Trong thời đại AI, phẩm chất quan trọng nhất của con người là năng lực phán đoán. Ở giai đoạn phát triển mới, lợi thế sẽ thuộc về quốc gia đào tạo được lực lượng nhân sự có năng lực phán đoán, biết đưa AI vào các lĩnh vực thực tế và đủ khả năng xây dựng niềm tin cho công nghệ trong đời sống xã hội...

Các chuyên gia nhấn mạnh điều này tại sự kiện “AI: Shaping Human-Centered Innovation” do Tập đoàn FPT, New Turing Institute - tổ chức xây dựng hệ sinh thái công nghệ AI trong khu vực, và Pacific Gateway Partners (PGP) - cầu nối chiến lược Mỹ - Châu Á phối hợp tổ chức.

Tại sự kiện, các chuyên gia hàng đầu về trí tuệ nhân tạo, giáo dục, y tế và đầu tư quốc tế đã cùng thảo luận về cách AI đang làm thay đổi phương thức học tập, làm việc và đổi mới sáng tạo; đồng thời nhấn mạnh AI không phải công nghệ có thể mua về rồi tự tạo ra hiệu quả. Cơ hội của Việt Nam nằm ở việc đào tạo những người biết đưa doanh nghiệp, giáo dục và y tế theo cách lấy con người làm trung tâm, thay vì chỉ chạy theo cuộc đua mô hình lớn.

KHI AI NGÀY CÀNG GIỎI HƠN, XÃ HỘI SẼ CẦN NHỮNG NGƯỜI KIỂM CHỨNG, DIỄN GIẢI

Theo các chuyên gia AI không nên được nhìn như một cuộc đua công nghệ thuần túy. Câu hỏi cần đặt ra trước tiên là AI được dùng để giải quyết vấn đề gì, phục vụ ai và tạo ra giá trị xã hội cụ thể ra sao.

TS. Ed H. Chi, Phó Chủ tịch Nghiên cứu tại Google DeepMind, cho rằng thế giới đang chứng kiến sự dịch chuyển đáng chú ý. Nếu trước đây nền kinh tế Internet được dẫn dắt bởi công nghệ tìm kiếm và gợi ý thì các mô hình ngôn ngữ lớn hiện lại đang tạo tác động mạnh trước hết trong không gian doanh nghiệp.

Chuyên gia này phân tích, nguyên nhân là do các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào tư duy lý tính, quy trình và khả năng suy luận theo chuỗi. TS. Ed H. Chi ví AI với “động cơ” trong cách mạng công nghiệp, đồng thời cho rằng “doanh nghiệp không thể chỉ mua một động cơ, đặt nó vào nhà máy là xong mà cần các kỹ sư để vận hành phù hợp với nhà máy của mình. Điều tương tự cũng sẽ xảy ra với AI, không thể chỉ mua AI từ Google, OpenAI hay bất kỳ công ty nào khác, đưa nó vào một doanh nghiệp rồi kỳ vọng nó tự vận hành hiệu quả”, ông Ed H. Chi nói.

Cùng quan điểm về vấn đề này, TS. Lương Minh Thắng, Nhà khoa học chính kiêm Giám đốc Nghiên cứu tại Google DeepMind, đồng sáng lập New Turing Institute, cho rằng phẩm chất quan trọng nhất của thế hệ trẻ trong kỷ nguyên AI là năng lực phán đoán.

Theo ông Thắng, khi AI có thể đưa ra gợi ý liên tục, con người rất dễ tiếp nhận một cách thụ động. Vì vậy, người học cần được rèn luyện để biết đặt câu hỏi: gợi ý này có phù hợp không, có hợp lý không, có phản ánh đúng bản sắc và cách suy nghĩ của mình không?

“Trong toán học, lập trình, sinh học hay khám phá thuốc, AI có thể tạo ra rất nhiều kết quả, nhưng con người vẫn cần đủ năng lực để đánh giá kết quả đó có đúng, an toàn và đáng tin cậy hay không. Khi AI ngày càng giỏi hơn, xã hội sẽ cần thêm những vai trò mới: những người có khả năng kiểm chứng, diễn giải và truyền đạt tri thức chuyên sâu cho cộng đồng”, ông Thắng nói.

Trong lĩnh vực y tế, bà Jean Desombre, Nhà sáng lập kiêm đối tác Pacific Gateway Partners, nhấn mạnh việc triển khai AI phải thận trọng và lấy con người làm trung tâm. Theo bà, y tế là lĩnh vực đặc biệt bởi bản chất của chăm sóc sức khỏe là tương tác giữa con người với con người. Người bệnh không chỉ cần một kết quả phân tích từ máy móc, mà cần sự lắng nghe, giải thích và đồng hành của bác sĩ. Bà cho rằng AI có thể tạo đột phá trong khám phá thuốc, phát hiện liệu pháp mới và xử lý dữ liệu y sinh quy mô lớn.

Tuy nhiên, trước khi triển khai bất kỳ công nghệ AI nào, câu hỏi cần đặt ra là công nghệ đó phục vụ mục đích gì. “Liệu AI có giúp kết quả điều trị tốt hơn không? Liệu nó có giúp bác sĩ và điều dưỡng có thêm thời gian cho bệnh nhân không? Liệu nó có cải thiện chất lượng sống của người bệnh không? Đó là những câu hỏi phải được đặt ra trước tiên”, bà Jean Desombre nói.

AI CÓ THỂ GIÚP VIỆT NAM TĂNG LỰC CẠNH TRANH THEO CẤP SỐ NHÂN

AI không đơn thuần là cuộc đua về thuật toán hay mô hình lớn. Quốc gia có lợi thế trong giai đoạn tiếp theo sẽ là quốc gia đào tạo được lực lượng nhân sự có năng lực phán đoán, biết đưa AI vào các lĩnh vực thực tế và đủ khả năng xây dựng niềm tin cho công nghệ trong đời sống xã hội.

Các chuyên gia nhận định Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào làn sóng AI toàn cầu nếu tập trung vào năng lực ứng dụng, đào tạo nhân lực và hình thành hệ sinh thái hợp tác giữa doanh nghiệp, viện trường, nhà nghiên cứu và cộng đồng công nghệ. Lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở lực lượng kỹ sư trẻ, mà còn ở khả năng thích ứng nhanh và nhu cầu chuyển đổi mạnh mẽ trong doanh nghiệp, giáo dục, y tế và dịch vụ.

Theo TS Thắng, Việt Nam có thể phát triển đội ngũ kỹ sư triển khai tại tuyến đầu – những người vừa hiểu AI, vừa hiểu lĩnh vực ứng dụng như y tế, bán lẻ, tài chính hay sản xuất. Họ không chỉ làm công nghệ trong phòng nghiên cứu, mà làm việc trực tiếp bên trong doanh nghiệp để biến AI thành năng lực vận hành thực tế. Ông Thắng cho biết mong muốn đào tạo hàng trăm nghìn kỹ sư AI Việt Nam vào năm 2030.

Trao đổi tại sự kiện, ông Trương Gia Bình, Chủ tịch Tập đoàn FPT, Chủ tịch Liên minh AI Âu Lạc, cho rằng AI đang tạo ra một thời điểm bước ngoặt đối với doanh nghiệp và quốc gia.  “Không quốc gia, doanh nghiệp nào có thể duy trì năng lực cạnh tranh nếu không có AI”, ông Bình nhấn mạnh. AI là bước chuyển rất khác biệt vì công nghệ này tác động trực tiếp đến cách con người tạo ra giá trị, vận hành tổ chức và xử lý tri thức.

Theo Chủ tịch FPT, nhân loại đang bước từ thời kỳ nhà máy công nghiệp sang “nhà máy AI”, nơi dữ liệu và năng lực xử lý tri thức trở thành tài nguyên quan trọng nhất. Điều này buộc các tổ chức phải xác định lại vai trò của con người, cách quản trị dữ liệu và cơ chế phối hợp giữa nhân sự với các hệ thống AI. Ông Bình cho rằng trong tương lai, sức mạnh của các tổ chức, doanh nghiệp sẽ không chỉ đến từ số lượng nhân sự, mà còn đến từ khả năng tổ chức và khai thác các hệ thống AI hoạt động cùng con người. 

“Nếu được phổ cập đúng cách, AI có thể giúp Việt Nam tăng năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của mỗi cá nhân, tổ chức và cả nền kinh tế theo cấp số nhân”.

Ông Bình khẳng định, đồng thời cho rằng Việt Nam có cơ hội trở thành đơn vị cung cấp dịch vụ chuyển đổi AI cho thế giới. Việt Nam có thể thoát bẫy thu nhập trung bình nếu tận dụng được các điều kiện đang có như: quyết tâm tăng trưởng, giáo dục, công nghệ, năng lực học nhanh và tinh thần dấn thân của người Việt.