Giải bài toán di chuyển khi áp dụng trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nhận định giao thông vận tải không chỉ là hạ tầng kỹ thuật phục vụ di chuyển, mà vấn đề quan trọng hơn là phương thức vận hành để lưu thông huyết mạch và hạn chế để cùng một lượng vốn đầu tư nhưng hiệu quả mang lại cho di chuyển của con người.

Cùng với độ tăng trưởng kinh tế cao, trong quá trình đô thị hóa này, Việt Nam đang đối mặt với nhiều áp lực lớn về giao thông, đặc biệt là đô thị lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Tình trạng ùn tắc giao thông kéo dài, ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông. Quá tải hạ tầng, hiếm kết nối các loại hình vận tải không chỉ gây lãng phí lớn về thời gian, nhiên liệu và chi phí logistics mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, năng suất lao động và chất lượng cuộc sống của người dân.

“Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với tư duy phát triển giao thông và xây dựng hệ sinh thái chuyển di chuyển hiện đại, thông minh đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo AI, dữ liệu lớn, pin đa tài, Internet và an toàn, IP, công nghệ cảm biến và điện thoại số đang tạo ra cơ hội rất lớn để tạo ra hệ thống giao thông vận tải thông minh, phục vụ phát triển của con người. Ứng dụng AI và phát triển giao thông thông minh có thể giúp chúng ta tối ưu hóa luồng giao thông, giảm ùn tắc tai nạn, nâng cao hiệu quả quản lý vận hành hạ tầng, giảm phát thải và hướng tới giao thông xanh. Đồng thời nâng cao hiệu quả logistics và cạnh tranh của nền kinh tế, từng bước hình thành các đô thị thông minh và xã hội hiện đại”, ông Cường nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (IPSS), cho rằng đây là lần đầu tiên Việt Nam tổ chức một phiên hội thảo chuyên sâu về công nghệ trong lĩnh vực di chuyển và vận tải. Theo ông, nhiều dự báo cho thấy đến khoảng năm 2035, riêng thị trường AI ứng dụng trong vận tải toàn cầu có thể đạt quy mô khoảng 535 tỷ USD. Dù chỉ là một phần trong toàn bộ ngành vận tải, con số này cho thấy vai trò và sức ảnh hưởng ngày càng lớn của AI đối với lĩnh vực giao thông trên thế giới.

Ông nhấn mạnh rằng AI sẽ tạo ra tác động sâu rộng tới mọi lĩnh vực và mọi cấp độ quản lý, đặc biệt trong việc tối ưu hóa hệ thống giao thông đô thị. Chẳng hạn, việc tích hợp các cảm biến thông minh có thể hỗ trợ tính toán lưu lượng phương tiện, điều phối giao thông hiệu quả hơn và nâng cao năng lực quản lý nhà nước. Đồng thời, AI cũng giúp đo lường lượng phát thải và đánh giá hiệu quả của các giải pháp giảm phát thải khác nhau, từ đó hỗ trợ cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp đưa ra quyết định chính xác và dễ triển khai hơn.

Theo ông Cương, phần lớn doanh nghiệp công nghệ hiện nay đều hướng đến mục tiêu xây dựng các giải pháp giao thông an toàn hơn, thông minh hơn và bền vững hơn cho cộng đồng. “Điều đó cho thấy bản chất của các tiến bộ công nghệ không chỉ dừng ở đổi mới kỹ thuật, mà cuối cùng vẫn phải phục vụ con người và nâng cao chất lượng cuộc sống,” ông nói.

Bà Citra H Nasruddin, Giám đốc Chương trình của Viện Nghiên cứu Công nghệ vì Cộng đồng (TFGI), nhấn mạnh rằng TFGI nhận thấy có rất nhiều hướng đi để thúc đẩy tương lai di chuyển thông minh tại Việt Nam. Quá trình chuyển đổi sang xe điện, ứng dụng AI trong logistics hay mở rộng hệ thống giao thông công cộng với chi phí hợp lý và hiệu quả chỉ là một vài ví dụ tiêu biểu. Theo bà, mỗi giải pháp đều đóng vai trò quan trọng, và để xây dựng một hệ sinh thái di chuyển bền vững, cần hiểu rõ cách các hướng đi này có thể bổ trợ và vận hành đồng bộ với nhau.

Bà cho rằng trong quá trình quy hoạch giao thông thông minh, việc tính toán kỹ lưỡng về tốc độ triển khai và thứ tự ưu tiên là yếu tố then chốt. Mỗi mô hình phát triển giao thông đều có lộ trình, điều kiện tiên quyết và những đánh đổi khác nhau. Vì vậy, các bên cần cùng nhau đánh giá toàn diện những yếu tố này để các chính sách và giải pháp được phối hợp hiệu quả hơn, tối đa hóa lợi ích chung, ưu tiên nhu cầu của người dân và giảm thiểu rủi ro đối với cộng đồng.

“Các can thiệp quy mô lớn cần luôn đặt tính bao trùm và con người làm trung tâm. Khi cải thiện hệ thống giao thông, chúng ta phải đảm bảo rằng những thay đổi đó thực sự đáp ứng nhu cầu, chất lượng sống và kỳ vọng của đông đảo người dân Việt Nam trong các bối cảnh kinh tế - xã hội khác nhau,” bà Citra nhấn mạnh.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam duy trì mức tăng trưởng cao trong vài năm qua, cùng với quá trình đô thị hoá, thu nhập của người dân ngày càng cải thiện đã kéo theo nhu cầu về các phương thức giao thông thuận tiện, an toàn và hiệu quả. Việc đáp ứng nhu cầu di chuyển của người dân theo hướng bền vững đòi hỏi việc tận dụng công nghệ một cách thông minh hơn và hiểu rõ các thách thức đi kèm.

Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo những đổi mới trong giao thông được triển khai đồng bộ, đáp ứng được nhu cầu của các gia đình và cộng đồng tại Việt Nam, đồng thời triển khai đúng nhịp độ và trình tự để có thể mang lại lợi ích chung cho toàn xã hội.