Thỏa thuận giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (ERPA), còn gọi là cơ chế chi trả giảm phát thải khí nhà kính hay chi trả phí carbon, được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ký kết với Ngân hàng Thế giới vào tháng 2/2022.

Theo thỏa thuận, Hà Tĩnh cùng các địa phương như: Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị và thành phố Huế được hưởng lợi từ cơ chế chi trả giảm phát thải, từng bước hình thành và mở rộng thị trường tài chính carbon.

PHÁT HUY GIÁ TRỊ TỪ "BỂ HẤP THỤ CARBON" TỰ NHIÊN

Đây không chỉ là nguồn tài chính hỗ trợ công tác quản lý, bảo vệ rừng mà còn tạo động lực để các địa phương phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân, hướng tới phát triển kinh tế xanh và giảm phát thải bền vững.

Từ năm 2023 đến nay, mỗi năm Hà Tĩnh có hơn 200.000 ha rừng được hưởng nguồn chi trả giảm phát thải. Thống kê đã có 17 chủ rừng là tổ chức, 24 xã, phường, 34 cộng đồng dân cư cùng hơn 2.100 hộ gia đình đã được nhận tổng số tiền trên 159 tỷ đồng.

Nguồn kinh phí trên được sử dụng để làm giàu rừng tự nhiên, phục hồi các diện tích rừng nghèo kiệt, tăng cường tuần tra, bảo vệ rừng, đồng thời hỗ trợ phát triển sinh kế cho người dân sống ở vùng đệm. Nhờ nguồn lực hỗ trợ này, hàng trăm ha rừng tự nhiên tại Hương Khê và Vườn Quốc gia Vũ Quang đã được trồng bổ sung nhiều loài cây bản địa, góp phần nâng cao khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon.

Không chỉ tạo nguồn thu hàng trăm tỷ đồng, việc bảo vệ và phát triển rừng còn mở ra dư địa lớn để Hà Tĩnh khai thác hiệu quả thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Một trong những mô hình tiêu biểu là Liên hiệp Hợp tác xã Chứng chỉ rừng Tây Kim, xã Sơn Kim 1, hiện đang quản lý hơn 6.100 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC. Trong đó có khoảng 4.000 ha rừng trồng sản xuất và hơn 2.100 ha rừng tự nhiên.

Đại diện Liên hiệp Hợp tác xã Chứng chỉ rừng Tây Kim cho biết khi rừng trồng được cấp chứng nhận FSC, sản lượng và giá bán gỗ đều tăng đáng kể. Đối với rừng tự nhiên, đây là cơ sở quan trọng để đo đếm, xác định lượng carbon hấp thụ và từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Đón đầu xu hướng này, đơn vị đã thuê chuyên gia đánh giá trữ lượng carbon trên 2.100 ha rừng tự nhiên. Kết quả cho thấy diện tích rừng này có khả năng hấp thụ và lưu giữ khoảng 14.000 tấn CO₂ tương đương mỗi năm.

Đến nay, toàn tỉnh Hà Tĩnh có khoảng 37.500 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển lâm nghiệp bền vững, đồng thời mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam.

ĐẨY MẠNH SẢN XUẤT PHÁT THẢI THẤP, HƯỚNG TỚI KINH TẾ XANH

Song song với lĩnh vực lâm nghiệp, Hà Tĩnh cũng xác định sản xuất nông nghiệp là lĩnh vực còn nhiều dư địa để cắt giảm phát thải khí nhà kính thông qua đổi mới phương thức canh tác.

Thực hiện Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành kế hoạch hành động nhằm thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Một trong những giải pháp đang phát huy hiệu quả là sản xuất lúa giảm phát thải ứng dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD). Phương pháp này vừa tiết kiệm nước tưới, giảm phát thải khí mê-tan từ ruộng lúa, vừa góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ đã mở rộng mô hình sản xuất lúa giảm phát thải theo kỹ thuật AWD trên diện tích khoảng 4.300 ha.

Để phát huy giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng, thời gian qua Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh đã tham mưu ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm quản lý, sử dụng rừng bền vững gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế xanh.

Trong đó, sáng kiến "bom hạt giống" đang được đánh giá là giải pháp sáng tạo, góp phần phục hồi hệ sinh thái rừng, đồng thời lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường tới cộng đồng.

Ông Nguyễn Hữu Ngọc, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh, cho biết giải pháp "bom hạt giống" cho phép trồng rừng nhanh chóng, hiệu quả tại các vùng rừng nghèo, đồi trọc, đặc biệt là những khu vực khó tiếp cận. Phương pháp này phân tán hạt giống cây rừng và cây ăn quả có tỷ lệ sống cao, góp phần phục hồi và tăng mật độ che phủ rừng một cách bền vững.

Bên cạnh đó, Trung tâm đang phối hợp với các đơn vị, địa phương triển khai đề án "Phát triển giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng". Đề án hướng tới chuyển đổi tư duy quản lý rừng theo hướng đa lợi ích - khai thác tiềm năng ngoài gỗ như: xây dựng các mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng, du lịch sinh thái, định hướng phát triển các sản phẩm ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao, tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương.