Lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung phân bón đang gia tăng khi xung đột Mỹ - Israel - Iran tiếp tục leo thang và làm gián đoạn cả hoạt động sản xuất lẫn vận chuyển tại Vịnh Ba Tư - khu vực giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu...

Ông Josh Linville, chuyên gia của công ty giao dịch hàng hóa StoneX, cho biết khoảng 1/3 lượng urê xuất khẩu toàn cầu - loại phân bón nitơ được sử dụng phổ biến nhất - đến từ khu vực Vùng Vịnh.

Theo ông Linville, việc 3 trong số 10 nước xuất khẩu urê lớn nhất thế giới gồm Qatar, Saudi Arabia và Iran gần như bị chặn lại phía sau eo biển Hormuz đang làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trên thị trường phân bón toàn cầu. Nhu cầu theo mùa tại Mỹ và Australia cũng khiến tình hình thêm căng thẳng.

“Chuyện này xảy ra đúng vào thời điểm tệ nhất trong năm. Thực ra, không bao giờ có thời điểm nào là thuận lợi, nhưng hiện tại có lẽ là lúc tồi tệ nhất có thể”, ông Linville nhận xét với tờ báo Nikkei Asia.

Theo công ty theo dõi giá hàng hóa Argus, giá urê giao dịch trên sà lan tại New Orleans - thị trường giao dịch lớn và thường được dùng làm giá tham chiếu tại Mỹ - đã tăng thêm 50-80 USD mỗi tấn ngắn, tương đương khoảng 907 kg, lên 520-550 USD trong ngày thứ Hai (1/3), chỉ một ngày sau khi chiến sự ở Iran nổ ra.

“Mức tăng này phản ánh tác động của một cú sốc toàn cầu lớn. Chỉ những biến cố nghiêm trọng và gây lo ngại mạnh trên diện rộng mới có thể khiến giá urê tăng nhanh như vậy”, ông Linville chỉ ra và nhận xét phản ứng của thị trường lần này là “có cơ sở”.

Theo ông Linville, rủi ro với thị trường phân bón đang trở nên nghiêm trọng hơn khi nhiều chính trị gia nhận định cuộc chiến này có thể kéo dài hàng tuần, chứ không chỉ vài ngày. Trong khi đó, chỉ khoảng 4 tuần nữa, Bắc bán cầu sẽ bước vào giai đoạn cao điểm bón phân vụ xuân.

“Nếu các tàu không thể đi qua eo biển Hormuz ngay từ lúc này, hàng hóa sẽ không kịp tới nơi đúng thời điểm”, ông Linville nhận định.

Khu vực Vùng Vịnh không chỉ xuất khẩu urê mà còn cung cấp khí đốt và amoniac - hai nguyên liệu đầu vào quan trọng để nhiều nước sản xuất phân bón. Theo ông Dennis Voznesenski, nhà kinh tế nông nghiệp tại ngân hàng Commonwealth Bank, điều này đồng nghĩa chi phí phân bón có thể tăng thêm từ một kênh khác, không chỉ do thiếu hụt nguồn cung thành phẩm.

Ông Voznesenski cho rằng tác động với nông dân lần này có thể còn nặng nề hơn cú sốc năm 2022, khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine và đẩy giá phân bón tăng mạnh. Tuy nhiên, khác với thời điểm đó, giá ngũ cốc được dự báo sẽ không tăng tương ứng, vì Iran không phải là nước xuất khẩu lúa mì lớn như Ukraine nên xung đột lần này được dự báo sẽ không gây xáo trộn lớn với dòng chảy thương mại mặt hàng này.

Trong khi đó, ông Linville cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài, cạnh tranh trên thị trường phân bón sẽ đẩy giá lên cao hơn và gây thêm sức ép với nông dân. Theo ông, những người không mua được phân bón đầy đủ nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với tình trạng năng suất sụt giảm.

“Hoặc họ sẽ chấp nhận năng suất giảm hoặc phải chuyển sang trồng những loại cây cần ít phân đạm hơn”, ông nói.

Ông Stephen Annells, CEO của Fertilizer Australia - tổ chức đại diện cho ngành phân bón nước này - cho biết dù phần lớn lượng phân bón phục vụ mùa hiện tại đã được mua từ trước, ở thời điểm này nông dân Australia thường bắt đầu tìm mua urê để bón thúc cho cây ngũ cốc từ tháng 9.

Theo Argus, dẫn dữ liệu thương mại của Chính phủ Australia, trong năm 2025, 64% lượng urê nhập khẩu của Australia đến từ Saudi Arabia, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain và Oman.

“Các gián đoạn hiện nay một lần nữa cho thấy mức độ dễ tổn thương của Australia trước các cú sốc nguồn cung. Australia ngày càng phụ thuộc vào hàng nhập khẩu, trong khi năng lực sản xuất trong nước đã suy giảm đáng kể trong 20 năm qua. Vì vậy, những biến động như hiện nay làm dấy lên lo ngại lớn, bởi chuỗi cung ứng của Australia quá dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường quốc tế”, ông Annells phát biểu.