Khẳng định vị thế, tầm vóc của Yên Tử trên bản đồ di sản văn hóa nhân loại

Ngày 26/2/2026 (tức mùng 10 tháng Giêng năm Bính Ngọ), trong cơn mưa xuân nặng hạt, hàng vạn tăng ni, phật tử và du khách thập phương vẫn nô nức đổ về non thiêng Yên Tử dự Lễ khai hội Xuân Yên Tử 2026, dâng hương cầu bình an, tài lộc cho năm mới. Lễ hội Xuân Yên Tử không chỉ là sự kiện tâm linh mở đầu năm mới, mà còn là dấu mốc quan trọng trong hành trình đưa di sản hòa vào nhịp sống đương đại, lan tỏa giá trị truyền thống tới cộng đồng trong nước và quốc tế.

Lễ khai hội năm nay được tổ chức tại Cung Trúc Lâm và mang ý nghĩa đặc biệt khi là mùa hội đầu tiên sau khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới. Đây cũng là kỳ lễ hội có quy mô lớn nhất từ trước tới nay, đánh dấu bước phát triển mới trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Tham dự lễ khai hội có lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh, đại diện UNESCO tại Việt Nam cùng lãnh đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh.

DẤU MỐC MỚI CỦA DI SẢN THẾ GIỚI GIỮA MƯA XUÂN NON THIÊNG

Trước giờ khai hội, không gian dưới chân núi rộn ràng với các màn múa rồng lân, trình diễn nhạc cụ dân tộc, trò chơi dân gian và giới thiệu văn hóa ẩm thực của đồng bào Dao Thanh Y. Những hoạt động này không chỉ tạo không khí tưng bừng ngày xuân mà còn góp phần gắn kết cộng đồng, giúp du khách vừa hành hương chiêm bái vừa thưởng thức các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Mở đầu chương trình là nghi thức rước kiệu trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính hướng về tiền nhân và chư Phật.

Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Bùi Văn Khắng nhấn mạnh: Hội Xuân Yên Tử là nét đẹp văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Lễ hội không chỉ khởi động cho một năm phát huy mạnh mẽ giá trị khu di tích, mà còn khẳng định vị thế, tầm vóc của Yên Tử trên bản đồ di sản văn hóa nhân loại. Cùng với niềm tự hào là trách nhiệm cao hơn trong công tác tổ chức, quản lý, bảo tồn đời sống tâm linh, tín ngưỡng và không gian văn hóa di sản; phát triển du lịch văn hóa tâm linh gắn với bảo tồn bền vững.

Phát biểu tại sự kiện, ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, khẳng định Yên Tử gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp của Trần Nhân Tông. Hơn bảy thế kỷ trước, sau hai lần lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh bại giặc Nguyên - Mông, vị vua anh minh đã rời ngai vàng lên Yên Tử tu hành, sáng lập Thiền phái Trúc Lâm - dòng thiền mang đậm bản sắc dân tộc, đề cao tư tưởng “nhập thế”, hòa đạo với đời, lấy phụng sự nhân sinh và đất nước làm phương châm hành đạo. Chính sự tiếp nối bền bỉ ấy đã làm nên sức sống trường tồn của Yên Tử, nơi giá trị tâm linh hòa quyện cùng tinh thần dân tộc Việt Nam.

Sau diễn văn khai hội, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh chủ trì nghi thức chúc phúc đầu năm, gửi lời cầu lộc, cầu bình an và thịnh vượng tới nhân dân. Kết thúc phần nghi lễ, đoàn đại biểu và đông đảo phật tử hành hương leo núi chiêm bái hệ thống chùa, am, tháp cổ, tìm về chốn tĩnh tại giữa thiên nhiên hùng vĩ.

Không chỉ đổi mới trong nghệ thuật trình diễn, công nghệ còn được ứng dụng trực tiếp vào công tác quản lý. Trước dự báo lượng khách tăng mạnh sau khi được UNESCO ghi danh, tỉnh Quảng Ninh đã lắp đặt hệ thống camera AI nhận diện tự động du khách ra vào khu di tích. Hệ thống này giúp kiểm soát lưu lượng, tăng cường an ninh và hỗ trợ điều phối khi phát sinh tình huống, góp phần bảo đảm một mùa lễ hội an toàn, văn minh.

NHIỀU HOẠT ĐỘNG PHONG PHÚ TRONG MÙA HỘI

Ngay trong ngày khai hội Xuân 2026, đông đảo tăng ni, phật tử, nhân dân và du khách đã hành hương về Yên Tử. Đây là một trong những lễ hội lớn và kéo dài nhất khu vực phía Bắc, thu hút hàng vạn người tìm về vùng đất Phật linh thiêng để chiêm bái, vãn cảnh đầu năm.

Trong những ngày đầu xuân, dù mưa phùn và sương mù dày đặc bao phủ núi rừng, dòng người hành hương vẫn kiên trì vượt từng bậc đá, men theo những con đường phủ sương để tìm về chốn Tổ, nơi khởi nguồn Thiền phái Trúc Lâm, gửi gắm ước nguyện bình an, may mắn cho năm mới. Sức hút của Yên Tử thể hiện rõ qua lượng khách tăng đột biến. Chỉ trong 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán (14-22/2/2026), Khu di tích và danh thắng Yên Tử đã đón khoảng 171.000 lượt khách, tăng 2,2 lần so với cùng kỳ năm 2025.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm với nghi thức rước kiệu, gióng trống khai hội, dâng hương cầu quốc thái dân an, mùa lễ hội năm nay còn có nhiều hoạt động phong phú như triển lãm về Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử; hội chợ OCOP và liên hoan ẩm thực với hơn 100 gian hàng; khóa tu “Yên Tử – suối nguồn tuệ giác” quy mô 3.000 người; không gian trải nghiệm “Xuân di sản - Tết làng Nương” cùng các hoạt động văn hóa dân gian.

Các sự kiện được thiết kế theo hướng kết hợp hài hòa giữa yếu tố tâm linh, giá trị di sản và trải nghiệm du lịch hiện đại, phản ánh sự chuyển dịch từ tổ chức lễ hội đơn thuần sang kiến tạo hệ sinh thái văn hóa – du lịch có chiều sâu.

Quần thể di tích Yên Tử là sự hòa quyện giữa kiến trúc cổ kính và thiên nhiên kỳ vĩ. Những công trình như chùa Đồng trên đỉnh núi linh thiêng, chùa Hoa Yên - nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông từng trụ trì, hay tháp Huệ Quang lưu giữ xá lị… đều toát lên vẻ mộc mạc, thanh tịnh giữa rừng trúc, rừng mai và những hàng tùng cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Mỗi độ xuân về, hành trình lên Yên Tử không chỉ là chuyến du xuân mà còn là cuộc tìm về cội nguồn tâm linh và giá trị văn hóa dân tộc.

Đặc biệt, nhằm tri ân nhân dân, tăng ni, phật tử và du khách đã đồng hành trong quá trình bảo vệ, gìn giữ và đưa Yên Tử trở thành Di sản văn hóa thế giới, Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Nghị quyết 101/2026/NQ-HĐND, quyết nghị miễn 100% vé tham quan danh lam thắng cảnh Yên Tử từ năm 2026 đến hết năm 2028 (không bao gồm vé cáp treo). Bên cạnh đó, khu di tích còn miễn phí trông giữ ô tô, xe máy tại bến xe Hạ Kiệu đến hết năm 2026; mua bảo hiểm cho toàn bộ du khách và lắp đặt hệ thống AI nhận diện tự động người ra vào.