Virus Nipah - mầm bệnh nguy hiểm với tỷ lệ tử vong lên tới 75% - vừa xuất hiện trở lại tại Ấn Độ sau gần hai thập kỷ, dù mới chỉ ghi nhận hai ca nhiễm. WHO và ECDC khẳng định nguy cơ lan rộng hiện ở mức thấp, song nhiều quốc gia đã lập tức siết chặt kiểm soát y tế…

Trong bối cảnh thông tin về các bệnh truyền nhiễm mới nổi liên tục thu hút sự quan tâm của dư luận quốc tế, virus Nipah một lần nữa được nhắc tới sau khi Ấn Độ xác nhận hai ca mắc bệnh tại bang Tây Bengal.

 KIỂM SOÁT SỚM, KHÔNG GHI NHẬN LÂY LAN CỘNG ĐỒNG

Theo thông tin chính thức do Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Quốc gia Ấn Độ (NCDC) công bố, từ tháng 12/2025 đến nay, Tây Bengal chỉ ghi nhận hai trường hợp xác nhận mắc bệnh do virus Nipah (Nipah Virus Disease - NiVD). Đây là những ca bệnh đầu tiên tại bang này sau gần 20 năm, kể từ đợt bùng phát vào năm 2007.

Điểm đáng chú ý là cả hai bệnh nhân đều là nhân viên y tế làm việc tại cùng một bệnh viện và có tiếp xúc với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn vào cuối tháng 12/2025.

Theo Cơ quan Phòng chống Dịch bệnh châu Âu (ECDC), mối liên hệ rõ ràng giữa hai ca bệnh trong cùng một cơ sở y tế, cùng với việc không phát hiện thêm trường hợp nào trong cộng đồng, cho thấy chưa có bằng chứng về lây lan cộng đồng ở thời điểm hiện tại.

Ngay sau khi xác nhận các ca nhiễm, Chính phủ Ấn Độ đã phối hợp với chính quyền bang Tây Bengal triển khai hàng loạt biện pháp y tế công cộng theo đúng quy trình chuẩn.

Tổng cộng 196 trường hợp tiếp xúc gần với hai bệnh nhân đã được xác định, truy vết, theo dõi sức khỏe và xét nghiệm. Kết quả cho thấy toàn bộ các trường hợp này đều không có triệu chứng và cho kết quả âm tính với virus Nipah.

Bộ Y tế và Phúc lợi Gia đình Ấn Độ cho biết các biện pháp giám sát tăng cường, xét nghiệm trong phòng thí nghiệm và điều tra thực địa đã được triển khai đồng bộ giữa cơ quan y tế trung ương và địa phương. Nhờ đó, các ca bệnh đã được khoanh vùng và kiểm soát kịp thời, không ghi nhận thêm trường hợp nhiễm mới tính đến ngày 27/1/2026.

Trước việc xuất hiện nhiều thông tin suy đoán và số liệu không chính xác trên một số kênh truyền thông và mạng xã hội, giới chức Ấn Độ đã lên tiếng bác bỏ và kêu gọi công chúng chỉ tiếp cận thông tin từ các nguồn chính thức. Theo NCDC, tình hình hiện vẫn đang được theo dõi chặt chẽ và mọi biện pháp y tế cần thiết đã được triển khai để ngăn chặn nguy cơ lây lan tiếp theo.

 WHO VÀ ECDC NHẬN ĐỊNH NGUY CƠ HIỆN Ở MỨC THẤP

Không chỉ chính quyền Ấn Độ, các tổ chức y tế quốc tế cũng nhanh chóng đưa ra đánh giá về mức độ rủi ro của đợt bùng phát Nipah lần này. Trong thông cáo mới nhất, ECDC cho biết nguy cơ lây nhiễm đối với người dân châu Âu đi lại hoặc cư trú tại khu vực Tây Bengal được đánh giá là rất thấp, dựa trên số ca hạn chế và việc không ghi nhận lây lan trong cộng đồng.

Theo ECDC, kịch bản khả dĩ nhất để virus Nipah xâm nhập châu Âu là thông qua các ca bệnh nhập cảnh. Tuy nhiên, khả năng này được đánh giá là thấp trong bối cảnh hiện tại, khi cả hai bệnh nhân đều không di chuyển trong thời gian có triệu chứng. Đáng chú ý, loài dơi ăn quả - vật chủ tự nhiên của virus Nipah - không tồn tại tại châu Âu, khiến nguy cơ lây lan thứ cấp sau khi virus xâm nhập càng trở nên hạn chế.

Tại Geneva, phát biểu với báo giới ngày 30/1/2026, bà Anais Legand - quan chức Chương trình Y tế Khẩn cấp của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - cho biết nguy cơ lây lan virus Nipah ở cấp độ quốc gia, khu vực và toàn cầu hiện được đánh giá là thấp. Theo WHO, không có trường hợp nào trong hơn 190 người tiếp xúc với hai ca bệnh tại Ấn Độ phát triển triệu chứng hoặc cho kết quả xét nghiệm dương tính.

WHO cũng xác nhận rằng cả hai bệnh nhân đều đang được điều trị tại bệnh viện và còn sống, trong đó một trường hợp đã có dấu hiệu cải thiện. Tổ chức này hiện đang chờ phía Ấn Độ công bố trình tự gene của virus để đánh giá khả năng xuất hiện đột biến, song cho đến nay “chưa có bằng chứng cụ thể nào đáng lo ngại”.

Dù vậy, phản ứng phòng ngừa vẫn được kích hoạt tại nhiều quốc gia trong khu vực. Hong Kong, Singapore, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam là những nơi đã tăng cường sàng lọc y tế tại sân bay đối với hành khách đến từ Ấn Độ.

VIRUS NIPAH: MẦM BỆNH HIẾM GẶP NHƯNG TIỀM ẨN NGUY CƠ DỊCH VÀ ĐẠI DỊCH

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), virus Nipah là một loại virus lây truyền từ động vật sang người, với vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả thuộc chi Pteropus, còn được gọi là “flying foxes”. Những loài dơi này phân bố rộng khắp Nam Á, Đông Nam Á, khu vực Thái Bình Dương và cả Australia.

Virus Nipah lần đầu được phát hiện vào năm 1999 sau một đợt bùng phát tại Malaysia và Singapore. Trong đợt dịch này, virus được cho là lây từ dơi sang lợn, sau đó lây sang người thông qua tiếp xúc gần. Khoảng 300 người đã mắc bệnh và hơn 100 người tử vong, chủ yếu là những người làm việc trực tiếp với đàn lợn bị nhiễm virus.

Kể từ đó, các đợt bùng phát Nipah chủ yếu được ghi nhận tại Bangladesh và Ấn Độ, với một số trường hợp lẻ tẻ tại Philippines và Singapore. Mặc dù phạm vi địa lý của các ổ dịch còn hạn chế, virus Nipah vẫn được giới chuyên gia xếp vào nhóm mầm bệnh có tiềm năng gây dịch và đại dịch, do khả năng lây truyền từ người sang người và tỷ lệ tử vong cao.

Virus Nipah có thể lây sang người qua nhiều con đường khác nhau. Các hình thức lây nhiễm phổ biến bao gồm tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh như dơi hoặc lợn; tiêu thụ thực phẩm hoặc đồ uống bị nhiễm virus, điển hình là trái cây hoặc nhựa chà là tươi bị dơi làm ô nhiễm; và tiếp xúc gần với dịch cơ thể của người mắc bệnh.

Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 4 đến 14 ngày. Trong giai đoạn đầu, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng không đặc hiệu như sốt, đau đầu, ho, đau họng và khó thở. Ở những trường hợp nặng, virus gây viêm não, dẫn đến lú lẫn, buồn ngủ, co giật và có thể rơi vào hôn mê chỉ trong vòng 24-48 giờ.

Theo WHO và CDC, tỷ lệ tử vong của bệnh Nipah dao động từ 40% đến 75%, phụ thuộc vào chủng virus và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Trong số những người sống sót sau viêm não, khoảng 20% gặp phải các di chứng thần kinh lâu dài như động kinh tái phát, mệt mỏi kéo dài hoặc thay đổi hành vi. Một số trường hợp hiếm gặp còn ghi nhận viêm não tái phát muộn, có thể xảy ra nhiều tháng hoặc nhiều năm sau khi hồi phục và có thể gây tử vong.

Hiện nay, chưa có vaccine hay thuốc kháng virus đặc hiệu nào được phê duyệt để phòng ngừa hoặc điều trị bệnh Nipah ở người. Việc điều trị chủ yếu dựa trên chăm sóc hỗ trợ, bao gồm nghỉ ngơi, bù nước, kiểm soát triệu chứng và điều trị biến chứng. Nhiều nền tảng vaccine đang được nghiên cứu, từ vaccine vector virus đến vaccine tiểu đơn vị, song tất cả vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm.