, một nhà phân tích tại công ty Fastmarkets Agricensus ở Dnipro, Ukraine, cho biết các nhà xuất khẩu ngũ cốc Nga đang gặp khó khăn trong việc định giá các lô hàng sao cho có lợi nhuận mà không mất đi tính cạnh tranh.

Ngoài mất cân đối thương mại và sự ứ trệ của dòng vốn, đồng rúp còn tăng giá do lãi suất cao.

Lãi suất chính sách của Ngân hàng Trung ương Nga (CBR) vẫn ở mức 14,5% để ứng phó với lạm phát đang ở mức 5,6% hàng năm vào tháng 4 năm nay, dù cả cả lãi suất và lạm phát đều đã giảm so với một năm trước - khi lãi suất là 21% và lạm phát khoảng 10%.

Hồi tháng 4, Bộ trưởng Bộ Kinh tế Nga Maxim Reshetnikov nhận định rằng đồng rúp sẽ vẫn mạnh hơn so với mong muốn của nhiều người trong trong những năm tới, và đó sẽ là một thách thức lớn đối với kinh tế Nga bên cạnh nguồn cung lao động thắt chặt do ảnh hưởng của chiến tranh.

Ông Alexander Shokhin, Chủ tịch nhóm vận động hành lang doanh nghiệp lớn nhất của Nga, nói với đài phát thanh Nga: “Đồng rúp mạnh lên đang thách thức lĩnh vực xuất khẩu của Nga, chưa kể những hạn chế đã tồn tại như logistics, bảo hiểm, và các lệnh trừng phạt”. Ông cho biết doanh nghiệp Nga lo ngại rằng đồng rúp mạnh có thể khiến ngân sách chính phủ không có đủ nguồn thu từ xuất khẩu, dẫn đến việc tăng thuế đối với các công ty.

Hiện tại, áp lực lên tình hình tài chính nhà nước vẫn có thể quản lý được - theo bà Sofya Donets, nhà kinh tế tại công ty môi giới T-Investments ở Moscow, vì ngân sách quốc gia năm nay dựa trên ước tính giá bán dầu Nga chỉ ở mức 59 USD/thùng và lượng xuất khẩu tăng đã bù đắp cho hiệu ứng suy giảm kim ngạch tính bằng đồng rúp do đồng tiền này tăng giá. Tuy nhiên, thu ngân sách từ năng lượng của Nga trong 4 tháng đầu năm nay vẫn giảm 40% so với cùng kỳ năm ngoái, một phần do đồng tiền mạnh lên.

Các nhà phân tích tại CMASF, một viện nghiên cứu kinh tế Nga, cho biết đồng rúp là một "rủi ro đáng kể" đối với thu ngân sách và có thể khiến nhà nước thiếu hụt từ 1,6 nghìn tỷ đến 1,7 nghìn tỷ rúp (tương đương 22,5 tỷ đến 24 tỷ USD) trong thời gian từ nay đến cuối năm.

Dù có những căng thẳng về ngân sách, khó có khả năng Moscow sử dụng các biện pháp không chính thống để làm suy yếu đồng rúp - theo giới chuyên gia.

Ông Sergey Romanchuk, một nhà giao dịch ngoại hối kỳ cựu của Nga, nói rằng CBR “vẫn giữ quan điểm rằng tỷ giá hối đoái thả nổi giúp nền kinh tế thích ứng với các cú sốc bên ngoài”. Ông nhận định bất kỳ thay đổi nào đối với cách tiếp cận đó chỉ xảy ra nếu đồng rúp mạnh lên đến mức "thực sự cực đoan".