Luật SHANTI của Ấn Độ: Táo bạo, hướng về phía trước và sẵn sàng cho tương lai

Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy xin trân trọng giới thiệu bài viết của Ngài Tshering Wangchuk Sherpa, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền CH Ấn Độ tại Việt Nam.

"Bộ luật Khai thác Bền vững và Thúc đẩy Năng lượng Hạt nhân nhằm Chuyển đổi Ấn Độ (SHANTI) năm 2025, là một cột mốc mang tính bước ngoặt. Bộ luật này thay thế Luật Năng lượng Nguyên tử năm 1962, các bản sửa đổi năm 1986, 1987 và 2015 của Luật Năng lượng Nguyên tử 1962, cũng như Luật Trách nhiệm Dân sự đối với Thiệt hại Hạt nhân năm 2010. Đây là một tầm nhìn táo bạo, hướng tới tương lai, nhằm giải quyết các mối quan ngại hiện tại, đón nhận các yêu cầu của ngày mai và định hình lộ trình năng lượng dài hạn của Ấn Độ.

“Việc thông qua Dự luật SHANTI tại lưỡng viện của Quốc hội đánh dấu một thời khắc mang tính chuyển đổi đối với bức tranh công nghệ của chúng ta. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các nghị sĩ đã ủng hộ việc thông qua dự luật này. Từ việc cung cấp năng lượng một cách an toàn cho AI đến thúc đẩy sản xuất xanh, bộ luật này mang lại cú hích quyết định cho một tương lai năng lượng sạch của đất nước và của thế giới. Bộ luật này cũng mở ra nhiều cơ hội cho khu vực tư nhân và thế hệ trẻ của chúng ta. Đây là thời điểm lý tưởng để đầu tư, đổi mới và xây dựng tại Ấn Độ!”, Thủ tướng Ấn Độ Modi đăng trên mạng xã hội X sau khi Dự luật SHANTI 2025 được thông qua.

BỐI CẢNH HIỆN TẠI CỦA NĂNG LƯỢNG HẠT NHÂN ẤN ĐỘ

Năng lượng hạt nhân duy trì vai trò ổn định trong cơ cấu năng lượng của Ấn Độ, chiếm khoảng 3% tổng sản lượng điện. Hiện nay, Ấn Độ có 24 lò phản ứng hạt nhân đang vận hành với tổng công suất lắp đặt là 8,78 GW. Công suất này dự kiến tăng lên 22,38 GW vào giai đoạn 2031–2032. Mục tiêu của Sứ mệnh Năng lượng Hạt nhân là đạt 100 GW vào năm 2047, phù hợp với các mục tiêu năng lượng sạch của Ấn Độ nhằm đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2070.

Chính phủ Ấn Độ đang thúc đẩy việc thiết kế, phát triển và triển khai các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) được phát triển trong nước. Mục tiêu là thiết kế và đưa vào vận hành năm lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) nội địa vào năm 2033.

SỰ CẦN THIẾT CỦA BỘ LUẬT SHANTI

Nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của Ấn Độ cùng với các cam kết về năng lượng sạch tạo ra cơ sở vững chắc cho việc mở rộng công suất hạt nhân. Đây cũng là bước tiến hướng tới hiện thực hóa mục tiêu đạt 100 GW công suất điện hạt nhân vào năm 2047. Mục tiêu chiến lược là khẳng định Ấn Độ như một quốc gia dẫn đầu trong các công nghệ hạt nhân tiên tiến, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng bền vững. Bộ luật cũng khuyến khích đổi mới sáng tạo, tái khẳng định an toàn, an ninh và tiêu chuẩn ở mức cao nhất, đồng thời mang lại tính linh hoạt và độ tin cậy. Đây là sự ghi nhận những tiến bộ của ngành công nghiệp hạt nhân Ấn Độ đang phát triển nhanh chóng và là biểu hiện của niềm tin vào chặng đường phía trước. Bộ luật này đã hợp nhất và hiện đại hóa khuôn khổ pháp lý về hạt nhân của Ấn Độ.

Một số đặc điểm chính của Bộ luật SHANTI:

(1) Đón nhận sự tham gia của khu vực tư nhân trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân

(2) Một bộ luật thống nhất, đặt các hoạt động liên quan dưới thẩm quyền riêng của Chính phủ Trung ương/Liên bang hoặc các tổ chức do Nhà nước sở hữu toàn bộ

(3) Tăng cường cấp phép và giám sát an toàn

(4) Khung trách nhiệm phân cấp

(5) Khuôn khổ quản lý việc sử dụng công nghệ hạt nhân và bức xạ trong các lĩnh vực như y tế, nông nghiệp, nghiên cứu, v.v.

(6) Chế độ trách nhiệm dân sự thực tiễn và cân bằng

(7) Cho phép miễn trừ đối với một số hoạt động nhất định

(8) Chính thức công nhận tư cách của Hội đồng Quản lý Năng lượng Nguyên tử

(9) Thành lập Hội đồng Tư vấn Giải quyết Bồi thường về Năng lượng Nguyên tử

(10) Quy định về Tòa phúc thẩm

(11) Trao quyền cho Chính phủ Trung ương bổ nhiệm các Ủy viên Giải quyết Khiếu nại để xét xử các yêu cầu bồi thường liên quan đến thiệt hại hạt nhân

(12) Tăng cường các biện pháp bảo đảm và hệ thống giám sát nhằm bảo đảm tuân thủ nhất quán trong mọi hoạt động hạt nhân

CƠ HỘI ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Ấn Độ và Việt Nam có cơ chế hợp tác song phương trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Hiện có cơ chế Ủy ban Hỗn hợp song phương về Hợp tác Năng lượng Nguyên tử đang hoạt động rất hiệu quả. Chính phủ Ấn Độ đã lắp đặt hệ thống Bhabhatron - II tại Bệnh viện Ung bướu Cần Thơ vào năm 2008. Thiết bị điều trị ung thư bằng y học hạt nhân hiện đại này hiện đang hoạt động và điều trị cho các bệnh nhân.

Bộ luật SHANTI đã mở ra cánh cửa cho đổi mới sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp và nguồn năng lượng sạch, tin cậy với tầm nhìn hướng tới tương lai. Bộ luật đánh dấu bước nhảy vọt của Ấn Độ trong việc mở rộng điện hạt nhân, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và bảo đảm nguồn năng lượng sạch liên tục, phù hợp với tầm nhìn Viksit Bharat (Ấn Độ Phát triển) vào năm 2047. Đây là bước tiến của một quốc gia tự tin hướng tới tương lai, tính đến cả nhu cầu trong nước và toàn cầu về năng lượng sạch, một hệ sinh thái hạt nhân an toàn, đồng thời kiên định tái khẳng định các cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân không thể tranh cãi của Ấn Độ cũng như trách nhiệm toàn cầu trong ứng phó với biến đổi khí hậu.

(*) Tshering Wangchuk Sherpa, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Cộng hòa Ấn Độ tại Việt Nam.