Kế hoạch tái sinh ngành dầu mỏ Venezuela của Tổng thống Trump gặp nhiều khó khăn

Theo các nhà phân tích, kế hoạch của ông Trump nhằm kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela và kêu gọi doanh nghiệp Mỹ rót vốn vào sản xuất dầu ở nước này sẽ phải vượt qua nhiều thách thức khi triển khai, từ góc độ đầu tư cho đến môi trường chính trị.

Tại Venezuela, ngành dầu mỏ đã xuống cấp sau nhiều năm thiếu đầu tư và hứng chịu các lệnh trừng phạt quốc tế. Do đó, việc nâng sản lượng lên đáng kể có thể mất nhiều năm và đòi hỏi vốn lớn.

“Dù nhiều thông tin cho rằng hạ tầng dầu mỏ của Venezuela không hề hấn gì sau các hành động quân sự của Mỹ, thực tế thì hệ thống này đã xuống cấp suốt nhiều năm qua và sẽ cần thời gian để khôi phục”, ông Patrick De Haan, nhà phân tích tại nền tảng theo dõi giá xăng GasBuddy,  nhận xét với hãng tin AP.

Theo ông De Haan, với các tập đoàn dầu khí Mỹ, điều kiện tiên quyết để rót vốn lớn tại Venezuela vẫn là một chính quyền ổn định nhưng bức tranh vẫn tương đối bất định. Nhưng mặt khác, cũng có một số nhà phân tích cho rằng Venezuela có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba sản lượng dầu từ mức khoảng 1,1 triệu thùng/ngày hiện tại, và sớm quay lại các mức cao trước đây.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela sở hữu trữ lượng dầu thô đã được chứng minh khoảng 303 tỷ thùng, lớn nhất thế giới - tương đương gần 17% tổng trữ lượng dầu đã được chứng minh toàn cầu.

Quy mô đó khiến các tập đoàn dầu khí quốc tế có lý do để quan tâm tới quốc gia Nam Mỹ này. Tập đoàn Chevron là doanh nghiệp dầu khí Mỹ duy nhất duy trì hoạt động đáng kể tại Venezuela, với sản lượng hiện tại khoảng 250.000 thùng/ngày. Chevron bắt đầu đầu tư tại Venezuela từ thập niên 1920 và hiện kinh doanh thông qua các liên doanh với tập đoàn dầu khí quốc doanh Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA).

Theo ông Francisco Monaldi, Giám đốc chương trình năng lượng Mỹ Latin tại Đại học Rice, điều quan trọng là làm sao thuyết phục các doanh nghiệp nước ngoài rót vốn vào Venezuela khi họ chưa có bức tranh rõ ràng về ổn định chính trị, mức độ bảo đảm hợp đồng và các yếu tố liên quan.

“Ước tính, để nâng sản lượng từ khoảng 1 triệu thùng/ngày hiện nay lên 4 triệu thùng/ngày, Venezuela sẽ cần khoảng 10 năm và khoảng 100 tỷ USD vốn đầu tư”, ông Monaldi cho biết.

Tuy sở hữu trữ lượng rất lớn, Venezuela hiện chiếm chưa tới 1% sản lượng dầu thô toàn cầu. Tình trạng tham nhũng, hệ thống quản trị yếu và các biện pháp trừng phạt kinh tế của Mỹ đã khiến sản lượng dầu của nước này liên tục giảm, từ 3,5 triệu thùng/ngày vào năm 1999 xuống mức hiện nay.

Theo các chuyên gia, vấn đề ở Venezuela không phải là tìm nguồn dầu, mà là môi trường chính trị. Liệu doanh nghiệp có thể tin rằng chính phủ sẽ tôn trọng và thực thi các hợp đồng hay không. Năm 2007, Tổng thống Hugo Chavez khi đó quốc hữu hóa phần lớn hoạt động khai thác dầu, khiến các tập đoàn dầu khí như Exxon Mobil và ConocoPhillips đồng loạt rút khỏi Venezuela.

Venezuela chủ yếu khai thác dầu thô nặng - nguyên liệu quan trọng để sản xuất diesel, nhựa đường và các nhiên liệu phục vụ thiết bị hạng nặng. Hiện tại, diesel đang khan hiếm trên toàn cầu do các biện pháp trừng phạt nhắm vào dầu từ Venezuela và Nga, trong khi dầu thô nhẹ của Mỹ khó thay thế trực tiếp.

Trước đây, nhiều nhà máy lọc dầu ở Bờ Vịnh Mexico của Mỹ đã tối ưu hóa dây chuyền để xử lý dầu thô nặng, vào thời điểm sản lượng dầu Mỹ suy giảm còn nguồn cung từ Venezuela và Mexico dồi dào. Vì vậy, các nhà máy lọc dầu muốn tiếp cận dầu thô Venezuela nhiều hơn để nâng hiệu suất vận hành. Bên cạnh đó, loại dầu này thường có giá thấp hơn.

Nếu Venezuela tăng sản lượng, phương Tây cũng có thêm dư địa để gây sức ép với Nga, vì châu Âu và các khu vực khác có thể mua thêm diesel và dầu nặng từ Venezuela, qua đó giảm nhu cầu nhập từ Nga.

“Nếu Venezuela tăng được sản lượng, phương Tây có thêm dư địa để gây sức ép với Nga - châu Âu và các khu vực khác có thể tăng mua diesel và dầu nặng từ Venezuela, qua đó giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Nga”, ông Flynn nhận định.

Tuy nhiên, theo giáo sư luật Matthew Waxman của Đại học Columbia, người từng làm việc về vấn đề an ninh quốc gia dưới thời Tổng thống Mỹ George W. Bush, việc Mỹ kiểm soát và khai thác các nguồn tài nguyên của Venezuela có thể kéo theo thêm nhiều vấn đề pháp lý.

“Câu hỏi then chốt là chủ thể nào có quyền sở hữu và định đoạt dầu mỏ Venezuela. Luật pháp quốc tế thường đặt ra các giới hạn đối với việc bên nắm quyền kiểm soát trên thực địa sử dụng tài nguyên của nước sở tại cho lợi ích riêng, dù các bên có thể đưa ra những lập luận khác nhau về tính hợp pháp của quyền đó”, vị giáo sư nhận xét.