Quốc hội thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), trao thêm thẩm quyền đặc thù cho Hà Nội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều ngày 23/4/2026, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các đại biểu Quốc hội đã tiến hành biểu quyết thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi).

Kết quả cho thấy, có 492 đại biểu tham gia biểu quyết, tương ứng 98,40% tổng số đại biểu Quốc hội; trong đó, 488 đại biểu tán thành, chiếm 97,60%, 2 đại biểu không tán thành (0,40%) và 2 đại biểu không biểu quyết (0,40%). Với kết quả này, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã chính thức được Quốc hội thông qua.

PHÂN CẤP, PHÂN QUYỀN THỰC CHẤT, GẮN CHẶT CƠ CHẾ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC

Trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, các đại biểu đã nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật.

Báo cáo cho biết dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được rà soát, chỉnh lý toàn diện trên cơ sở tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong giai đoạn hiện nay.

Một trong những định hướng xuyên suốt của quá trình chỉnh lý là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất, toàn diện cho chính quyền Thủ đô, gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ; đồng thời, tăng cường trách nhiệm giải trình, bảo đảm công khai, minh bạch trong tổ chức thực hiện.

Dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội cho Hà Nội, phân định rõ thẩm quyền giữa Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố; bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) giữ nguyên kết cấu gồm 9 chương, 36 điều, trong đó có 26 điều được chỉnh lý. Đáng chú ý, dự thảo Luật giao cho chính quyền thành phố Hà Nội tổng cộng 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội, gồm: 127 thẩm quyền của Hội đồng nhân dân, 56 thẩm quyền của Ủy ban nhân dân và 16 thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Thủ đô phát huy mạnh mẽ hơn tiềm năng, vị thế, tính chủ động và sáng tạo trong phát triển, theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Liên quan đến các nội dung lớn được tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã hoàn thiện các quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thí điểm cơ chế, chính sách và kiểm soát quyền lực. Theo đó, vai trò chủ động của chính quyền Thủ đô trong việc thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm chính sách được khẳng định rõ hơn.

Đồng thời, các quy định được bổ sung theo hướng chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng pháp luật. Cụ thể, dự thảo không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; làm rõ thẩm quyền ban hành văn bản của Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố; bổ sung yêu cầu về cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình khi ban hành văn bản. Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm đánh giá hiệu quả sau ban hành và tổng kết thực tiễn để làm cơ sở cho việc hoàn thiện chính sách.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) mở rộng phạm vi thí điểm đối với “cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền”, đồng thời đặt ra giới hạn về thời gian thí điểm không quá 5 năm. Trường hợp phát sinh rủi ro vượt quá mức độ dự báo, dự thảo quy định cơ chế tạm dừng thí điểm nhằm bảo đảm an toàn trong quản lý, điều hành.

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ ĐẶC THÙ, MỞ RỘNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN VÀ LIÊN KẾT VÙNG

Đối với các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được chỉnh lý theo hướng bảo đảm chặt chẽ, khả thi và sát thực tiễn hơn. Nhiều nội dung quan trọng được làm rõ, trong đó có thẩm quyền của chính quyền thành phố trong quy hoạch và quản lý không gian phát triển, gắn với yêu cầu phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan, đặc biệt là trong kiểm soát không gian tầm cao.

Dự thảo trao quyền cho Hội đồng nhân dân thành phố quyết định chính sách, tiêu chí cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị nhằm xử lý các vấn đề về mật độ dân cư, môi trường và phát triển đô thị bền vững. Đồng thời, Dự thảo giữ quy định cụ thể về các trường hợp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước để bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn.

Trong lĩnh vực giáo dục, Ủy ban nhân dân thành phố được phép bổ sung chương trình giáo dục địa phương nhưng không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia.

Trong lĩnh vực y tế, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, nhất là trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe cho người dân.

Bên cạnh đó, Hội đồng nhân dân thành phố được quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng sau khi có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và tham vấn các bộ, ngành liên quan.

Dự thảo cũng cho phép Hội đồng nhân dân thành phố quyết định gia hạn không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện khởi công xây dựng công trình đối với các dự án thực hiện theo Nghị quyết số 258 của Quốc hội.

Về quản lý tài chính, ngân sách và ưu đãi thuế, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được chỉnh lý trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành, không đặt ra chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật chung, qua đó bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.

Tuy nhiên, Dự thảo vẫn bổ sung có chọn lọc các đối tượng được ưu đãi, hỗ trợ nhằm thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời thiết kế cơ chế linh hoạt hơn trong điều hành ngân sách để đáp ứng yêu cầu phát triển và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.

Một nội dung quan trọng khác là quy định về Vùng Thủ đô và liên kết vùng. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) khẳng định vai trò trung tâm, dẫn dắt của Thủ đô Hà Nội; thiết kế khái niệm “Vùng Thủ đô” theo hướng mở, linh hoạt; tạo cơ chế để các địa phương chủ động tham gia liên kết và được áp dụng các quy định của Luật Thủ đô khi triển khai các dự án chung.

Đáng chú ý, Dự thảo cho phép sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư liên vùng, góp phần giải quyết các vấn đề về hạ tầng, môi trường và dịch vụ thiết yếu phục vụ lợi ích chung của toàn vùng.

Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua lần này tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho tổ chức và hoạt động của chính quyền Thủ đô; đồng thời, mở ra không gian thể chế mới cho Hà Nội phát triển nhanh và bền vững, tương xứng với vai trò là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia và trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học và hội nhập quốc tế.

Luật Thủ đô (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.