Ngân hàng “kén khách”, doanh nghiệp chật vật với bài toán vốn dài hạn

Sáng ngày 2/4, tại Hà Nội, FiinGroup phối hợp cùng S&P Global và FiinRatings tổ chức "Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026: Củng cố Niềm tin, Minh bạch và Hạ tầng Thị trường cho Tăng trưởng Bền vững".

Một nổi dung trọng tâm của diễn đàn là mô hình cung ứng vốn của nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước áp lực phải thay đổi, thay vì thâm dụng tín dụng quá mức. 

Trong nhiều năm qua, ngân hàng giữ vai trò trung tâm nhưng khi tỷ lệ tín dụng trên GDP của toàn hệ thống đã vượt 140%, những rủi ro mang tính hệ thống bắt đầu bộc lộ. Đáng chú ý là sự lệch pha giữa nguồn vốn huy động chủ yếu ngắn hạn và nhu cầu đầu tư dài hạn, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng.

Theo báo cáo của FiinGroup công bố đầu năm 2026, để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP hai chữ số trong giai đoạn tới, tổng vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến lên gần 40% GDP. Điều này kéo theo khoảng trống lớn về nguồn vốn trung và dài hạn, ước tính lên tới 20–30 tỷ USD mỗi năm. Trong bối cảnh đó, kênh tín dụng ngân hàng khó có thể tiếp tục “gánh” toàn bộ nhu cầu vốn như trước.

“Tăng trưởng tín dụng ngân hàng Việt Nam tăng rất nhanh so với các nền kinh tế có cùng mức thu nhập nhưng đi kèm với đó thì mức độ rủi ro cũng ở ngưỡng cao. Nếu tiếp tục mở rộng tín dụng có thể khiến quy mô tài sản gia tăng nhưng không đồng nghĩa với cải thiện chất lượng rủi ro” Ông Kim Eng Tan, Giám đốc Xếp hạng Tín nhiệm Quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương, S&P Global Ratings nhận định.

Ông Nguyễn Anh Quân, Giám đốc Xếp hạng Khối Định chế Tài chính, FiinRating cho biết áp lực lên chất lượng tài sản ngân hàng có thể gia tăng trong năm 2026.

Trong bối cảnh lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao và tỷ giá còn biến động, các tổ chức tín dụng có xu hướng siết chặt hoạt động cho vay nhằm kiểm soát rủi ro.

Khi dòng vốn ngân hàng trở nên thận trọng và có tính chọn lọc cao hơn, doanh nghiệp buộc phải tìm đến các kênh huy động thay thế, trong đó thị trường trái phiếu được xem là lựa chọn đáng chú ý, Giám đốc Xếp hạng Khối Định chế Tài chính, FiinRating cho biết.

Các chuyên gia đánh giá thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đã phục hồi đáng kể khi tỷ lệ trái phiếu chậm trả năm 2025 chỉ ở mức khoảng 2,8% trên tổng giá trị trái phiếu lưu hành. Tuy nhiên, những điểm nghẽn mang tính cấu trúc vẫn chưa được xử lý triệt để.

Một trong những hạn chế lớn là cơ chế định giá chưa phản ánh đúng chất lượng tín dụng, khi lãi suất phát hành vẫn chủ yếu neo theo lãi suất tiền gửi thay vì dựa trên đường cong lợi suất minh bạch.

Bên cạnh đó, hình thức phát hành riêng lẻ vẫn chiếm trên 90% tổng giá trị phát hành, khiến thị trường thiếu tính thanh khoản và hạn chế hoạt động giao dịch thứ cấp.

“Khi có giao dịch, thanh khoản thường tập trung vào các doanh nghiệp có chất lượng tín dụng thấp. Về dài hạn, điều này có thể làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và tạo ra thách thức đối với sự phát triển bền vững của thị trường trái phiếu doanh nghiệp” ,Ông Guy Deslondes, Giám đốc Toàn cầu về Phát triển Thị trường Mới nổi, S&P Global Ratings cho biết.

Đáng chú ý, dòng vốn từ trái phiếu hiện vẫn tập trung chủ yếu vào một số lĩnh vực như ngân hàng, bất động sản và chứng khoán, trong khi các ngành sản xuất và hạ tầng, vốn có nhu cầu vốn lớn lại ít tận dụng được kênh này, chỉ chiếm 9% giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong năm 2025, giảm mạnh so với mức 43% vào năm 2019.

“Dù trái phiếu Chính phủ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường vốn nợ trong nước, nhưng trái phiếu doanh nghiệp cũng đang có xu hướng tăng. Tuy nhiên, tỷ lệ dư nợ trái phiếu doanh nghiệp niêm yết trên GDP của Việt Nam khoảng 8,7% vẫn thấp hơn đáng kể so với các quốc gia trong khu vực cho thấy thị trường vẫn đang ở bước phát triển ban đầu”, Giám đốc Toàn cầu về Phát triển Thị trường Mới nổi, S&P Global Ratings nhấn mạnh.

Để thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng hệ thống định giá và xếp hạng tín nhiệm chuyên nghiệp, qua đó phân hóa rõ rủi ro giữa các doanh nghiệp. Song song, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao tính minh bạch và hoàn thiện hồ sơ tín dụng, nhằm tiếp cận nguồn vốn ổn định với chi phí hợp lý hơn so với nguồn vốn vay ngân hàng truyền thống.