Khủng hoảng nhôm toàn cầu vì chiến tranh, cơ hội cho Nga và Trung Quốc

Cuộc khủng hoảng nguồn cung chưa từng có tiền lệ trên thị trường nhôm toàn cầu đang tác động đến nhiều ngành công nghiệp từ xây dựng, đóng gói, vận tải cho đến năng lượng xanh.

Xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran đang gây ra những gián đoạn nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng nhôm của thế giới, đồng thời cũng tạo ra cơ hội cho Trung Quốc và Nga tăng mạnh xuất khẩu nhôm.

THẾ GIỚI THIẾU 4 TRIỆU TẤN NHÔM

Theo hãng tin Reuters, một vụ tấn công bằng tên lửa của Iran vào nhà máy luyện nhôm Al Taweelah thuộc tập đoàn Emirates Global Aluminium của Các tiểu vương quốc Arab thống nhất đã khiến nhà máy thiệt hại nặng. Quá trình phục hồi nhà máy này có thể kéo dài đến một năm ngay cả khi chiến tranh kết thúc ngay lập tức. Ngoài ra, nhà máy sản xuất nhôm lớn nhất ngoài Trung Quốc là Aluminium Bahrain ở Bahrain cũng bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, dù mức độ thiệt hại vẫn chưa được xác định rõ ràng.

Tình hình càng trở nên nghiêm trọng hơn khi các nhà máy luyện nhôm tại Qatar và Bahrain đã phải giảm sản lượng do thiếu hụt nguồn cung cấp điện. Việc vận chuyển qua eo biển Hormuz bị hạn chế nghiêm trọng, dẫn đến nguy cơ mất sản lượng ngày càng tăng khi các nhà máy luyện nhôm ở Vùng Vịnh cạn kiệt nguồn nguyên liệu thô.

Theo ước tính của công ty tư vấn Wood Mackenzie, thị trường nhôm toàn cầu đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung lên đến 4 triệu tấn nhôm trong năm nay. Sự thiếu hụt này đặt gánh nặng lớn lên vai các nhà mua hàng phương Tây và buộc các nhà hoạch định chính sách phải đưa ra những quyết định khó khăn để giảm thiểu tác động.

Trong bối cảnh này, thị trường không thể dựa vào nguồn cung từ Sở Giao dịch Kim loại London (LME) để bổ sung cho thị trường như trước đây, vì lượng tồn kho trên sàn này đã giảm xuống dưới 400.000 tấn, cộng thêm một lượng tồn kho không được bảo chỉ ở mức 100.000 tấn - Reuters cho biết.

Lượng hàng trong các kho dự trữ nhôm của sàn giao dịch CME ở Mỹ cũng đã giảm xuống mức thấp, với tổng lượng tồn kho có thể đưa vào giao dịch giảm 70% kể từ đầu năm, hiện chỉ còn 1.864 tấn.

Thậm chí, những con số này cũng không phản ánh đúng thực tế vì nhôm từ Nga - nguồn hàng mà nhiều người dùng phương Tây không thể sử dụng do các lệnh trừng phạt liên quan tới cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine - chiếm 270.000 tấn trong lượng tồn kho đã đăng ký của LME vào thời điểm cuối tháng 3.

Về mặt lý thuyết, công suất luyện nhôm bị ngừng hoạt động - đặc biệt là ở Mỹ và châu Âu - có thể được tái khởi động để giúp giảm bớt áp lực lên nguồn cung nhôm vật chất. Tuy nhiên, phần lớn công suất này đã ngừng trong các cuộc khủng hoảng năng lượng trước đây, và với tác động của cuộc chiến Iran lên giá năng lượng, khả năng tái khởi động đó là rất thấp.

Trên thực tế, tình trạng thiếu hụt năng lượng giá rẻ toàn cầu đã buộc nhiều nhà máy luyện nhôm phải đóng cửa ngay cả trước khi xung đột ở Vùng Vịnh bắt đầu. Nhà máy luyện nhôm Mozal ở Mozambique, do công ty South32 của Australia sở hữu và điều hành, đã phải tạm ngừng hoạt động vào tháng 3 năm nay sau khi công ty không thể ký được hợp đồng cung cấp điện với giá cả hợp lý.

Ngay cả khi hoạt động tái chế nhôm được đẩy mạnh và nhu cầu tiêu thụ nhôm giảm xuống do tác động của giá năng lượng lên hoạt động sản xuất, "sẽ không thể tránh khỏi một sự thiếu hụt lớn trên thị trường nhôm toàn cầu trong 18 tháng tới” - theo Wood Mackenzie.

NHÔM TRUNG QUỐC VÀ NGA CÓ PHẢI LÀ GIẢI PHÁP?

Sự thiếu hụt này sẽ được cảm nhận rõ rệt nhất ở các nước phương Tây, buộc các chính phủ phải đưa ra những lựa chọn không dễ chịu. Hai quốc gia có thể giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt nhôm là Trung Quốc và Nga.

Trung Quốc - nước sản xuất nhôm lớn nhất thế giới, chiếm 9% sản lượng nhôm toàn cầu - thường chế biến phần lớn nhôm mà nước này sản xuất ra thành các bán thành phẩm như thanh nhôm, tấm nhôm và dây nhôm. Tuy nhiên, nhiều thị trường trên thế giới đã dành cả thập kỷ qua để dựng lên các rào cản thương mại chống lại làn sóng xuất khẩu của Trung Quốc. Chưa kể, khách mua nhôm phương Tây cần nhôm nguyên chất và hợp kim, không phải là các sản phẩm nhôm xuất khẩu giá rẻ từ Trung Quốc.

Nhưng dù sao, giá nhôm quốc tế hiện đang có mức chênh lệch lớn nhất so với giá nhôm tại thị trường Trung Quốc kể từ năm 2022, tạo ra cơ hội cho các nhà máy luyện nhôm của nước này trong bối cảnh tồn kho nhôm nội địa đã tăng lên mức cao nhất trong sáu năm qua.

Trong một cuộc trao đổi với hãng tin Bloomberg, ông Zhu Liangmin - một nhà phân tích tại công ty tư vấn kinh doanh Aladdiny Zhongying Bắc Kinh - cho biết các đơn hàng nhôm từ nước ngoài, đặc biệt là các sản phẩm sử dụng trong ô tô và bao bì, có thể sẽ tăng đáng kể trong tháng 4. Aladdiny dự báo lượng nhôm xuất khẩu của Trung Quốc năm nay có thể đạt hoặc vượt mức kỷ lục 6,7 triệu tấn xuất khẩu vào năm 2024 nhờ nhu cầu tăng thêm từ cuộc chiến.

Trong tháng 3 vừa qua, xuất khẩu nhôm của Trung Quốc đạt 485.000 tấn, tăng 13% so với tháng 2, cho thấy cuộc chiến có thể đã bắt đầu có ảnh hưởng đến thị trường nhôm toàn cầu, dù con số này vẫn thấp hơn so với cùng kỳ năm trước. Trong quý 1/2026, xuất khẩu nhôm của Trung Quốc đạt 1,46 triệu tấn, tăng 6,5% so với cùng kỳ năm ngoái.

Xuất khẩu là kênh quan trọng để tiêu thụ sản lượng nhôm kỷ lục của Trung Quốc trong bối cảnh nền kinh tế nước này đang tăng trưởng chậm lại. Các nhà giao dịch nhôm quốc tế cũng đang khám phá những cách mới để đảm bảo nguồn nhôm từ Trung Quốc, chẳng hạn mua thanh nhôm để nấu chảy thành thỏi nhôm đa dụng, dù chi phí vận chuyển tăng do chiến tranh có thể hạn chế giao dịch.

Ngoài Trung Quốc còn có Nga, quốc gia sản xuất cả nhôm nguyên chất và các hợp kim nhôm có giá trị gia tăng như các loại được sản xuất tại Vùng Vịnh.

Các nhà sản xuất Nhật Bản đã bắt đầu quay trở lại nguồn cung từ Nga, sau khi tự áp đặt lệnh trừng phạt lên nhôm Nga sau khi chiến tranh giữa Nga và Ukraine nổ ra vào năm 2022. Tuy nhiên, khách Mỹ và châu Âu sẽ cần các biện pháp miễn trừ trừng phạt của chính phủ để có thể mua nhôm Nga.

Tại Mỹ, tình hình có phần phức tạp hơn bởi việc Tổng thống Donald Trump đã tăng thuế nhập khẩu nhôm lên 50%. Điều này đã đẩy giá nhập khẩu phôi nhôm ở Mỹ chênh lệch cao hơn 2.500 USD mỗi tấn so với giá nhôm trên sàn LME. Giá nhôm LME hiện đang ở mức cao nhất trong bốn năm là 3.580 USD mỗi tấn.

Hiện tại, đây vẫn là một bài toán về giá cả và chi phí. Tình trạng giá đoạn nguồn cung nhôm từ Vùng Vịnh càng kéo dài, lượng tồn kho càng nhanh chóng cạn kiệt. Đến một lúc nào đó, vấn đề có thể không còn là giá cả nữa mà là việc có đủ nhôm để đáp ứng việc sản xuất cho các đơn hàng hay không.