Việt Nam đã ký kết và thực thi 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) với hơn 60 đối tác. Điều này mang lại lợi thế hội nhập sâu rộng và có chỗ đứng hơn cho các sản phẩm made in Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, áp lực từ các xu hướng truy xuất nguồn gốc, quy định về ESG, hàng rào phi thuế quan, rào cản thương mại mới trong các hiệp định thương mại, đặc biệt là hiệp định thương mại thế hệ tự do, thế hệ mới mà Việt Nam đã ký kết ngày càng có yêu cầu khắt khe đối với hàng hóa xuất khẩu.

Theo TS Nguyễn Quốc Việt, Chuyên gia Chính sách công, trường Đại học Kinh tế, những yếu tố trên dẫn đến hệ lụy là Việt Nam càng tham gia sâu hơn, càng mang lại nhiều giá trị gia tăng từ hội nhập thì bản chất giá trị xuất khẩu đó lại ngày càng đẩy mạnh về khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Bởi khu vực FDI ở trong một quy trình khép kín, đáp ứng tốt hơn các quy chuẩn và tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa, đồng bộ về dịch vụ.

"Các chỉ số về cán cân xuất nhập khẩu giữa khu vực FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước thể hiện doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng khó khăn hơn trong việc tham gia vào thị trường quốc tế. Và nó dường như là tạo thành hai nền kinh tế độc lập", TS Nguyễn Quốc Việt phân tích.

Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn trong nước cũng ngày càng chặt chẽ hơn về hóa đơn điện tử, thuế, an toàn lao động... Những điều này là yếu tố làm gia tăng chi phí trực tiếp, gián tiếp, chi phí tuân thủ. 

Trong 8 tháng qua, khu vực FDI xuất khẩu hơn 300 tỷ USD, tăng 27%, chiếm 80,1% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong khi đó, khu vực trong nước chỉ xuất khẩu hơn 74 tỷ USD, tăng 7,4%, chiếm 19,9%. 

So với năm ngoái, khoảng cách đang rộng thêm. Chín tháng năm 2025, doanh nghiệp trong nước còn chiếm 24,5% xuất khẩu, FDI chiếm 75,5%.

Nhìn vào từng ngành cũng thấy khoảng cách ngày càng rõ nét. Điện tử, máy móc, thiết bị... nơi FDI chiếm ưu thế, tăng mạnh. Trong khi những ngành có đông doanh nghiệp Việt Nam tham gia như dệt may chỉ tăng 1,6%, giày dép 0,7%, gỗ và sản phẩm gỗ 6%.

Nếu không kịp thời có giải pháp, thực trạng doanh nghiệp FDI càng tiến lên, doanh nghiệp Việt Nam càng tụt lại sẽ có xu hướng lan rộng.