Trong Báo cáo tổng kết việc thi hành Luật Nhà ở 2023, Bộ Xây dựng nhận định Luật Nhà ở năm 2023 về cơ bản đã xử lý các khó khăn, vướng mắc triển khai trên thực tế trong thời gian qua. Theo đó, chính sách phát triển nhà ở; sở hữu nhà ở cũng cơ bản được thực hiện hiệu quả…

"Về phát triển nhà ở thương mại, Luật Nhà ở năm 2023 có hiệu lực kể từ ngày 1/8/2024, đã đảm bảo đồng bộ với quy định của pháp luật đất đai, đầu tư, xây dựng đối với nội dung về phát triển nhà ở thương mại. Như vậy, tính từ năm 2020 tới nay, trên địa bàn cả nước có khoảng 2.358 dự án nhà ở thương mại, khu đô thị với quy mô 5,2 triệu căn và tổng mức đầu tư là 6,74 triệu tỷ đồng", Bộ Xây dựng cho biết.

Về phát triển nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân, Luật Nhà ở 2023 cũng bổ sung quy định mới liên quan đến việc phát triển loại hình “chung cư mini”, nhằm đảm bảo tăng cường an toàn kỹ thuật, hạn chế rủi ro cháy nổ, bảo vệ tài sản, tính mạng của nhân dân - vấn đề từng xảy ra trong các tòa chung cư mini hiện hữu. Qua báo cáo sơ bộ tổng kết của địa phương, thì kể từ thời điểm Luật Nhà ở 2023 đến nay chưa có loại hình dự án chung cư mini theo quy định của Luật được cấp phép mới.

Đặc biệt, thời gian vừa qua, các địa phương đã tiến hành thanh tra, kiểm tra, phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an, để tăng cường quản lý trật tự xây dựng và kiểm tra công tác phòng cháy, chữa cháy đối với “chung cư mini”. Đáng chú ý, việc ban hành văn bản quy định về đường giao thông thực hiện nhiệm vụ chữa cháy tại nơi có nhà ở nhiều tầng nhiều căn hộ của cá nhân theo yêu cầu của Luật Nhà ở 2023 giao, cũng được địa phương thực hiện. Qua báo cáo của 29/34 địa phương, có 27 địa phương ban hành văn bản.

Tương tự, đối với công tác cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ, Bộ Xây dựng cho biết Luật Nhà ở năm 2023 đã cơ bản tạo khung pháp lý rõ ràng, linh hoạt và thực tiễn cho công tác cải tạo, xây dựng chung cư cũ. Cụ thể, đến hết tháng 11/2025, số lượng chung cư cũ được kiểm định chất lượng là 1.589 nhà. Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh và Hải Phòng đã thực hiện công tác kiểm định đối với tất cả chung cư cũ trên địa bàn; riêng Hà Nội mới kiểm định 848 nhà, chiếm 39% tổng số nhà chung cư cũ của thành phố. Còn số lượng nhà chung cư cũ được chấp thuận chủ trương đầu tư là 64 nhà chung cư, trong đó, có 33 nhà chung cư cũ đã hoàn thành.

Bên cạnh hoạt động phát triển và cải tạo nhà ở, theo Bộ Xây dựng, về sở hữu nhà ở thuộc tài sản công, các quy định của Luật Nhà ở 2023 cũng quy định rõ trách nhiệm, quyền hạn của đại diện chủ sở hữu, tạo cơ sở pháp lý cho việc quản lý, sử dụng hiệu quả nhà ở thuộc tài sản công. Các địa phương cơ bản đã thực hiện đầy đủ quyền và trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu đối với nhà ở thuộc tài sản công, bao gồm: nhà ở công vụ, nhà ở phục vụ tái định cư, nhà ở xã hội, nhà ở cũ, thực hiện cho thuê, thuê mua, bán nhà ở thuộc tài sản công theo đúng quy định.

Đồng thời, về sở hữu nhà ở của tổ chức cá nhân nước ngoài, lũy kế đến nay có 5.664 tổ chức, cá nhân nước ngoài mua và sở hữu nhà ở tại Việt Nam và được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở theo pháp luật về đất đai (410 tổ chức, 5.254 cá nhân).  Trong đó, tính riêng từ khi Luật Nhà ở năm 2023 có hiệu lực thi hành thì có 995 tổ chức, cá nhân mua và sở hữu nhà ở (8 tổ chức, 987 cá nhân). Điều này cho thấy chính sách sở hữu nhà ở của tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam theo quy định của Luật Nhà ở năm 2023 đã được thực thi hiệu quả.

Mặc dù đạt được kết quả tích cực, tuy nhiên, Bộ Xây dựng chỉ ra rằng việc sở hữu nhà ở vẫn còn một số hạn chế. Cụ thể, quy định về quyền và trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu nhà ở thuộc tài sản công chưa bao quát hết các loại nhà ở. Vì vậy, cần sửa đổi, bổ sung để bảo đảm cơ sở pháp lý cho địa phương thực hiện quyền, trách nhiệm đối với các tài sản công trên địa bàn. Bên cạnh đó, cũng chưa có quy định về phân cấp ủy quyền trong thực hiện trách nhiệm đại diện chủ sở hữu nhà ở thuộc tài sản công, dẫn đến sự quá tải cho UBND cấp tỉnh.

Ngoài ra, liên quan đến việc sở hữu nhà ở tại Việt Nam của tổ chức, cá nhân nước ngoài, Bộ Xây dựng đánh giá quy định về số lượng sở hữu nhà ở tại Việt Nam của tổ chức cá nhân nước ngoài bắt đầu bộc lộ bất cập trong bối cảnh sáp nhập địa giới hành chính. Đồng thời, quy định về quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà ở là cá nhân nước ngoài kết hôn với người Việt Nam định cư ở nước ngoài tại Luật Nhà ở năm 2023 cũng chưa rõ ràng, cần sửa đổi, bổ sung nhằm tạo cơ sở pháp lý cho quá trình thực hiện.