Thực tế, một số sản phẩm thảo dược, thuốc nam, thuốc bắc có thể liên quan đến tổn thương gan dẫn tới xơ gan. Nguy cơ này đặc biệt tăng cao khi người dùng sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, dùng nhiều loại cùng lúc, tự ý tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng…

Mới đây, tin vào công dụng chữa bệnh của hoa đu đủ đực, một người đàn ông ở Hà Nội nhập viện trong tình trạng suy gan cấp. Đó là ông N.L. (59 tuổi, trú tại ngoại thành Hà Nội), được gia đình đưa vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khám bệnh trong tình trạng vàng da, vàng mắt, người vàng như nghệ, men gan tăng cao. 

Ông L. không biết mình bị viêm gan B. Gần đây, ông nghe trên mạng xã hội quảng cáo uống hoa đu đủ đực tốt. Gia đình trồng nhiều cây nên ông thường hái hoa về ngâm mật ong rồi nấu nước uống như loại trà thông thường. Theo bác sĩ Vũ Thị Hương Giang, Khoa Viêm Gan, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân không biết mình bị viêm gan nên việc tự sử dụng các loại nước từ thảo dược trong thời gian dài dẫn tới gan quá tải.

Trước đó, từ triệu chứng hô hấp ban đầu, một nam thanh niên 28 tuổi ở Sơn La tự mua thuốc Nam không rõ nguồn gốc trên mạng để uống. Sau 2 tuần, người bệnh xuất hiện vàng da, mệt mỏi nhưng vẫn tiếp tục dùng thuốc. Bệnh nhân được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khi đã hôn mê sâu, suy gan cấp nặng kèm phù não lan tỏa, tình trạng đặc biệt nguy kịch.

Trước đó, bệnh nhân không ghi nhận bệnh lý nền đáng chú ý. Khoảng một tháng trước, người bệnh xuất hiện ho nhiều, sốt cao, tức ngực và đến khám tại một cơ sở y tế địa phương. Bệnh nhân được chẩn đoán theo dõi viêm phổi, chưa loại trừ u phổi và được tư vấn nhập viện để tiếp tục thăm khám, điều trị. Tuy nhiên, bệnh nhân không nhập viện mà về nhà tự mua thuốc Nam trên mạng sử dụng.

Tình trạng sức khỏe sau đó xấu đi nhanh chóng. Khi xuất hiện rối loạn ý thức rồi hôn mê, gia đình mới đưa đến cơ sở y tế. ThS.BS Lê Sơn Việt, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương, cho biết thời điểm nhập viện, bệnh nhân đã hôn mê sâu, vàng da rõ, đồng tử giãn và mất phản xạ ánh sáng. Các xét nghiệm cho thấy chức năng gan suy giảm nghiêm trọng. Bilirubin tăng gần 300 µmol/L trong khi amoniac (NH3) khoảng 350 µmol/L, cao gấp nhiều lần mức bình thường.

Khi gan suy nặng, khả năng chuyển hóa và đào thải các chất độc bị suy giảm. Trong đó amoniac có thể tích tụ trong máu, tác động đến hệ thần kinh trung ương, góp phần gây bệnh não gan và phù não. Bệnh nhân được triển khai các biện pháp hồi sức tích cực, trong đó có lọc máu và thay huyết tương nhằm loại bỏ một phần các chất độc tích tụ trong máu. Tuy nhiên, sau 3 ngày điều trị tích cực tình trạng không cải thiện, gia đình xin đưa bệnh nhân về chăm sóc.

Tương tự, từ những cơn đau khớp gối, bà T. (62 tuổi) tự mua thuốc nam về sử dụng trong nhiều tháng theo lời mách bảo của người quen vì cho rằng lành tính. Thời gian đầu, nhận thấy tình trạng đau khớp có giảm, bà tiếp tục duy trì việc sử dụng thuốc.

Khoảng 10 ngày trước khi nhập viện, sức khỏe của bà bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Người bệnh mệt mỏi, ăn uống kém, da và mắt vàng, nước tiểu sẫm màu. Nhận thấy các triệu chứng ngày càng rõ, bà đến Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê (Phú Thọ) để thăm khám. Tại đây, các bác sĩ ghi nhận men gan của người bệnh tăng cao, khoảng 30 lần giới hạn bình thường. 

Theo BSCKI. Nguyễn Thị Hồng Nhung, Khoa Cấp cứu, Hồi sức tích cực và Chống độc, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê, việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại trong chăm sóc, điều trị và nâng cao sức khỏe nhân dân là một định hướng quan trọng của ngành y tế. Tuy nhiên, người dân không nên tự ý mua và sử dụng thuốc theo lời mách bảo, nhất là những loại thuốc không rõ nguồn gốc, chưa được kiểm soát về thành phần và chất lượng.

Khi có nhu cầu điều trị bằng thuốc nam, người dân nên lựa chọn cơ sở khám, chữa bệnh uy tín, được cấp phép; đồng thời tìm đến thầy thuốc, lương y có chuyên môn để được tư vấn và hướng dẫn phù hợp. Tổn thương gan do thuốc có thể biểu hiện bằng những triệu chứng ban đầu khá kín đáo. Khi đã xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc tình trạng mệt mỏi, chán ăn rõ rệt, người bệnh cần được thăm khám sớm để đánh giá chức năng gan và tìm nguyên nhân.

Liên quan đến vấn đề này, ngày 12/9, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết đang tìm bị hại liên quan tài khoản một "bác sĩ mạng" có tên "Bố Đời U80". Theo cơ quan chức năng, ông Nguyễn Hữu Nghĩa (76 tuổi, trú tại số 83 Lê Thánh Tông, P.Sầm Sơn, Thanh Hóa) sử dụng các tài khoản mạng xã hội Facebook, TikTok có tên "Bố Đời U80" để tư vấn, hướng dẫn điều trị bệnh cho người dân và bán các sản phẩm dạng thuốc Đông y. Tuy nhiên, ông Nghĩa hoàn toàn không có bằng cấp, không được đào tạo chuyên môn về đông y, không có giấy phép hành nghề.

Đây không phải trường hợp "bác sĩ", "thần y" mạng duy nhất bị cơ quan chức năng xử lý. Bộ Công an cho biết thời gian qua công an nhiều địa phương đã triệt phá, bắt giữ hàng loạt "bác sĩ", "thần y" trên mạng. Theo Bộ Công an, để tạo lòng tin cho người bệnh, các đối tượng dùng nhiều thủ đoạn như tổ chức livestream bán hàng; thuê người đóng giả bệnh nhân đã sử dụng và khỏi bệnh; mạo danh lương y, thầy thuốc Đông y; tự xưng có bài thuốc gia truyền qua nhiều đời... để quảng cáo sản phẩm.

Bộ Y tế cũng cảnh báo việc tin tưởng và áp dụng những nội dung chữa bệnh do AI tạo ra có thể khiến người bệnh trì hoãn điều trị, từ đó dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe. Theo TS. Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), hiện đã có chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi làm ra, phát tán thông tin trên không gian mạng có nội dung sai sự thật, chưa được kiểm chứng, trong đó có những thông tin chưa được kiểm chứng về y tế.

Theo đó, Nghị định 330 năm 2026 quy định phạt tiền từ 5 - 10 triệu đồng với các trường hợp cung cấp, chia sẻ thông tin về phương pháp, liệu pháp, bài thuốc, kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoặc chưa được xác nhận theo quy định chuyên ngành.

Theo TS. Khoa, các quy định này nhằm tăng cường bảo vệ sức khỏe người dân, phòng ngừa và xử lý những hành vi lợi dụng không gian mạng để truyền bá, quảng cáo, tư vấn các phương pháp khám bệnh, chữa bệnh trái quy định.