Ngày 17/5 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới phòng, chống tăng huyết áp. Năm 2026, chủ đề được đưa ra là "Cùng nhau kiểm soát tăng huyết áp". Đây là bệnh dễ phát hiện nhất, nhưng nhiều người vẫn không biết mình mắc bệnh…

Tăng huyết áp suốt 4 năm, chị I.N (quốc tịch Ukraine) đã khám tại Đức và quê nhà nhưng không rõ nguyên nhân, dùng 3 loại thuốc vẫn khó kiểm soát. Bệnh nhân tới Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc trong tình trạng đau bắp chân hai bên, yếu cơ, khó vận động dù không có tiền sử chấn thương. Xét nghiệm ban đầu cho thấy bệnh nhân bị hạ kali máu nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Khai thác tiền sử, người bệnh bị tăng huyết áp hơn 4 năm. Trong suốt thời gian này, chị phải sử dụng phối hợp 3 loại thuốc hạ áp ở liều tối đa nhưng huyết áp vẫn không ổn định, kèm theo đau đầu, mất ngủ kéo dài. Theo các bác sĩ, ở những bệnh nhân trẻ tuổi nhưng huyết áp vẫn khó kiểm soát dù đã dùng phác đồ mạnh, cần nghĩ đến nguyên nhân thứ phát.

Từ đó, bác sĩ triển khai các bước thăm dò chuyên sâu để tìm nguyên nhân gốc rễ. Kết quả, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân mắc Hội chứng Conn do u tuyến thượng thận phải. “Đây là rối loạn nội tiết khiến tuyến thượng thận sản xuất quá mức aldosterone, làm tăng giữ muối và nước, đồng thời tăng thải kali qua thận. Hệ quả là gây tăng huyết áp kéo dài, khó kiểm soát và hạ kali máu”, bác sĩ Đoàn Thị Hồng Liên, khoa Nội tiết, phân tích.

Ngay sau khi xác định nguyên nhân, bệnh nhân được hội chẩn liên chuyên khoa và thống nhất chỉ định phẫu thuật nội soi cắt toàn bộ tuyến thượng thận phải nhằm điều trị triệt để. Chỉ sau một ngày, bệnh nhân đã có thể đi lại nhẹ nhàng, ăn uống bình thường và ngủ ngon hơn. Cùng với đó, kali máu trở về mức bình thường, men cơ ổn định, tình trạng yếu cơ biến mất. Sau phẫu thuật, bệnh nhân chỉ cần 1 loại thuốc để duy trì huyết áp ổn định. 

Theo BS. Liên, đây là trường hợp khẳng định vai trò then chốt của việc chẩn đoán đúng nguyên nhân trong điều trị tăng huyết áp. “Nếu chỉ tập trung kiểm soát triệu chứng mà bỏ qua việc tìm kiếm căn nguyên, người bệnh có thể phải điều trị kéo dài với nhiều loại thuốc nhưng hiệu quả vẫn hạn chế”, bác sĩ Liên cho hay.

Tương tự, anh Mad, 54 tuổi, quốc tịch Australia, mới đây trong khi ngồi ở sân bay chờ chuyến bay, đã đột ngột thấy mệt lả, khó thở. Bệnh nhân được đưa vào Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, trong tình trạng sốt gần 40 độ C, huyết áp 170/115 mmHg, khó thở và giật cơ tay chân.

BSCKI. Phạm Phong Luân, khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết xét nghiệm lactate máu tăng lên 9 mmol/L (bình thường dưới 2 mmol/L), bệnh nhân sốc do giảm tưới máu và mất nước. Bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị tăng huyết áp cấp tính kèm sốc nhiệt.

Anh Mad được hỗ trợ thở oxy, bù dịch, dùng thuốc hạ áp, uống nhiều nước. May mắn được cấp cứu kịp thời nên anh không bị tổn thương cơ quan đích như tim, não, thận, xuất viện sau 3 ngày.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có khoảng 1,3 - 1,4 tỷ người trên toàn cầu mắc tăng huyết áp. Tuy nhiên, khoảng 44% người mắc tăng huyết áp chưa được phát hiện và chỉ khoảng 20% kiểm soát được huyết áp hiệu quả.

Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành hiện dao động khoảng 25 -30%, tương đương hàng chục triệu người mắc bệnh. Đáng lo ngại, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa nhanh chóng do lối sống ít vận động, stress kéo dài, ăn mặn, béo phì và sử dụng nhiều rượu bia. Hiện tỷ lệ mắc bệnh ở người từ 18 tuổi trở lên tại Việt Nam khoảng 26,2%, trong đó nhóm tuổi 50 - 69 có tỷ lệ cao nhất với 51,9%.

Điều đáng nói là đây lại là một trong những bệnh lý dễ phát hiện nhất. Chỉ với một máy đo huyết áp đạt chuẩn, người dân hoàn toàn có thể phát hiện sớm bệnh ngay tại nhà hoặc tại các cơ sở y tế ban đầu. Tuy nhiên, nhiều khảo sát dịch tễ trên toàn cầu cho thấy còn một tỷ lệ lớn người trưởng thành bị tăng huyết áp nhưng chưa từng được chẩn đoán hoặc không biết mình mắc bệnh.

Các chuyên gia tim mạch cho rằng nguyên nhân lớn nhất là tâm lý chủ quan. Không ít người chỉ đi khám khi đã xuất hiện biến chứng như đau ngực, khó thở, suy tim hoặc nghiêm trọng hơn là đột quỵ não. “Đây là điều đáng tiếc bởi nếu được phát hiện sớm, phần lớn biến chứng hoàn toàn có thể phòng tránh”, chuyên gia tim mạch thông tin.

Hội Tim mạch châu Âu, Hiệp hội Tăng huyết áp quốc tế khuyến cáo, đo huyết áp định kỳ là biện pháp đơn giản, hiệu quả và ít tốn kém nhất để phát hiện sớm bệnh tăng huyết áp. Các chuyên gia nhấn mạnh, mỗi người trưởng thành nên "nhớ số đo huyết áp như nhớ số tuổi của mình". Bởi chỉ khi biết huyết áp của bản thân ở mức nào, người dân mới có thể phát hiện sớm nguy cơ và điều trị kịp thời trước khi xảy ra biến chứng.

Bên cạnh đó, các bác sĩ cho biết đo huyết áp là kỹ thuật đơn giản nhưng sai sót lại rất phổ biến, cả trong cộng đồng lẫn tại một số cơ sở y tế. Nhiều người vừa đi bộ, leo cầu thang hoặc uống cà phê xong đã đo huyết áp ngay. Một số người đo trong khi đang nói chuyện, xem điện thoại hoặc ngồi bắt chéo chân. Không ít trường hợp quấn băng cuốn sai vị trí hoặc sử dụng kích thước băng cuốn không phù hợp với cánh tay.

Theo các khuyến cáo quốc tế, những sai sót này có thể làm huyết áp tăng hoặc giảm giả tạo từ vài mmHg đến hàng chục mmHg, dẫn đến chẩn đoán sai hoặc điều trị chưa phù hợp. Các chuyên gia cũng khuyến cáo nên đo huyết áp nhiều lần vào các thời điểm khác nhau trong ngày và ghi chép lại để giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.

Tại chương trình hưởng ứng Ngày Tăng huyết áp thế giới 2026, GS. Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 198, kiêm Phó Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, nhận định phần lớn trường hợp huyết áp khó kiểm soát trước hết cần xem lại việc đo huyết áp và tuân thủ điều trị. "Có bệnh nhân đo huyết áp sai cách, uống thuốc không đều, tự ý bỏ thuốc hoặc ăn quá mặn nên huyết áp luôn dao động cao. Đây là nguyên nhân rất thường gặp," ông cho biết.

Tuy nhiên, nếu bệnh nhân đã tuân thủ đầy đủ chế độ điều trị, thay đổi lối sống hợp lý, sử dụng phối hợp nhiều thuốc đúng phác đồ mà huyết áp vẫn cao kéo dài, các bác sĩ cần nghĩ tới những nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát hoặc tăng huyết áp kháng trị.

Các trường hợp nghi ngờ tăng huyết áp thứ phát hoặc tăng huyết áp kháng trị cần được chuyển tới các trung tâm tim mạch chuyên sâu để được đánh giá toàn diện bằng các kỹ thuật chuyên biệt. Nếu đã loại trừ các nguyên nhân thứ phát, bệnh nhân được coi là tăng huyết áp khó kiểm soát hoặc tăng huyết áp kháng trị thật sự.