Biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, khiến ngành kiến trúc và xây dựng cần có những giải pháp chống nóng thiết thực hơn cho nhà ở. Ngoài vật liệu, một số cách quy hoạch tự nhiên và đơn giản cũng có thể giúp giảm thiểu tác động của bức xạ mặt trời…

Với bối cảnh khí hậu Việt Nam hiện nay, ngôi nhà "biết thở" cần mang những đặc điểm và giải quyết được các yếu tố như: thông gió tự nhiên (thông gió một chiều, thông gió chéo, thông gió đứng…) để đảm bảo thông thoáng và gia tăng trao đổi nhiệt. Bên cạnh đó, cần hạn chế bức xạ nhiệt và chắn nắng, che mưa, cũng như chống được gió lạnh vào mùa đông.

Với ngôi nhà có thông gió tự nhiên tốt, gió sẽ mang đi nhiệt lượng tỏa ra từ kết cấu cũng như không khí, giúp điều tiết nhiệt độ. Những hành lang, mái hiên, cầu thang, giếng trời… giúp làm giảm nhiệt lượng truyền trực tiếp vào kết cấu cũng như tạo ra nhiều bóng râm hơn trong nhà.

Kiến trúc sư và gia chủ nên tạo những khoảng trống có tính toán, xuyên suốt ngôi nhà nhằm tạo ra chênh lệch áp suất, từ đó thúc đẩy thông gió ngang hoặc thông gió chéo và lấy sáng hợp lý. Bên cạnh đó, nếu hành lang hay mái hiên có thể phối hợp với hệ cây xanh thì hiệu quả càng cao.

NHÀ NALA – HUẾ

Nằm không xa thành cổ, một khu vực yên bình và xanh mát của thành phố Huế, Nala là tổ ấm của một gia đình nhỏ đồng thời là xưởng vẽ của một họa sĩ và là phòng trưng bày dành cho những người yêu nghệ thuật.

Bắt đầu từ hình dáng cơ bản của một cửa hàng truyền thống, các kiến trúc sư từ Nguyen Khai Architects & Associates đã tạo ra một khoảng trống cắt ngang khối nhà để phân chia và kết nối các không gian, đồng thời dành chỗ cho cây xanh.

Sau "khoảng cắt", là khu vườn phía dưới, cầu thang phía trên và năm bồn cây treo. Khoảng không này trở thành trái tim của ngôi nhà, khi mọi thành viên trong gia đình có thể tận hưởng tầm nhìn ra khu vườn từ phòng khách, nhà bếp, phòng ăn hay phòng ngủ. Còn đối với khách tham quan, họ có thể trải nghiệm cả nghệ thuật và thiên nhiên cùng một lúc.

Các khối nhà hai tầng được kết nối bằng những hành lang dạng cầu bắc ngang khu vườn ở giữa. Không gian này không chỉ mang lại cho ngôi nhà nhiều ánh sáng tự nhiên mà còn cân bằng không khí. Ngôi nhà chỉ được làm bằng các vật liệu cơ bản như bê tông và kính để tạo không gian cho nghệ thuật và thiên nhiên được thể hiện trọn vẹn.

Vì chủ nhà là một họa sĩ muốn kết hợp xưởng vẽ và phòng trưng bày của mình tại nhà, nên việc phân chia các khu chức năng trong nhà cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo không gian riêng tư và công cộng thoải mái cho mọi người. Do đó, có hai cầu thang và hai lối đi riêng biệt dành cho cư dân và khách. Không gian xưởng vẽ và phòng trưng bày có thể được tiếp cận từ cầu thang giữa.

Thiên nhiên hiện diện trong mọi khoảnh khắc sinh hoạt hàng ngày của mọi người trong ngôi nhà. "Đường cắt" giúp ngôi nhà đô thị đón nhiều ánh sáng tự nhiên và không khí trong lành hơn, trong khi hành lang và cầu thang ngoài trời giúp tạo vùng đệm và thông gió.

Đó là lý do tại sao ngôi nhà được gọi là Nala. Nó có nghĩa là khe núi, một dòng suối chảy qua nhà, giúp chữa lành cả về thể chất lẫn tinh thần cho những người sống trong đó.

NHÀ PHAN RANG – NINH THUẬN

Phan Rang (nay thuộc Khánh Hòa) thường được gọi là "sa mạc của Việt Nam". Nơi đây có khí hậu khắc nghiệt, với tới 9 tháng nắng nóng và khô hạn kéo dài. Cảnh quan “nóng bỏng” này được bao phủ bởi những cánh đồng đá trải dài vô tận. Tuy nhiên, ẩn dưới những bề mặt đá và cát là một sức sống mãnh liệt.

Nằm ở ngã ba đường, ngôi nhà được hưởng lợi từ tầm nhìn thoáng đãng, nhưng lợi thế này cũng đặt ra những thách thức đáng kể trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, khi trực tiếp đón ánh nắng gay gắt từ cả hướng đông và tây. Thêm vào đó, rìa phía đông nam của khu đất đón những cơn gió mùa theo mùa mang theo hơi nóng và độ ẩm từ biển vào nhà.

Ngôi nhà được thiết kế cho ba thế hệ cùng chung sống. Để giảm bớt sức nóng gay gắt từ hướng đông và tây, các kiến trúc sư đến từ văn phòng H.A đã hình dung ngôi nhà như một phiến đá được nâng lên, nhằm tạo ra một không gian đệm bên dưới, giống như một mái che khổng lồ che chở con người khỏi ánh nắng mặt trời. Các không gian riêng tư được cố ý thu hẹp, từ đó ngôi nhà có các khoảng trống để kết nối, làm vùng đệm nhiệt và lưu thông không khí mát.

Lấy cảm hứng từ kiến ​​trúc hiện đại Việt Nam thế kỷ 20, việc sử dụng mặt tiền ốp đá cuội tạo thêm một lớp bảo vệ cách nhiệt và chống thấm cho tường nhà. Không gian bên trong được kết nối với cuộc sống bên ngoài thông qua bức tường bao được hạ thấp, nơi đường cắt nghiêng tạo cảm giác cởi mở và dễ tiếp cận. Bức tường cũng cung cấp sự bảo vệ cần thiết trong khi vẫn cho phép người bên trong tận hưởng tầm nhìn ra cảnh quan xung quanh.

Tầng trệt được thiết kế như một môi trường mở, liền mạch, kết nối không gian nội thất và ngoại thất. Tường ngoài dày (300 mm) và giảm thiểu các khe hở trên mặt tiền tiếp xúc với ánh nắng mặt trời để giảm hấp thụ nhiệt.

Trong khi sân trong được thiết kế cảnh quan và các khối phụ trợ cách nhiệt cho phòng ngủ. Cây xanh và mặt nước được bố trí dọc theo hướng gió biển để lọc và làm mát. Không gian xanh và các yếu tố nước bao quanh ngôi nhà góp phần điều chỉnh vi khí hậu.

Trục lưu thông trong nhà là các hành lang di chuyển qua các không gian riêng tư, với các khoảng trống thẳng đứng tăng cường sự kết nối gia đình. Chính những khoảng trống này cùng với cầu thang xoắn ốc duyên dáng và các vùng đệm cây xanh giúp điều hòa hiệu suất nhiệt của từng khu vực chức năng.

Từ đó có thể thấy, sự hiện diện của ban công, vườn, hành lang, cầu thang và các cửa sổ không chỉ đóng góp về mặt thẩm mỹ cho thiết kế nhà ở, mà còn đóng vai trò là các yếu tố tích cực ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và vi khí hậu của ngôi nhà, định hình sự thoải mái và cảm nhận của mọi thành viên trong gia đình.