Kinh tế Trung Á: Tăng trưởng bùng nổ và điểm yếu

Theo dữ liệu từ Ngân hàng Phát triển Á-Âu (EDB) được trang Euronews trích dẫn, kinh tế Trung Á đã tăng trưởng khoảng 6,6% trong năm 2025 và được dự báo sẽ tiếp tục đạt mức tăng khoảng 6,1% trong năm 2026. Những con số này bao gồm dữ liệu từ Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan, nhưng không bao gồm số liệu từ Turkmenistan do hạn chế về dữ liệu.

So với các nền kinh tế lớn như Mỹ và khu vực đồng euro, với dự báo tăng trưởng lần lượt là 1,6% và 1,1% trong năm 2026, Trung Á đang nổi lên như một điểm sáng về tăng trưởng kinh tế của thế giới.

TĂNG TRƯỞNG CHE GIẤU NHỮNG ĐIỂM YẾU

Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng này là một bức tranh phức tạp hơn nhiều. Mặc dù tăng trưởng GDP mạnh mẽ, nhiều hộ gia đình ở Trung Á vẫn đang phải đối mặt với giá cả leo thang, chi phí vay cao và thu nhập không đồng đều. Các nhà kinh tế nhấn mạnh rằng lạm phát và thắt chặt tiền tệ thường có tác động lớn hơn đến đời sống thực tế hàng ngày của người dân so với những con số tăng trưởng lạc quan của quốc gia.

Tăng trưởng nhanh nhưng không đồng đều là một đặc điểm nổi bật của khu vực Trung Á.

Kyrgyzstan đã vươn lên trở thành nền kinh tế phát triển nhanh nhất trong khu vực. EDB ước tính nước này đạt mức tăng trưởng 10,3% vào năm 2025 và dự báo đạt 9,3% vào năm 2026. Uzbekistan theo sau với mức tăng trưởng 7,4% vào năm 2025 và dự kiến 6,8% vào năm 2026. Trong khi đó, nền kinh tế Kazakhstan có thể đạt mức tăng trưởng khoảng 5,9% trong năm 2025 - mạnh nhất trong hơn một thập kỷ qua - và 5,5% vào năm 2026.

Ông Kubat Rakhimov, một chuyên gia về phát triển hạ tầng tại Trung Á, cho rằng đối với các nền kinh tế chưa được đầu tư đầy đủ, tăng trưởng khoảng 6% thường phản ánh giai đoạn tăng tốc để bắt kịp các nền kinh tế có mức độ phát triển cao hơn, trong khi ở các nền kinh tế tiên tiến, tăng trưởng 1,5-2% đã có thể được coi là mạnh mẽ. Ông cũng nhấn mạnh rằng tăng trưởng GDP là một chỉ số không hoàn chỉnh về mức sống, và thu nhập thực tế khả dụng và năng suất lao động mới là những chỉ số tốt hơn về tiêu chuẩn sống thực tế.

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng việc so sánh tốc độ tăng trưởng mà không xem xét quy mô kinh tế có thể dẫn đến những hiểu lầm. Tổng dân số của Trung Á chỉ khoảng 80 triệu người, ít hơn nhiều so với các khu vực lớn trên thế giới.

Ngoài ra, theo dữ liệu mới nhất từ Ngân hàng Thế giới (WB), GDP bình quân đầu người của Kazakhstan là khoảng 14.154 USD, của Uzbekistan là khoảng 3.162 USD và của Kyrgyzstan là khoảng 2.420 USD. Trong khi đó GDP bình quân đầu người của Mỹ là khoảng 84.534 USD, và của Trung Quốc là khoảng 13.303 USD. Khoảng cách thu nhập này giúp giải thích tại sao tăng trưởng kinh tế nhanh chóng ở Trung Á không tự động chuyển thành mức sống tương đương với các nền kinh tế lớn hơn hoặc phát triển hơn, ngay cả khi thu nhập bình quân đầu người của các nước trong khu vực tiếp tục đi lên.

Bên cạnh đó, lạm phát đã ăn mòn những con số tăng trưởng. Đối với nhiều hộ gia đình, lợi ích từ tăng trưởng nhanh đã bị lạm phát làm xói mòn. Năm ngoái, giá cả tăng nhanh hơn tăng trưởng GDP ở Kazakhstan, khi tốc độ lạm phát ở mức khoảng 12,3%. Lạm phát ở Kyrgyzstan là khoảng 9,1% và ở Uzbekistan là khoảng 7,5%.

Lạm phát cao dẫn tới lãi suất cao. Lãi suất chính sách của Kazakhstan đang dao động quanh mức 18%. Con số này là 14% ở Uzbekistan và 11% ở Kyrgyzstan.

ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG CÓ BỀN VỮNG?

Một phần động lực phía sau tốc độ tăng trưởng GDP mạnh mẽ gần đây của Trung Á là sự chuyển hướng của các dòng chảy thương mại và logistics. Các nhà phân tích cho rằng những con số tăng trưởng ấn tượng của Kyrgyzstan phản ánh sự tái cấu trúc của chuỗi cung ứng do cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine.

Ông Rakhimov nhận định sự tăng trưởng nhanh chóng của nước này là kết quả từ những thay đổi cấu trúc như vậy. Ông nói rằng Kyrgyzstan "tương thích gần như hoàn hảo" với cuộc đối đầu kinh tế giữa Nga và phương Tây. "Kyrgyzstan tham gia vào việc tái xuất khẩu hàng hóa từ Trung Quốc sang thị trường Nga. Đây là một hướng đi rất mạnh cho chúng tôi. Khi các dòng chảy thương mại bổ sung phải được chuyển hướng, chúng tôi không cần phải xây dựng các hệ thống mới, vì các kênh logistics và tài chính đã có sẵn”, ông nói.

Ở các nền kinh tế lớn hơn trong khu vực, tăng trưởng đang được thúc đẩy nhiều hơn bởi đầu tư công nghiệp. Kazakhstan đã chứng kiến sự gia tăng trong hoạt động sản xuất, đặc biệt là sản xuất máy móc, và trong ngành năng lượng. Một yếu tố quan trọng là việc khởi động sớm hơn dự kiến việc mở rộng mỏ dầu Tengiz, và đó là lý do tại sao dự báo tăng trưởng kinh tế của nước này đã được điều chỉnh tăng trong năm nay.

Tại Uzbekistan, đầu tư tài sản cố định trong 9 tháng đầu năm 2025 đã tăng 15,2% so với cùng kỳ năm trước, và kim ngạch xuất khẩu tăng 33,3%. Giá vàng cao liên tục cũng đóng vai trò quan trọng, đẩy kim ngạch xuất khẩu vàng của nước này tăng 70,5%.

Dù lạc quan, giới chuyên gia kinh tế vẫn thấy có lý do để thận trọng về triển vọng kinh tế Trung Á. WB đưa ra dự báo tăng trưởng của khu vực này thấp hơn so với dự báo của EDB, cho rằng mức tăng chỉ đạt 5% vào năm 2026 và 4,6% vào năm 2027. Cơ sở của dự báo này là sự không bất định và và rủi ro gián đoạn trong thương mại toàn cầu.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng sự bùng nổ hiện tại của kinh tế Trung Á có thể suy yếu trong một số kịch bản, chẳng hạn kết thúc chiến tranh giữa Nga và Ukraine, hoặc sự thay đổi trong nhu cầu toàn cầu đối với dầu mỏ và kim loại quý. Trong những kịch bản như vậy, "thu nhập địa chính trị" hiện tại mà Trung Á đang được hưởng có thể không còn nữa.