Lỗ hổng trong quản lý rác thải nhựa từ hoa tươi

Thị trường hoa tươi Việt Nam không chỉ là câu chuyện của hương sắc mà còn là một con số kinh tế khổng lồ. Với quy mô ước tính đạt 45.000 tỷ đồng (khoảng 1,8 tỷ USD) vào năm 2023 và dự báo chạm mốc 75.000 tỷ đồng vào năm 2030, đây là ngành hàng tiêu dùng có tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Đặc biệt tại TP.Hồ Chí Minh, nơi chiếm tới 30–40% tổng tiêu dùng hoa đô thị cả nước, nhu cầu thường bùng nổ dữ dội vào các dịp lễ như 14/2, 8/3 hay Tết nguyên đán.

"CƠN LỐC" NHỰA ĐẰNG SAU NHỮNG BÓ HOA

Tuy nhiên, một khảo sát thực địa bằng công nghệ quét hồng ngoại (NIR) do LoopNet.Asia thực hiện tại 185 cửa hàng hoa ở TP.Hồ Chí Minh vào tháng 3/2026 đã bóc tách một thực tế đáng lo ngại. Mỗi bó hoa tươi hiện nay không đơn thuần là thực vật mà là một tổ hợp nhựa phức tạp. Trung bình, một bó hoa chứa từ 30 đến 70 gam nhựa, bao gồm giấy gói, ruy băng, nơ và xốp cắm hoa.

Điều đáng nói là sự đa dạng đến mức cực đoan của vật liệu: có ít nhất 14 loại polymer khác nhau được phát hiện trong các phụ kiện này. Trong đó, nhựa PP chiếm 44,8%; nhựa PET-G từ ruy băng chiếm 24,1%; các loại nhựa không thể tái chế như PA (Nylon) hay PET-A chiếm 7,5%. Thậm chí, nhựa sinh học PLA (chiếm 3,4%) dù được gắn mác "sinh thái" nhưng thực tế lại không có hệ thống tái chế tương ứng tại TP.Hồ Chí Minh.

Xét từ góc độ kinh tế vòng đời, hoa tươi là sản phẩm có sự kết hợp "tồi tệ" nhất: thời gian sử dụng bao bì ngắn kỷ lục (thường dưới 10 phút sau khi tặng) nhưng vật liệu bao bì lại phức tạp nhất.

Một bó hoa có thể có giá từ 80.000 đồng đến hàng triệu đồng, được định giá rõ ràng theo từng loại hoa và công thiết kế. Thế nhưng, có một thành phần quan trọng hoàn toàn bị "bỏ quên" trong bảng giá: chi phí xử lý rác thải nhựa. Theo cơ chế thị trường hiện tại, toàn bộ gánh nặng thu gom, phân loại và xử lý khối lượng nhựa này đang được chuyển sang hệ thống công và ngân sách đô thị.

Chỉ tính riêng tuần cao điểm 8/3 tại TP.Hồ Chí Minh, với ước tính thận trọng khoảng 500.000 bó hoa được bán ra, khối lượng nhựa thải bỏ dao động từ 15 đến 35 tấn chỉ trong vòng 7 ngày. Đây là một "lỗ hổng định giá cấu trúc" nghiêm trọng. Nhà nhập khẩu phụ kiện không trả tiền xử lý, nhà bán lẻ không trả, người mua hoa cũng không trả. Tất cả đổ dồn lên vai hệ thống thu gom đô thị – vốn vốn dĩ không được thiết kế để xử lý loại rác thải hỗn hợp và khó phân loại này.

Sự nguy hại không chỉ dừng lại ở khối lượng rác thải mà còn nằm ở những "sát thủ thầm lặng". Qua 185 lần quét NIR, các chuyên gia phát hiện nhựa PVC chiếm 2,8% nhưng lại thường "ngụy trang" dưới dạng giấy kraft tự nhiên hoặc giỏ hoa màu nâu. Đây là loại nhựa nguy hiểm nhất vì khi bị đốt bỏ trong dòng rác hỗn hợp, nó sẽ tạo ra dioxin và furan – những chất cực độc cho sức khỏe. Đáng sợ hơn, PVC trong ngành hoa không thể phân biệt bằng mắt thường, tạo ra rủi ro rất lớn cho công tác xử lý rác thải thủ công.

Bên cạnh đó, việc thực thi Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP đang vấp phải 3 “lỗ hổng” lớn trong chuỗi cung ứng hoa tươi.

Một là, định giá sai vật liệu: Hiện tại, không có sự phân biệt về nghĩa vụ tài chính giữa nhựa PVC (độc hại, không tái chế được) và nhựa PP trong các quy định EPR. Điều này khiến các nhà nhập khẩu không có động lực để chuyển đổi sang vật liệu an toàn hơn.

Hai là, chuỗi nhập khẩu phi chính thức: Phần lớn phụ kiện hoa được nhập theo lô hàng hỗn hợp qua các thương nhân nhỏ lẻ, nơi thông tin về polymer thường bị bỏ trống hoặc khai báo sai lệch, khiến trách nhiệm EPR chỉ nằm "trên giấy".

Ba là, xốp cắm hoa - "khoảng trắng" pháp lý: Đây là vật liệu chứa vi nhựa có thể xâm nhập nguồn nước và hoàn toàn không thể tái chế trên toàn cầu. Tuy nhiên, nó hiện không thuộc bất kỳ danh mục quản lý EPR nào và thậm chí còn "vô hình" trước công nghệ giám sát NIR.

CẦN MỘT LỘ TRÌNH CAN THIỆP ĐỒNG BỘ TỪ TIÊU DÙNG ĐẾN CHÍNH SÁCH

Để giải quyết bài toán rác thải nhựa ngành hoa, cần một lộ trình can thiệp đồng bộ từ tiêu dùng đến chính sách.

Theo LoopNet.Asia, không phải mọi giải pháp đều cần luật mới. Mà giải pháp tức thời nằm ở quyền lực của người mua sắm tổ chức. Thay vì chờ đợi luật pháp, các đơn vị tiêu dùng lớn như doanh nghiệp, khách sạn, cơ quan nhà nước có thể thay đổi cục diện ngay lập tức thông qua các điều khoản mua sắm bằng cách yêu cầu nhà cung cấp hoa loại bỏ hoàn toàn nhựa PVC, thay nơ nhựa bằng nơ cotton hoặc vải tự nhiên. Như vậy, chúng ta có thể cắt giảm được những luồng nhựa kỹ thuật khó xử lý nhất chỉ trong vòng vài tháng.

Giải pháp ngắn hạn (1–2 năm), kiểm soát từ cửa ngõ biên giới. Theo đó, cần đề xuất việc khai báo thành phần polymer trở thành điều kiện bắt buộc khi nhập khẩu các mã HS phụ kiện hoa. Việc này tạo ra cơ sở dữ liệu để áp thuế hoặc phí EPR chính xác hơn ngay từ đầu nguồn, tương tự như cơ chế mà Liên minh Châu Âu (EU) đang triển khai.

Giải pháp trung hạn là định danh vật liệu nguy hại. Vận động đưa xốp cắm hoa vào danh mục chất thải riêng hoặc chất thải nguy hại trong Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN). Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm từ Hà Lan và Anh là những quốc gia đã ban hành hướng dẫn thu gom và cam kết loại bỏ loại vật liệu này từ giai đoạn 2022–2024. Đồng thời, cần ưu tiên các nghiên cứu định lượng để lấp đầy khoảng trống dữ liệu về tác động môi trường của xốp cắm hoa tại Việt Nam.