Những trụ cột phát triển đô thị Huế xanh, thông minh và bền vững

Ngày 25/9/2025, tại thành phố Huế, Hội thảo khoa học quốc gia “Phát triển đô thị Huế - Xanh, Thông minh, Bền vững” đã diễn ra với sự tham gia của nhiều nhà quản lý, nhà khoa học trong và ngoài nước. Đây không chỉ là cuộc gặp gỡ chuyên môn, mà còn là nơi Huế tìm lời giải cho bài toán hóc búa: vừa giữ gìn bản sắc di sản, vừa phát triển thành một đô thị hiện đại, đáng sống.

Những tham luận thẳng thắn và gợi mở tại hội thảo không chỉ dành cho Huế, mà còn là kinh nghiệm quý cho nhiều đô thị di sản khác trên cả nước.

KHOA HỌC CÔNG NGHỆ – NỀN TẢNG QUẢN TRỊ ĐÔ THỊ MỚI

Mở đầu hội thảo, TS. Hồ Đắc Thái Hoàng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế, Trưởng Ban tổ chức nhấn mạnh: “Phát triển đô thị Huế xanh, thông minh và bền vững không thể chỉ dựa vào ý chí, mà phải dựa vào công nghệ.”

Huế đã sớm khẳng định vai trò tiên phong trong chuyển đổi số với siêu ứng dụng Hue-S, phục vụ hơn 900.000 lượt người dùng. Hue-S không đơn thuần là kênh phản ánh hiện trường, mà trở thành “cánh tay nối dài” của chính quyền trong quản lý giao thông, an ninh và dịch vụ công. Từ những chiếc điện thoại thông minh của người dân, chính quyền có thể nắm bắt tức thời tình hình đô thị, xử lý sự cố, điều phối các hoạt động.

Tuy vậy, theo TS. Hoàng, đó mới chỉ là bước khởi đầu. Để Huế thực sự bước vào giai đoạn đô thị thông minh, thành phố cần xây dựng hạ tầng số đồng bộ, khai thác dữ liệu lớn (Big Data), ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo giao thông, môi trường, thậm chí cả y tế. Ông ví von: “Dữ liệu ngày nay quý như đất đai, nguồn nước. Nếu biết khai thác, sẽ trở thành tài nguyên vô tận; ngược lại, lãng phí dữ liệu là tự đánh mất cơ hội phát triển.”

Bên cạnh đó, Huế được khuyến nghị mở rộng hợp tác quốc tế, học hỏi mô hình thành công từ các thành phố trong khu vực và thế giới. “Không ai có thể đi một mình. Càng kết nối, Huế càng có cơ hội rút ngắn con đường trở thành đô thị kiểu mẫu,” TS. Hoàng khẳng định.

DI SẢN – CỘI NGUỒN CỦA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Dưới góc nhìn văn hóa, TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thừa Thiên Huế, Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa quốc gia dành nhiều tâm huyết cho câu chuyện bảo tồn. Ông khẳng định: “Di sản là lợi thế, không phải gánh nặng. Tuy nhiên, nếu không biết giữ gìn, di sản có thể biến thành trở ngại.”

Huế hiện sở hữu 8 di sản được UNESCO công nhận, hàng trăm di tích quốc gia và vô số di sản phi vật thể. Đây là nguồn lực kinh tế và thương hiệu mà hiếm đô thị nào sánh kịp. Song, thực tế phát triển đô thị cũng đặt ra nhiều thách thức bởi một cây cầu hay một tòa nhà cao tầng nếu xây không đúng vị trí có thể làm tổn hại nghiêm trọng đến cảnh quan đã được tích lũy hàng trăm năm qua.

Do đó, TS. Hải đề xuất hướng phát triển du lịch sinh thái gắn liền với di sản: khai thác hợp lý vùng đệm quanh các lăng tẩm, đưa lễ hội truyền thống vào sản phẩm du lịch cộng đồng, để người dân cùng tham gia và được hưởng lợi trực tiếp. Ông nhấn mạnh: “Chỉ khi người dân thấy mình được hưởng lợi từ di sản, họ mới thật sự chung tay bảo vệ.”

Theo ông, bảo tồn và phát triển không phải là hai cực đối lập, mà hoàn toàn có thể bổ trợ cho nhau. “Nếu chúng ta để di sản sống trong đời sống hôm nay, Huế vừa gìn giữ được hồn cốt, vừa có thêm nguồn lực phát triển bền vững,” TS. Hải kết luận.

DU LỊCH XANH – ĐỘNG LỰC CHO TĂNG TRƯỞNG

Ở góc nhìn kinh tế, ThS. Trần Thị Hoài Trâm, Giám đốc Sở Du lịch thành phố Huế nhận định du lịch chính là động lực chủ lực để Huế bứt phá. Bà nhấn mạnh rằng “Huế không thể chạy đua bằng những khu đô thị cao tầng, mà phải tạo dấu ấn bằng du lịch xanh, du lịch di sản.”

Những năm qua, Huế đã hình thành nhiều sản phẩm du lịch mới mẻ: homestay sinh thái ở vùng ven, tour nông nghiệp trải nghiệm, du lịch làng nghề truyền thống, tour lễ hội dân gian. Các mô hình này vừa mang lại thu nhập cho người dân, vừa để du khách cảm nhận Huế qua đời sống bản địa. “Người dân chính là đại sứ du lịch. Họ kể câu chuyện Huế bằng chính giọng điệu đời thường, tự nhiên và gần gũi,” bà Trâm chia sẻ.

Tuy nhiên, để du lịch xanh đi vào chiều sâu, Huế cần hạ tầng xanh đồng bộ hơn. Taxi điện, xe buýt điện, xe đạp thông minh cần phủ sóng rộng rãi. Cơ sở lưu trú phải đạt tiêu chuẩn xanh, hạn chế rác thải nhựa và tiết kiệm năng lượng. “Nếu không tạo hệ sinh thái xanh từ gốc, du lịch xanh sẽ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu,” bà cảnh báo.

Một hướng quan trọng khác là quảng bá mạnh mẽ tới các thị trường quốc tế, nơi xu hướng du lịch bền vững ngày càng lên ngôi. “Đây không chỉ là chiến lược kinh tế, mà còn là trách nhiệm với môi trường và thế hệ mai sau,” bà Trâm khẳng định.

LỢI THẾ ĐI SAU VÀ KINH NGHIỆM TỪ NHẬT BẢN

Tại hội thảo, GS. Sugano Keisuke (Đại học Tsukuba, Nhật Bản) đưa ra một góc nhìn thực tế: “Huế có lợi thế là đi sau, nên có thể chọn ngay công nghệ tiên tiến nhất, không cần trải qua những bước thử – sai như nhiều đô thị khác.”

Chia sẻ kinh nghiệm từ Nhật Bản, ông cho hay, tại đây công nghệ Internet vạn vật (IoT) được triển khai một cách rộng rãi nhằm quản lý nguồn nước hiệu quả, giảm thiểu tình trạng thất thoát. Đồng thời, Nhật Bản cũng chú trọng phát triển năng lượng tái tạo và giao thông xanh. Nhờ vào những ứng dụng này, các thành phố không chỉ giảm thiểu phát thải khí nhà kính mà còn tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành.

Chuyên gia này đề nghị Huế xây dựng trung tâm dữ liệu thông minh dùng chung, nơi tích hợp thông tin từ nhiều lĩnh vực: hạ tầng, giao thông, y tế, môi trường. “Khi dữ liệu được kết nối, chính quyền sẽ điều hành tốt hơn, doanh nghiệp có cơ sở để sáng tạo sản phẩm mới”.

Đặc biệt, “Đô thị thông minh không thể thiếu nhân lực thông minh. Huế cần đầu tư vào đào tạo kỹ sư, cán bộ công nghệ, nếu không mọi hệ thống hiện đại cũng chỉ là hình thức”, ông nói.

NỀN TẢNG ĐỂ XÂY DỰNG ĐÔ THỊ BỀN VỮNG

GS. Shigeru Satoh (Đại học Waseda, Nhật Bản) lại gợi mở một cách tiếp cận khác: mô hình Sơn – Thủy (Shan-Shui), quy hoạch dựa trên sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Ông nói: “Huế vốn đã có sông Hương, núi Ngự, hệ thống vườn nhà và làng cổ. Đây chính là nền tảng để xây dựng đô thị bền vững.”

Theo ông, nếu Huế chỉ chú trọng phát triển hạ tầng hiện đại mà bỏ qua yếu tố cảnh quan, thành phố sẽ đánh mất linh hồn của mình. “Một đô thị di sản không thể trở thành bản sao của các thành phố hiện đại khác. Huế phải đi con đường riêng, gắn chặt với sông núi và văn hóa bản địa,” ông nhấn mạnh.

Đặc biệt đề cao vai trò cộng đồng, GS Satoh cho rằng bảo tồn di sản không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà phải xuất phát từ ý thức xã hội. “Người dân mới là người giữ hồn cho di sản. Nếu họ tham gia tích cực, Huế mới có thể phát triển bền vững,” ông kết luận.

Phát triển đô thị xanh bền vững cũng không thể thiếu giao thông xanh. Từ góc nhìn triển khai giao thông xanh tại Huế, ThS. Tae Ho Kim – Giám đốc điều hành Công ty TNHH Viet Personal Mobility chia sẻ “Người dân Huế đã quen dần với taxi điện, xe buýt điện. Họ thấy đi lại êm hơn, sạch hơn, và đó là tín hiệu rất tích cực”.

Giao thông là một trong những nguồn gây ô nhiễm lớn nhất. Do đó, ông Kim cho rằng nếu Huế chuyển đổi sớm sang phương tiện xanh, thành phố không chỉ cải thiện môi trường sống, mà còn xây dựng hình ảnh đô thị hấp dẫn trong mắt du khách. Công ty Viet Personal Mobility đang phát triển các dịch vụ chia sẻ xe, hệ thống sạc thông minh, và được cộng đồng hưởng ứng mạnh mẽ.

“Thành công không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở việc thay đổi thói quen xã hội. Khi người dân quen dùng phương tiện công cộng, Huế sẽ đi trước nhiều đô thị khác trên con đường xanh hóa giao thông”, ông nhấn mạnh.

Từ những tham luận sôi nổi tại hội thảo, một chân dung về Huế tương lai dần được phác họa: lấy di sản và con người làm trung tâm, lấy công nghệ và môi trường xanh làm động lực. Các chuyên gia đều thống nhất rằng Huế cần một khung chính sách đồng bộ để phát triển xanh – thông minh – bền vững, trong đó hạ tầng giao thông sạch, dữ liệu lớn, du lịch xanh, đào tạo nhân lực và hợp tác quốc tế là những trụ cột không thể thiếu.

Huế đang đứng trước cơ hội trở thành hình mẫu của Việt Nam về một đô thị vừa bảo tồn được bản sắc, vừa hội nhập hiện đại. Như một chuyên gia kết lại: “Xanh – Thông minh – Bền vững không chỉ là khẩu hiệu, mà phải trở thành cách sống, cách phát triển của Huế.”