Ngoài dầu mỏ, Venezuela còn sở hữu nhiều tài nguyên quan trọng khác

Trong cuộc gặp với lãnh đạo các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết doanh nghiệp Mỹ giờ đây có thể tiếp cận trữ lượng dầu mỏ rất lớn của Venezuela và Washington sẽ bảo đảm an ninh cho tài sản của họ khi đầu tư tại đây.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng sự quan tâm của chính quyền ông Trump không chỉ xoay quanh dầu mỏ mà còn mở rộng sang nhiều loại tài nguyên khác của quốc gia Nam Mỹ này.

Theo các chuyên gia, Venezuela có thể sở hữu trữ lượng đáng kể khoáng chất, kim loại và cả các nguyên tố đất hiếm, nhưng đến nay chưa có số liệu kiểm chứng đáng tin cậy về quy mô cũng như chất lượng của các nguồn tài nguyên này. Đây là nhóm nguyên liệu đầu vào then chốt cho nhiều ngành, từ quốc phòng đến công nghệ, mà Washington cho rằng có tầm quan trọng lớn với an ninh quốc gia.

Dù vậy, một số nhà kinh tế cho rằng tham vọng bảo đảm nguồn cung khoáng sản quan trọng từ Venezuela khó sớm trở thành hiện thực. Ngay cả khi triển khai, tác động lên chuỗi cung ứng của Mỹ cũng có thể không lớn như kỳ vọng, do trữ lượng thực tế và hiệu quả kinh tế của các dự án còn nhiều bất định, trong khi doanh nghiệp đối mặt rủi ro cao nếu thiếu cam kết an ninh ổn định trong dài hạn.

Ngoài ra, nhiều khu vực khai thác được cho là có sự hiện diện của các nhóm vũ trang và tình trạng khai thác vàng trái phép. Với đất hiếm, quá trình khai thác - chế biến thường tiêu thụ nhiều năng lượng và có thể tạo áp lực lớn lên môi trường nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

“Chính quyền Mỹ có nhận thức rõ ràng ngoài dầu mỏ, Venezuela còn sở hữu tài nguyên thiên nhiên lớn. Tuy nhiên, để có thể khai thác các nguồn khoáng sản đó và đưa thành phẩm ra thị trường là bài toán khó hơn nhiều. Việc này thậm chí còn khó hơn cả khai thác dầu mỏ”, ông Reed Blakemore, Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu thuộc tổ chức Atlantic Council, nhận xét với hãng tin CNN.

Theo ông Blakemore, ngay cả khi doanh nghiệp Mỹ cố gắng khai thác đất hiếm ở Venezuela, khâu đưa quặng lên khỏi mặt đất cũng chỉ là bước khởi đầu. Giá trị nằm chủ yếu ở các công đoạn phía sau như phân tách và tinh chế, trong khi chuỗi cung ứng toàn cầu hiện tập trung phần lớn năng lực và công nghệ xử lý tại Trung Quốc - nơi có thể biến quặng thành nguyên liệu đầu vào cho sản xuất.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), năm 2024 Trung Quốc nắm khoảng trên 90% năng lực phân tách và tinh chế đất hiếm toàn cầu, nhờ chính sách hỗ trợ của chính phủ và quá trình mở rộng công suất kéo dài nhiều thập kỷ, cùng việc các quy định môi trường từng được áp dụng ít nghiêm ngặt hơn trong một số giai đoạn.

Đất hiếm đang là một tâm điểm trong căng thẳng thương mại Mỹ - Trung. Năm ngoái, Bắc Kinh triển khai một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm khi căng thẳng gia tăng, qua đó làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ chưa có chuỗi cung ứng đủ an toàn cho nhóm vật liệu then chốt này.

“Trung Quốc vẫn nắm gần như độc quyền năng lực chế biến đất hiếm và lợi thế công nghiệp - địa chính trị đó không thể xóa bỏ trong một sớm một chiều”, ông Joel Dodge, Giám đốc chính sách công nghiệp và an ninh kinh tế thuộc chương trình nghiên cứu - chính sách Vanderbilt Policy Accelerator của Đại học Vanderbilt, nhận xét.

Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) hiện liệt kê 60 loại “khoáng sản quan trọng” mà cơ quan này đánh giá là thiết yếu đối với kinh tế và an ninh quốc gia, gồm nhôm, cobalt, đồng, chì, nickel, 15 nguyên tố đất hiếm như cerium, dysprosium, neodymium và samarium…

Đất hiếm là tên gọi chung của một nhóm gồm 17 nguyên tố kim loại là đầu vào quan trọng của nhiều sản phẩm công nghệ phổ biến như điện thoại, pin và màn hình TV. Đất hiếm cũng hiện diện trong nhiều thiết bị phục vụ quốc phòng như laser, máy bay chiến đấu và tên lửa.

Theo bà Julie Klinger, Phó giáo sư địa lý tại Đại học Wisconsin-Madison, các nguyên tố đất hiếm không thực sự “hiếm”, nhưng thách thức nằm ở khâu khai thác và xử lý ở các bước phân tách và tinh chế.

Những năm gần đây, nhiều nhà lập pháp Mỹ bày tỏ lo ngại về mức độ phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu đối với nhóm khoáng sản quan trọng này. Mỹ đã đẩy mạnh các dự án khai thác và xây dựng năng lực phân tách và tinh chế trong nước, nhưng các dự án thường cần nhiều năm, thậm chí hàng chục năm mới có thể đi vào hoạt động đúng quy mô.

USGS hiện không liệt kê Venezuela trong nhóm các quốc gia có trữ lượng đất hiếm. Danh sách này bao gồm các quốc gia và vùng lãnh thổ như Trung Quốc, Mỹ, Brazil và Greenland.

Theo các chuyên gia, khoảng 25 năm Venezuela dưới thời các tổng thống Hugo Chavez và Nicolas Maduro đã để lại khoảng trống dữ liệu đáng kể về tài nguyên. Vì vậy, việc xác định quy mô và mức độ phong phú của các nguồn lực khoáng sản trong nước đến nay hiện vẫn là một thách thức.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng Venezuela vẫn có một số nguồn khoáng sản nhất định, đáng chú ý như quặng coltan - nguyên liệu để tách ra hai kim loại tantali và niobi - cũng như bauxite, loại quặng có thể chứa nhôm và gali. Theo USGS, cả 4 kim loại này đều thuộc nhóm “khoáng sản quan trọng”.

Năm 2009, cố Tổng thống Chavez từng quảng bá tiềm năng tài nguyên của nước này, trong đó gọi quặng coltan là “vàng xanh”. Hãng tin Reuters khi đó dẫn lời ông Chavez cho biết Venezuela đã phát hiện trữ lượng coltan lớn.

Đến năm 2016, Tổng thống Maduro thành lập Vành đai Khai khoáng Orinoco - một khu vực được quy hoạch cho hoạt động thăm dò và khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, khu vực này thời gian qua ghi nhận tình trạng khai thác trái phép kéo dài.