Nhiều nhà máy sản xuất đường thua lỗ, phải hạ giá thu mua mía, trong khi giá phân bón và chi phí trồng mía tăng, đang khiến người trồng mía tại Đắk Lắk lao đao. Nông dân và doanh nghiệp đồng loạt “kêu cứu”, kiến nghị Nhà nước siết chặt quản lý thị trường, ngăn chặn đường nhập lậu, gia hạn các biện pháp phòng vệ thương mại...

Chiều 15/4/2026 tại xã Sơn Hòa, tỉnh Đắk Lắk, Hội Nông dân tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Hiệp hội Mía đường Việt Nam tổ chức Hội nghị lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của nông dân trồng mía. Tham dự có lãnh đạo địa phương, một số đại biểu Quốc hội, các doanh nghiệp sản xuất đường ở địa phương như Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam, Công ty Cổ Phần Mía đường Tuy Hòa, và hơn 250 hộ nông dân trồng mía.

Hội nghị là dịp để nông dân, doanh nghiệp và chính quyền trao đổi, tháo gỡ khó khăn, lắng nghe tâm tư từ thực tiễn sản xuất, đặc biệt liên quan đến đầu vào, đầu ra và sinh kế lâu dài của người trồng mía.

NHIỀU NHÀ MÁY ĐƯỜNG THUA LỖ, PHẢI GIẢM GIÁ MUA MÍA

Phát biểu khai mạc, ông Võ Duy Kha - Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Đắk Lắk, cho biết cây mía từ lâu đã là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ nông dân. Vì vậy, những biến động về giá cả, chi phí vật tư, thời tiết và thị trường đều tác động trực tiếp đến đời sống người trồng mía.

Thời gian qua, bà con đang đối mặt với nhiều khó khăn như giá vật tư tăng, chi phí nhân công cao, thời tiết bất thường, năng suất chưa ổn định, cơ giới hóa còn hạn chế và tình trạng đường nhập lậu gia tăng. Đáng lo ngại nhất là giá thu mua mía chưa đảm bảo lợi nhuận, khiến người dân thiếu yên tâm sản xuất.

Hội Nông dân tỉnh cũng đề nghị doanh nghiệp, nhà máy đường và chính quyền địa phương cùng đồng hành, chia sẻ với bà con. Các kiến nghị của nông dân kỳ vọng sẽ được các cấp, ngành ghi nhận và tháo gỡ.

Tổng nhu cầu tiêu thụ đường trong nước khoảng 2,4-2,5 triệu tấn mỗi năm, trong khi nguồn hợp pháp chỉ đáp ứng 1,5-1,6 triệu tấn; phần còn lại, khoảng 850.000-1 triệu tấn, là nguồn không chính thức, chủ yếu từ nhập lậu".

Ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, cho biết ngành mía đường đang đối mặt với nhiều khó khăn kéo dài, dù Chính phủ đã có các chỉ đạo tháo gỡ từ giữa năm 2025 nhưng hiệu quả triển khai chưa như kỳ vọng.

Sau giai đoạn phục hồi nhờ hội nhập và các biện pháp phòng vệ thương mại, ngành từng tăng trưởng tích cực, đặc biệt niên vụ 2023-2024 với giá mía cao kỷ lục. Tuy nhiên, từ năm 2025 đến nay, thị trường đảo chiều, nhiều nhà máy tồn kho lớn, tiêu thụ chậm, buộc phải giảm giá thu mua mía, ảnh hưởng trực tiếp đến người trồng và toàn chuỗi sản xuất. Dù vậy, năng suất đường trên mỗi hecta đã cải thiện rõ rệt, thu hẹp khoảng cách với các nước trong khu vực, thậm chí có thể vươn lên dẫn đầu.

Tuy nhiên, giá đường giảm mạnh khiến lợi nhuận doanh nghiệp chỉ còn khoảng 10% hoặc thấp hơn, nhiều đơn vị thua lỗ. Giá đường trong nước hiện thấp hơn nhiều quốc gia như Philippines, Trung Quốc. Tình trạng tồn kho lớn gây áp lực nặng nề lên doanh nghiệp, tiềm ẩn nguy cơ phá sản. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp đã giảm giá thu mua mía xuống thấp hơn khoảng 250 nghìn đồng/tấn so với các niên vụ trước, hiện chỉ khoảng trên dưới 1 triệu đồng/tấn.

Trong khi đó, buôn lậu đường diễn biến phức tạp, đặc biệt tại các tỉnh biên giới giáp Campuchia. Lượng đường Thái Lan xuất sang Lào và Campuchia tăng mạnh, nghi ngờ thẩm lậu vào Việt Nam, trong khi lượng bị bắt giữ rất thấp. Công tác quản lý thị trường còn nhiều bất cập. Quy định truy xuất nguồn gốc chưa hiệu quả, cơ chế đấu giá đường tịch thu vô tình hợp thức hóa hàng nhập lậu do chứng từ thiếu minh bạch. Tình trạng sang chiết, đóng gói lại đường trôi nổi diễn ra phổ biến. Thị trường đường còn bị méo mó bởi giao dịch không hóa đơn, mua bán bằng tiền mặt để né thuế, tạo nên hệ thống ngầm quy mô lớn.

Trước thực trạng này, Hiệp hội kiến nghị sớm gia hạn các biện pháp chống bán phá giá đối với đường Thái Lan; áp dụng chính sách thuế hợp lý với siro ngô (HFCS); đồng thời tăng cường thực thi pháp luật, xử lý nghiêm buôn lậu và gian lận thương mại, đặc biệt tại các “vùng cấm”.

NÔNG DÂN TRỒNG MÍA LAO ĐAO

Tại hội nghị, nhiều nông dân trồng mía đã chia sẻ những tâm tư, nguyện vọng. Ông Võ Văn Út, nông dân xã Sơn Hòa, tỉnh Đắk Lắk, cho biết đã gắn bó với cây mía hơn 28 năm. Trước đây, Sơn Hòa là vùng đất khó khăn, nhưng nhờ sự liên kết giữa nông dân và Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam, cùng các chính sách hỗ trợ, đầu tư của nhà máy, đời sống người dân trồng mía đã cải thiện rõ rệt. Từ những vùng đất khô cằn, nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác, cơ giới hóa và hệ thống tưới tiêu, năng suất mía đã tăng đáng kể, vượt trên 80 tấn/ha. Nhờ đó, nhiều hộ gia đình có điều kiện xây dựng nhà cửa khang trang, nuôi con ăn học và đầu tư mở rộng sản xuất.

Tuy nhiên, hai năm trở lại đây, giá thu mua mía giảm mạnh trong khi chi phí đầu vào tăng cao. Hiện giá mía chỉ quanh mức trên dưới 1 triệu đồng/tấn, khiến người trồng mía chịu nhiều áp lực, lợi nhuận giảm sút.

Từ thực tế đó, đại diện bà con nông dân, ông Út kiến nghị hai vấn đề cấp bách.

Thứ nhất: Cần tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng đường nhập lậu từ Thái Lan qua Lào, Campuchia vào Việt Nam, bởi đây là giải pháp trực tiếp để bảo vệ sản phẩm trong nước.

Thứ hai: Đề nghị gia hạn các biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường nhập khẩu thêm 5 năm, vì nếu hết hiệu lực, ngành mía đường sẽ càng khó phục hồi.

Đây không chỉ là câu chuyện của riêng doanh nghiệp hay nông dân, mà là trách nhiệm của cả hệ thống quản lý. Nếu không có biện pháp quyết liệt, hơn 200.000 hộ trồng mía và hàng chục doanh nghiệp trong ngành sẽ đứng trước nguy cơ không thể tồn tại”. 

Ông Đoàn Đắc Miên, nông dân trồng mía ở Đắk Lắk.

Cùng chung nỗi lo, ông Đoàn Đắc Miên, nông dân có 42 năm gắn bó với cây mía, cho biết bản thân đã trải qua đủ thăng trầm của nghề, từ thuận lợi đến những giai đoạn khó khăn tưởng chừng không thể trụ vững. Theo ông, nhận định cho rằng ngành mía đường Việt Nam “không cạnh tranh được” là chưa chính xác. Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ chưa có cơ chế đủ mạnh và chưa thực hiện đến nơi đến chốn để bảo vệ ngành.

Qua tìm hiểu thực tế tại một số quốc gia như Thái Lan, Trung Quốc, ông nhận thấy nông dân các nước không có khác biệt quá lớn về năng lực sản xuất. Tuy nhiên, điểm khác biệt là Chính phủ của họ có chính sách bảo vệ ngành rất mạnh mẽ, trong khi tại Việt Nam, sự hỗ trợ vẫn còn hạn chế.

Thực tế hiện nay, người trồng mía đang đối mặt với nhiều thách thức: đường nhập lậu tràn lan từ biên giới vào nội địa, giá đường trong nước bị kéo xuống thấp, sản phẩm làm ra khó tiêu thụ.

“Nếu tình trạng này tiếp diễn, nông dân chúng tôi không thể tiếp tục trồng mía, làm ra không bán được thì không thể sống nổi”, ông bày tỏ lo lắng; đồng thời khẩn thiết kiến nghị các cơ quan chức năng cần quyết liệt hơn trong chống buôn lậu đường; xây dựng chính sách bảo vệ ngành mía đường rõ ràng, mạnh mẽ; và chấm dứt tình trạng buông lỏng quản lý kéo dài.