FiinGroup: Nếu điều kiện kinh tế vĩ mô không đạt kỳ vọng, lợi nhuận và chất lượng tài sản ngân hàng gặp áp lực giảm

FiinGroup vừa có báo cáo cập nhật ngành ngân hàng năm 2024 và triển vọng năm 2025 trong đó nhấn mạnh lợi nhuận năm 2025 có thể chịu áp lực do chi phí vốn tăng, thu nhập ngoài lãi giảm và dư địa cắt giảm chi phí hạn chế. Việc trích lập dự phòng tăng cũng sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận ngắn hạn.

Theo FiinGroup, nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng 7,09% trong năm 2024, nhờ vào sản xuất mạnh mẽ, đầu tư công và chính sách tiền tệ. Tăng trưởng tín dụng toàn ngành năm 2024 đạt 15,08%, đây là mức cao nhất kể từ năm 2017. Bước sang năm 2025, FiinGroup dự báo tăng trưởng tín dụng đạt 15–16%, được hỗ trợ bởi thúc đẩy đầu tư công mở rộng cơ sở hạ tầng, hoạt động công nghiệp do FDI và cho vay bán lẻ.

Rủi ro đối với tăng trưởng tín dụng vào năm 2025 bao gồm thặng dư thương mại thu hẹp, sự tập trung FDI, hiệu suất kém trong đầu tư công, và tỷ lệ nợ xấu (NPL) gia tăng, đặc biệt là trong lĩnh vực bất động sản. Các ngân hàng tư nhân, đặc biệt là các ngân hàng cổ phần hàng đầu đang có mức tăng trưởng tín dụng vượt trội hơn các ngân hàng nhà nước, trong khi các ngân hàng vừa và nhỏ đối mặt với áp lực lợi nhuận và lo ngại về chất lượng tài sản.

ROA toàn ngành giảm nhẹ 10 điểm cơ bản, trong khi thu nhập hoạt động phục hồi 12,2% so với năm trước. Các quỹ dự trữ vốn vẫn mỏng trên toàn ngành, với hầu hết các khoản tăng đến từ lợi nhuận giữ lại, không phải từ vốn mới.

Tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn cao ở mức 11,5x, mặc dù phát hành trái phiếu tăng vọt 70,7%. Ngành ngân hàng dự kiến sẽ tìm kiếm các nguồn vốn bên ngoài cao hơn vào năm 2025 để duy trì tăng trưởng tín dụng và chuẩn bị cho việc tăng tỷ lệ CAR.

Một số điểm chính khác của ngành như nhu cầu dự phòng tăng và rủi ro nợ xấu, đặc biệt là sau Thông tư 02, có thể gây áp lực lên toàn ngành. Vị trí đòn bẩy cao trên toàn ngành, với tỷ lệ tài sản trên vốn chủ sở hữu (A/E) của ngành giảm nhẹ xuống 11,5x từ 12,5x.

Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) khác nhau giữa các ngân hàng, với mức trung vị của ngành là 11,4% vào năm 2023, cho thấy một mức dự trữ vừa phải trên mức tối thiểu quy định là 8%.

Vào năm 2024, phát hành trái phiếu của các ngân hàng tăng vọt 70,7% so với năm trước, chủ yếu nhằm tăng cường vốn cấp 2 và đáp ứng các tỷ lệ an toàn quy định trong bối cảnh nhu cầu cho vay tăng cao. Trong năm 2024, các ngân hàng Việt Nam đã phát hành 305,1 nghìn tỷ đồng trái phiếu, trong khi cũng đã mua lại 151,4 nghìn tỷ đồng.

Bước sang năm 2025, các ngân hàng Việt Nam dự kiến sẽ tìm kiếm các nguồn vốn bên ngoài, bao gồm phát hành riêng lẻ và phát hành cổ phiếu mới, để tăng cường quỹ dự trữ vốn và duy trì tăng trưởng tín dụng.

"Một sự phân hóa tiếp theo được dự báo trong năm 2025 nếu điều kiện kinh tế vĩ mô không đạt kỳ vọng, gây áp lực gia tăng lên chất lượng tài sản của các ngân hàng, đặc biệt là lợi nhuận bị hạn chế và quỹ dự trữ vốn hiện đang mỏng", FiinGroup nhấn mạnh. 

Chênh lệch lợi suất đã mở rộng giữa trái phiếu ngân hàng và lãi suất tiền gửi cho các kỳ hạn trên 2 năm, khoảng 2,0%–3,5% trong nửa cuối năm 2024, tăng từ 2,0%–2,5% trong nửa đầu năm 2024. Sự gia tăng chênh lệch này được thúc đẩy bởi nỗ lực của Chính phủ nhằm giảm lãi suất và kích thích tăng trưởng kinh tế, một xu hướng dự kiến sẽ tiếp tục vào năm 2025. Lợi suất cao hơn làm cho trái phiếu ngân hàng trở nên hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư tổ chức, đồng thời cũng giúp các ngân hàng huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu.

FiinGroup dự đoán tính thanh khoản trái phiếu ngân hàng trong năm 2025 sẽ được hỗ trợ không chỉ bởi việc hoàn trả sớm các trái phiếu cấp 2 mà còn bởi sự giao dịch sôi động hơn từ các nhà đầu tư tổ chức, nhờ vào việc phát hành trái phiếu ngân hàng kỳ hạn 3–5 năm nhằm hỗ trợ tăng trưởng cho vay.

Tính đến thời điểm hiện tại, lợi suất trái phiếu ngân hàng dao động từ 6,5% đến 7,9%, tùy thuộc vào thời gian đáo hạn và xếp hạng tín dụng. Mặc dù có thể có những khác biệt trong cách tính, nhưng lợi suất cho thấy sự phân biệt rõ rệt giữa các nhóm xếp hạng tín dụng - đặc biệt là giữa [AAA–AA], [A–BBB], và [BB và thấp hơn].