Việc đưa công nghệ về đồng ruộng đang giúp nông dân Quảng Ngãi giảm chi phí, nâng năng suất và chủ động hơn trong sản xuất, thay đổi cách làm nông nghiệp theo hướng thích ứng thị trường…

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, thời gian qua, ngành nông nghiệp địa phương đã tích cực triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là hướng đi then chốt nhằm hiện đại hóa sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng.

NÔNG NGHIỆP SỐ MỞ RỘNG ĐẦU RA CHO NÔNG SẢN

Đến nay, Quảng Ngãi đã cơ bản hoàn thành việc ứng dụng công nghệ canh tác thông minh và nông nghiệp chính xác, từng bước hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trong lĩnh vực trồng trọt. Tỉnh đã công nhận hai vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, gồm vùng rau hoa xứ lạnh Măng Đen và vùng cà phê Đăk Hà, tạo tiền đề quan trọng để thu hút đầu tư, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Song song với đó, Quảng Ngãi đã thu hút 20 dự án đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với tổng vốn đăng ký 3.553 tỷ đồng. Nhiều dự án tập trung vào chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch và ứng dụng máy móc hiện đại, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản. Toàn tỉnh cũng đã hình thành mới 13 nhà máy, cơ sở chế biến sản phẩm nông nghiệp, nâng tổng số lên 37 cơ sở chế biến đang hoạt động.

Tín hiệu tích cực của nông nghiệp số bắt đầu rõ nét từ khi Quảng Ngãi ban hành kế hoạch chuyển đổi số giai đoạn 2023 – 2025. Kinh tế số trong nông nghiệp được chú trọng, đặc biệt là hoạt động quảng bá, tiêu thụ sản phẩm thông qua các nền tảng trực tuyến. Hiện nay, hơn 500 sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của tỉnh đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Nhiều loại nông sản quen thuộc như gạo, bột mì, cá bống… khi được chế biến sâu bằng dây chuyền công nghệ cao đã trở thành những sản phẩm mới, có giá trị cao gấp nhiều lần so với nguyên liệu thô. Việc đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, mà còn là điều kiện quan trọng để các sản phẩm đạt chuẩn OCOP, đáp ứng xu hướng tiêu dùng hiện nay.

Ở khu vực phía Tây Quảng Ngãi, nông nghiệp công nghệ cao đang dần trở thành hướng phát triển đột phá. Khoảng 17.000 ha cây trồng đã được áp dụng các giải pháp kỹ thuật tiên tiến, từ tưới tiết kiệm nước, bón phân tự động đến quản lý sâu bệnh bằng công nghệ. Nhiều mô hình sản xuất cho thấy hiệu quả rõ rệt, vừa giảm chi phí, vừa nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.

Điển hình như mô hình trồng sầu riêng của ông Nguyễn Duy Lơ, trú tại thôn Đăk Tang, xã Rờ Kơi. Mới đây, ông Lơ thu hoạch hơn 200 cây sầu riêng cho trái vụ đầu mùa. Dù giá sầu riêng năm nay có thấp hơn so với vụ trước, song đầu ra vẫn khá ổn định nhờ đa dạng kênh tiêu thụ. Ngoài bán cho thương lái thu mua tại vườn, ông còn chủ động bán hàng trực tuyến thông qua các nền tảng mạng xã hội.

“Chúng tôi bán theo nhiều hình thức. Thương lái thì vào vườn cắt trực tiếp, còn một số cây sầu riêng đặc sản tôi bán trên Facebook, Zalo. Khách hàng ở Quảng Ninh, Hà Nội, Hải Phòng và nhiều địa phương khác đều đặt mua, chúng tôi đóng hàng gửi tận nơi nên việc tiêu thụ rất thuận lợi”, ông Lơ chia sẻ.

Theo ngành nông nghiệp tỉnh, ngày càng có nhiều nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp mạnh dạn ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, kinh doanh nông sản. Việc xây dựng và đồng bộ hóa hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp, ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc đang được chú trọng, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm đặc trưng của cả khu vực phía Tây và phía Đông Quảng Ngãi.

Ông Lý Đình Quân, Tổng Giám đốc Trung tâm Ươm tạo khởi nghiệp Sông Hàn, nhận định: “Chuyển đổi số giúp kết nối các nguồn lực, tạo sự liên thông và đồng bộ. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là yếu tố con người. Trong nông nghiệp, khó nhất không phải công nghệ mà là cách làm. Quan trọng nhất là giúp nông dân bán được hàng, giới thiệu được nông sản địa phương. Khi được đào tạo kỹ năng bán hàng trực tuyến, livestream, hợp tác liên kết, năng lực số của nông dân và doanh nghiệp sẽ từng bước được nâng cao”.

NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT

Cùng với chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm nước đang được người dân Quảng Ngãi quan tâm đầu tư trong những năm gần đây. Thực tế cho thấy, các mô hình này mang lại hiệu quả rõ rệt, đặc biệt đối với cây trồng lâu năm và các vùng thường xuyên chịu tác động của biến đổi khí hậu.

Năm 2017, ông Nguyễn Văn Thanh ở thôn 4, xã Kon Braih đầu tư trồng 4 ha sầu riêng với 800 cây giống Monthon. Trước đây, việc tưới nước thủ công khiến ông tốn nhiều công sức, lượng nước tưới lớn và dễ gây thất thoát phân bón. Đến năm 2021, ông quyết định đầu tư gần 300 triệu đồng lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm cho toàn bộ vườn cây.

Theo ông Thanh, hệ thống tưới được thiết kế phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây sầu riêng, bảo đảm cung cấp đủ nước trong thời điểm nắng nóng, cây trưởng thành và nuôi trái. Ngoài duy trì độ ẩm, hệ thống còn giúp đưa phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến từng gốc cây. “Ưu điểm là nước và phân được phân bố đều, cây hấp thụ tốt dinh dưỡng, hạn chế sâu bệnh. Nhờ đó, vườn sầu riêng luôn đạt năng suất cao, trái đẹp, chất lượng ổn định”, ông Thanh cho biết.

Tương tự, ông Phạm Quang Chiến ở thôn Đăk Tô 7, xã Đăk Tô đã áp dụng hệ thống tưới phun mưa cho 1 ha rau màu. Năm 2020, ông đầu tư khoảng 10 triệu đồng để mua ống và béc phun. Hệ thống vận hành đơn giản, chỉ cần bật cầu dao điện là nước được tưới đều khắp vườn, giúp tiết kiệm đáng kể nước tưới và nhân công.

“Việc bón phân qua đường ống giúp giảm thất thoát, năng suất rau tăng khoảng 10 – 15% so với cách làm trước đây. Tưới đúng thời gian, đúng lượng nước nên chi phí giảm mà hiệu quả kinh tế lại cao hơn”, ông Chiến chia sẻ.

Theo Tiến sĩ Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, ứng dụng công nghệ tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm đã và đang mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp tăng năng suất cây trồng trung bình từ 10 – 20%, giảm 20 – 30% chi phí lao động và tiết kiệm 20 – 30% lượng nước so với phương thức tưới truyền thống. Trong bối cảnh nguồn nước ngày càng suy giảm do biến đổi khí hậu, đây được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm áp lực lên tài nguyên nước.

Tuy nhiên, việc nhân rộng các mô hình này vẫn gặp khó khăn do chi phí đầu tư ban đầu khá cao, dao động từ 30 – 40 triệu đồng mỗi ha. Do đó, ngành nông nghiệp và chính quyền các cấp được kỳ vọng sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng mô hình thí điểm, tổ chức đào tạo kỹ thuật và có cơ chế hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện để nông dân mạnh dạn ứng dụng công nghệ, hướng tới nền nông nghiệp hiện đại và bền vững.