Theo ông Stefano Scarpetta, kinh tế trưởng của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), nhiều chính phủ đã nhanh chóng giảm thuế để hãm đà tăng giá nhiên liệu sau khi chiến sự Iran nổ ra, nhưng các biện pháp hỗ trợ này cần sớm được rút lại vì quá tốn kém...

Trong hơn 1 tháng chiến sự Iran nổ ra, đã có hơn 25 quốc gia - từ các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) đến các thị trường mới nổi như Brazil và Ấn Độ - cắt giảm thuế, phí nhiên liệu nhằm giảm bớt tác động của cú sốc giá năng lượng đối với người tiêu dùng. Trong khi đó, các biện pháp như áp trần giá, trợ cấp hoặc hỗ trợ tiền mặt ít được áp dụng hơn.

Tuy nhiên, ông Scarpetta, người mới đảm nhiệm cương vị Kinh tế trưởng của OECD trong tháng này, cho rằng việc giảm thuế tuy dễ triển khai và phát huy tác dụng nhanh, nhưng không thể duy trì lâu vì quá tốn kém.

“Bài học từ cuộc khủng hoảng năng lượng ở châu Âu năm 2022 cho thấy chi phí của biện pháp giảm thuế cực kỳ cao”, ông Scarpetta nhận xét với tờ báo Financial Times ngày 9/4, đề cập bài học từ việc nhiều nước châu Âu tung ra gói hỗ trợ năng lượng sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Trước đó, Ủy ban châu Âu (EC) cũng cảnh báo 27 nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) không nên tăng chi quá mức để bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp trước đà tăng của giá dầu, khí đốt, vì điều này có thể làm rủi ro khủng hoảng tài khóa lan rộng trong toàn khối.

OECD hiện vẫn dự báo xung đột tại Trung Đông sẽ đẩy lạm phát tăng cao hơn và gây sức ép lên tăng trưởng kinh tế trong những tháng tới, dù dòng chảy xuất khẩu qua eo biển Hormuz có thể dần được khôi phục sau khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn trong 2 tuần.

"Mức độ bất định vẫn rất cao", ông Scarpetta nhận định.

Theo ông Scarpetta, với những diễn biến mới nhất, OECD vẫn giữ nguyên các dự báo công bố vào cuối tháng 3. Theo dự báo này, lạm phát trung bình tại các nền kinh tế lớn thuộc Nhóm 20 nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) sẽ ở mức 4% trong năm 2026, cao hơn so với mức dự báo được đưa ra vào tháng 12 năm ngoái.

Ông Scarpetta cũng nhận định giá năng lượng cao hơn cùng sự gián đoạn thương mại qua Vùng Vịnh có thể làm chậm quá trình triển khai công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).

“Đây sẽ là một lực cản đối với triển vọng tăng trưởng toàn cầu, bởi việc AI được ứng dụng nhanh từng là một trong những cơ sở chính để OECD chuẩn bị nâng dự báo tăng trưởng cho phần lớn các nền kinh tế lớn trước khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran vào cuối tháng 2”, nhà kinh tế trưởng OECD cho biết.

Theo ông Scarpetta, mức độ bất định lớn hiện nay càng cho thấy các chính phủ chỉ nên áp dụng hỗ trợ giá năng lượng trong một khoảng thời gian giới hạn, đồng thời tập trung nguồn lực vào các hộ thu nhập thấp và những doanh nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng. Tuy nhiên, ông cho rằng việc xác định mức hỗ trợ phù hợp cho doanh nghiệp không hề dễ dàng.

Nguyên nhân là trợ cấp có thể vô tình kéo dài sự tồn tại của các "doanh nghiệp zombie" - tức những công ty lẽ ra đã phải ngừng hoạt động. Tình trạng này từng xuất hiện sau đại dịch Covid-19, khi nhiều chính phủ hỗ trợ tài chính để doanh nghiệp duy trì việc làm thay vì cắt giảm nhân sự.

“Các chính phủ cần bảo đảm doanh nghiệp phải tự gánh một phần chi phí năng lượng tăng cao, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hỗ trợ của Nhà nước. Dù vậy, các biện pháp hỗ trợ vẫn cần dành cho những doanh nghiệp thực sự không đủ khả năng ứng phó”, ông Scarpetta nói.

Một ví dụ là công cụ tra cứu giá nhiên liệu mà Chính phủ Anh đang áp dụng. Công cụ này cho phép người dân so sánh giá xăng dầu giữa các cây xăng để tìm nơi bán rẻ hơn. Theo ông Scarpetta, những biện pháp như vậy rất quan trọng để bảo đảm các biện pháp hỗ trợ về giá thực sự mang lại lợi ích cho người tiêu dùng.

Ông Scarpetta đưa ra các nhận định trên trong cuộc trao đổi với tờ báo Financial Times, trước khi OECD công bố một báo cáo nêu các giải pháp giúp chính phủ ứng phó với tình trạng suy giảm năng suất kéo dài - yếu tố đã làm tăng trưởng kinh tế và mức sống suy yếu trong dài hạn.