Việt Nam và Nhật Bản đã thiết lập quan hệ ngoại giao hơn 50 năm. Theo Ngài, những yếu tố nào đã góp phần giúp mối quan hệ giữa hai nước phát triển bền vững và ngày càng đi vào chiều sâu như hiện nay?

Đầu tháng 5/2026, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã có chuyến thăm Việt Nam đầu tiên kể từ khi nhậm chức. Trong các cuộc hội đàm, lãnh đạo hai nước khẳng định sẽ tiếp tục củng cố và đưa quan hệ song phương phát triển lên tầm cao mới trên nền tảng Đối tác Chiến lược toàn diện (CSP), qua đó đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Nhân dịp này, Thủ tướng Takaichi Sanae đã có bài phát biểu tại Đại học Quốc gia Hà Nội về định hướng phát triển tầm nhìn “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở” (FOIP), sáng kiến do Nhật Bản khởi xướng cách đây 10 năm nhằm thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực.

Để hiện thực hóa FOIP, Nhật Bản và Việt Nam cần tôn trọng các giá trị chung như tự do, tính bao trùm và thượng tôn pháp luật; đồng thời, nâng cao tính tự chủ và khả năng chống chịu của mỗi nước, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, chuỗi cung ứng các mặt hàng thiết yếu, nông nghiệp, an ninh lương thực và các lĩnh vực an ninh kinh tế khác. Trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh, Nhật Bản khẳng định cam kết cụ thể hóa hợp tác thông qua khuôn khổ Hỗ trợ an ninh chính thức (OSA) và nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển.

Trong những năm gần đây, vị thế và vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao. Trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến ngày càng phức tạp và khó lường, tháng 6/2026, Việt Nam đã tổ chức thành công Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba. Nhật Bản hoan nghênh việc Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò tích cực vì hòa bình và ổn định của khu vực. Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Motegi Toshimitsu đã gửi thông điệp đến diễn đàn, thể hiện sự đồng hành và ủng hộ đối với các sáng kiến của Việt Nam.

Bên cạnh đó, tại Đối thoại Shangri-La tổ chức ở Singapore vào cuối tháng 5/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu dẫn đề, trong đó nhấn mạnh sự cần thiết của việc thúc đẩy đối thoại trên cơ sở luật lệ, đề cao ý nghĩa của khái niệm “an ninh con người” do Nhật Bản khởi xướng, tăng cường ngoại giao phòng ngừa và phát huy vai trò trung tâm của ASEAN. Đây cũng là những nội dung mà Nhật Bản đặc biệt quan tâm.

Những lĩnh vực nào còn nhiều tiềm năng và dư địa để Việt Nam và Nhật Bản tiếp tục thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới, thưa Ngài?

Trong thời gian tới, các lĩnh vực tiên tiến như năng lượng, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là động lực then chốt cho sự phát triển của Việt Nam. Trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae, lãnh đạo hai nước đã xác định đây là những lĩnh vực ưu tiên mới trong quan hệ đối tác Nhật Bản - Việt Nam.

Trong lĩnh vực năng lượng, Nhật Bản sẽ phối hợp cùng Việt Nam triển khai Quy hoạch điện VIII (PDP8) điều chỉnh nhằm hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050. Thông qua Cộng đồng Phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC), Nhật Bản dự kiến triển khai 15 dự án đầu tư thí điểm với tổng vốn khoảng 20 tỷ USD, tập trung vào điện khí LNG và năng lượng tái tạo. Để đẩy nhanh tiến độ các dự án này, Nhật Bản kỳ vọng Việt Nam tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm bảo đảm tính khả thi về tài chính, tạo điều kiện cho các dự án thu hồi vốn hợp lý và vận hành bền vững trong dài hạn.

Trong lĩnh vực bán dẫn, nhằm hỗ trợ mục tiêu đào tạo 500 nghiên cứu sinh tiến sĩ vào năm 2030 của Việt Nam, Nhật Bản công bố sẽ tiếp nhận và đào tạo khoảng 250 nghiên cứu sinh thông qua chương trình nghiên cứu chung quốc tế NEXUS. Tính cả đợt tuyển chọn lần thứ hai trong năm nay, Nhật Bản dự kiến sẽ hỗ trợ tối đa 15 dự án nghiên cứu chung giữa các trường đại học của Nhật Bản và Việt Nam.

Bên cạnh đó, Trường Đại học Việt Nhật đã mở ngành Công nghệ chip bán dẫn từ năm 2025 với 106 sinh viên hiện đang theo học. Từ ngày 20 - 23/9/2026, Hội thảo Bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản 2026 dự kiến sẽ diễn ra tại Hà Nội, do Trường Đại học Việt Nhật phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội và các đối tác tổ chức. Tôi hy vọng hội thảo sẽ góp phần thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn giữa hai nước trong nghiên cứu, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường kết nối giữa các cơ sở nghiên cứu với doanh nghiệp.

Trong lĩnh vực AI, nhân chuyến thăm Việt Nam vào tháng 5/2026, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã trao đổi với Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng về gói hỗ trợ AI kết hợp viện trợ tài chính với các giải pháp công nghệ tiên tiến của doanh nghiệp Nhật Bản, góp phần xây dựng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) phản ánh đặc trưng ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

Ngoài ra, Nhật Bản cũng mong muốn củng cố hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền và quyền sở hữu trí tuệ. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa nhằm tạo động lực tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức mạnh mềm, công tác bảo vệ bản quyền vẫn còn nhiều thách thức.

Theo kết quả khảo sát do các tổ chức về bản quyền của Nhật Bản thực hiện trong năm 2025, thiệt hại đối với các chủ thể quyền của Nhật Bản do các trang web truyện tranh lậu gây ra ước tính lên tới khoảng 1.400 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Nhật Bản sẽ tiếp tục phối hợp cùng Việt Nam giải quyết triệt để các hành vi xâm phạm bản quyền. Tổng cục Văn hóa Nhật Bản dự kiến sẽ tổ chức Hội thảo về bảo vệ bản quyền, ngày 30/7/2026 tại Hà Nội, với trọng tâm là tăng cường ứng phó với các trang web truyện tranh lậu.

Năm nay, Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng CPTPP, đồng thời sẽ là nước chủ nhà APEC vào năm tới. Trong quá trình Việt Nam hội nhập quốc tế, Nhật Bản mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam đóng góp vào sự phát triển và phồn vinh của khu vực.

Nhật Bản là một trong những nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam, với tổng vốn đầu tư lũy kế hơn 80 tỷ USD. Theo Ngài, đâu là những lợi thế nổi bật đã giúp Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các doanh nghiệp Nhật Bản trong thời gian qua?

Năm 2025, tổng vốn đầu tư được cấp phép của Nhật Bản vào Việt Nam đạt 3,1 tỷ USD, tăng khoảng 20% so với năm 2024, nâng tổng vốn đầu tư lũy kế lên khoảng 80 tỷ USD. Kim ngạch thương mại song phương cả năm lần đầu tiên vượt mốc 50 tỷ USD, tăng 1,8 lần so với 10 năm trước. Theo khảo sát của Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), khoảng 70% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam dự kiến kinh doanh có lãi, trong khi khoảng 60% bày tỏ kế hoạch mở rộng hoạt động kinh doanh trong vòng 1-2 năm tới.

Nền kinh tế Việt Nam duy trì đà tăng trưởng ổn định trong những năm gần đây. Năm 2025, Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng 8,02%, đạt mức cao nhất Đông Nam Á và đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong 5 năm tới. Tiềm năng phát triển mạnh mẽ này đang trở thành yếu tố thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Việt Nam đang áp dụng mô hình tăng trưởng mới, vừa phát huy vai trò của khu vực kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước, vừa đẩy mạnh phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, AI, bán dẫn, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Cùng với đó, việc trang bị cơ sở hạ tầng chiến lược như hệ thống đường sắt đô thị sẽ mang lại nhiều cơ hội để các doanh nghiệp nước ngoài mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Với quy mô dân số hơn 100 triệu người và độ tuổi trung bình khoảng 34, Việt Nam sở hữu lực lượng lao động trẻ và có trình độ - một trong những lợi thế cạnh tranh nổi bật trong thu hút đầu tư.

Nhật Bản ủng hộ công cuộc cải cách đang diễn tại Việt Nam và coi đây là cơ hội để mở rộng hơn nữa quan hệ đối tác kinh tế Nhật Bản - Việt Nam. Chúng tôi kỳ vọng quá trình cải cách sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian cấp phép, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật theo hướng minh bạch và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA.

Hiện nay, một trong những thách thức mà doanh nghiệp Nhật Bản đang gặp phải là tính khả thi về tài chính cho các dự án đầu tư thí điểm trong khuôn khổ AZEC. Chúng tôi kỳ vọng các điều kiện cần thiết về cơ chế và tài chính sẽ sớm được hoàn thiện, để các dự án huy động nguồn vốn thuận lợi, mang lại lợi nhuận ổn định và bền vững trong dài hạn.

Nghị quyết số 10-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành vào tháng 6/2026 cũng phát đi tín hiệu tích cực về quyết tâm tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế. Nghị quyết 10 đặt mục tiêu thúc đẩy chuyển giao công nghệ thông qua các mô hình liên doanh và hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A) giữa doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp nước ngoài, đồng thời hỗ trợ phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp.

Chúng tôi tin rằng những định hướng này sẽ tạo điều kiện để công nghệ, kinh nghiệm và tri thức của các doanh nghiệp Nhật Bản được phát huy hiệu quả hơn nữa tại Việt Nam. Trong thời gian tới, hai bên sẽ tiếp tục duy trì đối thoại chặt chẽ giữa lãnh đạo Việt Nam và cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản nhằm theo dõi và thúc đẩy quá trình triển khai các chủ trương trên.

Nhật Bản hiện đang là nhà tài trợ ODA lớn nhất của Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu phát triển của Việt Nam đang chuyển dịch từ hạ tầng sang các lĩnh vực như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, theo Ngài, chính sách ODA của Nhật Bản dành cho Việt Nam sẽ có những điều chỉnh như thế nào trong thời gian tới?

Nhật Bản là quốc gia đầu tiên khởi động chương trình viện trợ ODA cho Việt Nam vào năm 1992 và từ đó đến nay luôn là nhà tài trợ song phương lớn nhất đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Năm 2025, tổng giá trị ODA lũy kế của Nhật Bản dành cho Việt Nam đạt khoảng 3 nghìn tỷ yên (khoảng 489 nghìn tỷ đồng) dưới hình thức vốn vay ODA, khoảng 200 tỷ yên (khoảng 32,56 nghìn tỷ đồng) dưới hình thức viện trợ không hoàn lại và khoảng 200 tỷ yên (khoảng 32,56 nghìn tỷ đồng) dành cho hợp tác kỹ thuật. Trong suốt nhiều năm, Nhật Bản đã đóng góp quan trọng vào quá trình phát triển của Việt Nam thông qua sự kết hợp chặt chẽ giữa hỗ trợ tài chính cho các dự án hạ tầng trọng điểm với hợp tác kỹ thuật trong phát triển nguồn nhân lực và hoàn thiện thể chế.

Nhân chuyến thăm Việt Nam vào tháng 6/2026, trong cuộc hội đàm với Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, ông Tanaka Akihiko - Chủ tịch Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) đã công bố gói hỗ trợ ODA nhằm đồng hành cùng Việt Nam triển khai mô hình tăng trưởng mới, tập trung vào bốn lĩnh vực ưu tiên gồm: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển doanh nghiệp và tăng cường tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu; môi trường đầu tư; hạ tầng chiến lược.

Đặc biệt, phát triển hạ tầng chiến lược sẽ tiếp tục là một trong những trọng tâm của hợp tác ODA. Nhật Bản sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam xây dựng nền tảng cho tăng trưởng bền vững thông qua các dự án như đường sắt đô thị, hệ thống xử lý nước thải tại Thành phố Hồ Chí Minh và các công trình hạ tầng thiết yếu khác.

Trong thời gian tới, hợp tác ODA cũng sẽ được mở rộng sang những lĩnh vực mang tính dẫn dắt của kỷ nguyên mới như chuyển đổi xanh và trí tuệ nhân tạo (AI). Nhằm góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, tháng 3 năm nay, Nhật Bản đã quyết định cung cấp khoản vay chương trình về biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh trị giá 330 triệu USD.

Khoản hỗ trợ này không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn góp phần xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư xanh, đồng thời thúc đẩy ứng dụng các công nghệ tiên tiến của Nhật Bản trong lĩnh vực phòng, chống thiên tai và dự báo khí tượng. Trong lĩnh vực AI, Nhật Bản cũng đề xuất triển khai gói hỗ trợ kết hợp giữa cung cấp vốn, chuyển giao công nghệ tiên tiến của doanh nghiệp Nhật Bản và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam.

Thông qua “ODA thế hệ mới”, chúng tôi kỳ vọng nguồn lực tài chính, kinh nghiệm và công nghệ của Nhật Bản sẽ giúp Việt Nam đạt được những bước tiến lớn hơn nữa trong kỷ nguyên mới.