Nguồn cung nhôm siết chặt vì xung đột Iran, Nhật Bản chịu ảnh hưởng nặng nhất

Theo hãng tin Bloomberg, sự phụ thuộc lớn vào nguồn nhôm từ Trung Đông đang buộc nhiều doanh nghiệp Nhật Bản phải thu hẹp hoạt động sản xuất và gấp rút tìm nguồn cung thay thế, sau khi nguồn cung nhôm từ khu vực này bị gián đoạn nghiêm trọng vì xung đột Iran.

Nhóm chịu tác động rõ nhất là các nhà sản xuất ô tô và linh kiện như hãng xe Toyota và nhà cung cấp phụ tùng Denso. Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA), khoảng 70% lượng nhôm nhập khẩu phục vụ ngành ô tô Nhật Bản đến từ Trung Đông.

Kể từ khi chiến sự Iran bùng phát vào cuối tháng 2, giá nhôm - kim loại nhẹ được sử dụng trong nhiều bộ phận từ chi tiết động cơ tới bánh xe - đã tăng khoảng 13%.

Trong bối cảnh các nhà sản xuất nhôm lớn ở Trung Đông cho rằng sẽ cần ít nhất một năm để khôi phục hoàn toàn công suất, Nhật Bản đang trở thành một trong những nền kinh tế đầu tiên chịu tác động từ nguy cơ thiếu hụt nhôm kéo dài trên toàn cầu.

Tuần trước, các nhà phân tích của ngân hàng JPMorgan Chase cảnh báo ngành nhôm thế giới đã rơi vào một “hố đen” và sẽ khó sớm thoát ra. Ngay cả khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình và eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược - mở cửa trở lại, hoạt động vận tải cũng có thể mất thêm nhiều tháng mới hồi phục bình thường.

Theo Hiệp hội Nhôm Nhật Bản (JAA), năm 2025, Nhật Bản nhập khoảng 590.000 tấn nhôm từ Trung Đông, tương đương khoảng 30% lượng nhôm tiêu thụ trong nước. Trong khi đó, dù Mỹ nhập nhiều nhôm hơn Nhật Bản, các doanh nghiệp Mỹ không đối mặt nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng, do phần lớn nguồn cung đến từ thị trường nội địa và Canada.

Theo ông Masatoshi Nishimoto, nhà phân tích của tập đoàn S&P Global, Nhật Bản là quốc gia dễ tổn thương nhất trước nguy cơ thiếu hụt nhôm.

“Đông Nam Á, Trung Quốc và Hàn Quốc cũng nằm trong nhóm đối mặt rủi ro lớn nhất”, ông Nishimoto nhận định.

Không chỉ khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, cuộc xung đột còn làm hư hại một số cơ sở sản xuất nhôm quan trọng tại Abu Dhabi và Bahrain trong giai đoạn đầu chiến sự, khi Iran tấn công một số nước láng giềng để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Một trong những doanh nghiệp đã sớm cảm nhận sức ép nguồn cung thiếu hụt là công ty Kato Light Metal, có trụ sở tại tỉnh Aichi. Công ty này sản xuất nhiều sản phẩm nhôm phục vụ ngành xây dựng và ô tô tại Nhật. Mỗi tháng, Kato Light Metal nhập khoảng 400 tấn nhôm, trong đó khoảng một nửa đến từ Dubai và phần còn lại từ Australia. Dù nguồn hàng từ Trung Đông đã bị gián đoạn, doanh nghiệp cho biết lượng hàng tồn kho hiện vẫn đủ dùng tới hết tháng 5. Sau mốc đó, công ty dự kiến chuyển sang mua nhôm từ một nhà cung cấp ở Đông Nam Á.

Sức ép cũng cũng đang gia tăng tại Denso, nhà cung cấp của Toyota. Theo thông tin công bố vào cuối tháng 3, Denso và các doanh nghiệp liên kết với công ty này đã phải cắt giảm khoảng 20.000 sản phẩm mỗi tháng, gây thiệt hại đáng kể.

Theo các nhà phân tích, tình trạng thắt chặt nguồn cung từ Trung Đông có thể còn kéo dài nhiều tháng ngay cả khi chiến sự chấm dứt. Nguyên nhân là các cơ sở sản xuất cần thời gian để khôi phục hoạt động, trong khi các hãng vận tải cũng phải giải quyết tình trạng ùn ứ do hàng trăm tàu bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư.

Hầu hết doanh nghiệp Nhật Bản thường chỉ duy trì lượng linh kiện hoặc nguyên liệu tồn kho đủ dùng trong khoảng hai tháng. Điều đó đồng nghĩa nhiều công ty có thể bắt đầu đối mặt gián đoạn nguồn cung từ cuối tháng này hoặc đầu tháng 5.

Người phát ngôn của Toyota từ chối bình luận về nhôm và nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong thời gian tới, nhưng cho biết công ty đang theo dõi sát tình hình. Trong khi đó, hãng xe Nissan cho biết công ty đang triển khai các biện pháp phù hợp, bao gồm điều chỉnh hoạt động sản xuất và vận chuyển.

“Xung đột đã bắt đầu ảnh hưởng đến hoạt động giao hàng và nguồn cung”, ông Koji Sato, Chủ tịch JAMA - hiệp hội ô tô lớn nhất Nhật Bản và là cựu CEO của Toyota, cho biết.

Nhôm là kim loại được sử dụng phổ biến thứ hai sau thép trong sản xuất ô tô. Nhờ trọng lượng nhẹ và khả năng tản nhiệt tốt, nhôm có vai trò quan trọng trong các bộ phận động cơ như piston, nắp xi-lanh, tấm thân xe và vành hợp kim. Kim loại này cũng được sử dụng phổ biến nhiều lĩnh vực khác, từ thiết bị điện tử, vật liệu xây dựng tới lon bia và bao bì thực phẩm.

Giới phân tích cho rằng gián đoạn nguồn cung cũng có thể khiến doanh nghiệp thiếu hụt một số dòng nhôm chuyên dụng, buộc nhiều nhà máy phải tạm thời ngừng hoạt động. Chiến sự càng kéo dài, chuỗi cung ứng càng khó phục hồi, theo đó khiến nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đối mặt nguy cơ phải ngừng sản xuất hoàn toàn.

“Các nhà sản xuất Nhật Bản đã bắt đầu tìm kiếm nguồn cung thay thế khi lượng tồn kho cạn dần. Tình hình hết sức khó khăn, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ và vừa ”, ông Koji Iida, đại diện JAA, cho biết.