Dù Liên minh châu Âu (EU) hầu như không nhập khẩu dầu từ Iran, xung đột tại Trung Đông vẫn có thể tác động đáng kể đến kinh tế khu vực. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở vai trò chiến lược của eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới - và sự phụ thuộc của EU vào thị trường dầu khí toàn cầu.

Theo Euronews, thương mại trực tiếp giữa EU và Iran hiện ở mức rất hạn chế. Số liệu của Eurostat cho thấy hàng nhập khẩu từ Iran chỉ chiếm khoảng 0,03% tổng kim ngạch nhập khẩu của EU, chủ yếu do các lệnh trừng phạt mà khối này áp đặt đối với Tehran.

Tuy nhiên, căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đặc biệt là cuộc xung đột liên quan đến Mỹ, Israel và Iran, vẫn khiến các nền kinh tế châu Âu đứng trước nguy cơ chịu tác động lớn. Nguyên nhân chủ yếu đến từ vai trò then chốt của eo biển Hormuz, tuyến đường hàng hải nằm giữa miền nam Iran và phía bắc Oman.

Theo U.S. Energy Information Administration, mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tương đương khoảng 20% tổng lượng tiêu thụ các sản phẩm dầu mỏ toàn cầu. Ngoài ra, khoảng 1/5 lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới cũng được trung chuyển qua tuyến hàng hải chiến lược này.

CHÂU ÂU VẪN PHỤ THUỘC TUYẾN VẬN TẢI NĂNG LƯỢNG

Dù không phụ thuộc trực tiếp vào nguồn dầu của Iran, một phần đáng kể nguồn năng lượng nhập khẩu của châu Âu vẫn phải đi qua eo biển Hormuz. Nghiên cứu của Ifo Institute cho thấy khoảng 6,2% lượng dầu thô nhập khẩu của EU và 8,7% lượng LNG đi qua tuyến vận tải này.

Không chỉ vậy, các nền kinh tế châu Âu còn phụ thuộc lớn vào thị trường năng lượng toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng hoặc vận tải dầu khí cũng có thể khiến giá năng lượng tăng mạnh trên phạm vi toàn cầu.

Trước nguy cơ này, các nước G7 đã thống nhất giải phóng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, được xem là đợt phân bổ khẩn cấp lớn nhất từng được thực hiện.

Ông Simone Tagliapietra, chuyên gia cao cấp tại tổ chức nghiên cứu Bruegel, cho rằng hệ quả kinh tế lớn nhất đối với châu Âu sẽ là lạm phát tăng cao và tăng trưởng kinh tế chậm lại nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang.

Theo ông, do EU phải nhập khẩu phần lớn nhiên liệu hóa thạch, cú sốc giá năng lượng thực chất giống như một loại thuế gián tiếp đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp. Điều này khiến sức mua giảm và chi phí sản xuất tăng lên, đặc biệt đối với các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng.

Trên thực tế, khi giá dầu tăng, chi phí xăng và dầu diesel cũng sẽ tăng theo, kéo theo chi phí vận tải và logistics cao hơn. Điều này có thể khiến giá hàng hóa và dịch vụ tại châu Âu chịu áp lực tăng.

Bên cạnh đó, nếu giá khí đốt tăng, chi phí điện và sưởi ấm của các hộ gia đình cũng có thể tăng đáng kể, làm gia tăng áp lực lên chi tiêu của người dân. EU hiện vẫn nhập khẩu một phần dầu từ khu vực Trung Đông. Theo số liệu mới nhất, năm 2024 Saudi Arabia cung cấp khoảng 7% nhu cầu dầu của châu Âu, trong khi Iraq chiếm khoảng 5,7%.

Tuy nhiên, nguồn cung dầu lớn nhất của EU hiện đến từ Mỹ, chiếm khoảng 16% tổng lượng dầu nhập khẩu, tiếp theo là Na Uy với 13,5% và Kazakhstan với 11,5%.

MỘT SỐ NỀN KINH TẾ LỚN CỦA EU DỄ BỊ TÁC ĐỘNG

Trong nội khối EU, nhập khẩu dầu thô tập trung chủ yếu tại một số nền kinh tế lớn. Theo dữ liệu của Eurostat, năm 2023 Đức nhập khẩu khoảng 77 triệu tấn dầu thô, cao nhất trong khối.

Tiếp theo là Tây Ban Nha với khoảng 62 triệu tấn và Italy với khoảng 61 triệu tấn. Sau đó là Hà Lan  và Pháp.

Năm quốc gia này chiếm khoảng 2/3 tổng lượng dầu thô nhập khẩu của EU, vì vậy những biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu có thể tác động mạnh đến các nền kinh tế này.

Sau cuộc họp khẩn, các nước G7 cho rằng tình hình hiện tại chưa đủ để xem xét quay trở lại sử dụng dầu của Nga như một nguồn cung bổ sung.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz khẳng định Berlin sẽ không nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Moscow, nhấn mạnh sự đoàn kết của châu Âu với Ukraine.

Trong khi đó, Bộ trưởng Kinh tế Tây Ban Nha Carlos Cuerpo cho biết giá cả hiện vẫn đang được kiểm soát, song tình hình thị trường năng lượng vẫn “biến động”.

Chính phủ Pháp cũng thông báo sẽ tăng cường kiểm tra tại các trạm xăng nhằm đảm bảo các doanh nghiệp không lợi dụng tình hình để tăng giá nhiên liệu quá mức.

Nhìn chung, dù EU không phụ thuộc trực tiếp vào dầu mỏ của Iran, bất kỳ sự leo thang căng thẳng nào tại Trung Đông cũng có thể gây tác động dây chuyền lên thị trường năng lượng toàn cầu, từ đó ảnh hưởng đến lạm phát, chi phí sinh hoạt và triển vọng tăng trưởng kinh tế của châu Âu.