Đổi mới tư duy giám sát theo hướng kiến tạo phát triển

Sáng ngày 23/4/2026, Quốc hội nghe và thảo luận về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027. 

PHẢI XÁC ĐỊNH RÕ TRÁCH NHIỆM SAU CÁC KẾT LUẬN GIÁM SÁT

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, nhấn mạnh cần đổi mới căn bản cách tiếp cận giám sát đối với các dự án quan trọng quốc gia và hệ thống hạ tầng chiến lược như: đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, cảng hàng không quốc tế Long Thành, các tuyến vành đai và cao tốc.

"Giám sát không nên chỉ bó hẹp ở việc kiểm tra tiến độ giải ngân hay thi công mà phải đánh giá hiệu quả tổng thể và tác động kinh tế - xã hội thực tế. Phải trả lời được các câu hỏi cốt lõi: dự án có đạt được các mục tiêu chiến lược ban đầu hay không? có nguy cơ gây lãng phí nguồn lực quốc gia do đội vốn hoặc chậm tiến độ không?", đại biểu Thạch Phước Bình đặt vấn đề.

Đặc biệt, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị cần thực hiện nghiêm túc quy định tại dự thảo Nghị quyết này về việc xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, cơ quan trong việc thực hiện các kết luận sau giám sát.

Đại biểu nhấn mạnh chỉ khi hoạt động giám sát gắn liền với cơ chế chịu trách nhiệm giải trình minh bạch và có các biện pháp xử lý quyết liệt đối với những tồn tại, hạn chế kéo dài thì khi đó mới tạo được chuyển biến thực chất trong quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.

CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH GIÁM SÁT ĐỂ KIẾN TẠO PHÁT TRIỂN

Đại biểu Bế Trung Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk, cho rằng để đạt được mục tiêu "giám sát để kiến tạo phát triển", cần chuyển đổi sang mô hình giám sát dựa trên dữ liệu.

Theo đại biểu Bế Trung Anh, trong bối cảnh chúng ta đang chuyển sang mô hình "nhà nước thích ứng" với bộ máy chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh Chính phủ số, quản trị bằng dữ liệu và vận hành theo thời gian thực, nếu Quốc hội không thay đổi phương thức giám sát sẽ rơi vào tình trạng "giám sát quá khứ", trong khi vấn đề nằm ở hiện tại.

Do đó đại biểu đề xuất cần bổ sung cơ chế giám sát thích ứng và đột xuất, cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định giám sát ngay khi phát sinh vấn đề lớn mà không phải chờ đến kỳ họp.

Trong khi đó, đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội, kiến nghị cần tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, giao quyền chủ động hơn cho các cơ quan của Quốc hội trong việc tổ chức các cuộc giám sát chuyên đề từ sớm, từ xa. Đặc biệt, cần nâng tầm hoạt động "giải trình" như một hình thức giám sát hiệu quả, kịp thời làm rõ trách nhiệm của các Bộ trưởng, Trưởng ngành trước khi vấn đề trở nên tồn đọng, kéo dài.

Cùng với đó, tăng cường hiệu quả của việc lấy "kết quả giám sát" để "hoàn thiện pháp luật". Theo đại biểu, qua các báo cáo cho thấy nhiều nghị quyết của Quốc hội sau giám sát vẫn chậm được thể chế hóa. 

“Vì vậy, tôi đề nghị các nghị quyết sau giám sát phải có "địa chỉ" và cơ chế ràng buộc trách nhiệm giải trình rõ ràng; ngay trong Nghị quyết về Chương trình giám sát năm 2027 cần nhấn mạnh cơ chế theo dõi, đôn đốc. Chính phủ cần có báo cáo riêng về việc xử lý các kiến nghị sau giám sát của Quốc hội”, đại biểu Tạ Đình Thi cho biết thêm.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi, cũng cho rằng cần phải chuyển đổi mạnh mẽ tư duy giám sát theo hướng kiến tạo phát triển và khơi thông nguồn lực.

Theo đó, hoạt động giám sát của Quốc hội cần được định vị lại theo hướng: giám sát không phải để "vạch lá tìm sâu" mà để xây dựng hệ thống pháp luật tốt, khơi thông mọi nguồn lực bị kìm hãm. Đồng thời, phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch để quyền lực vận hành đúng mục đích vì lợi ích chung.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cũng cho rằng cần tăng cường quyền lực giám sát tối cao để Quốc hội thực sự là nhịp cầu niềm tin, đưa hơi thở cuộc sống đến nghị trường. Mọi quyết sách phải lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, giải quyết các vấn đề cấp thiết về phát triển xanh, nhanh và bền vững. Vì vậy, cần đổi mới phương thức giám sát thông qua đối thoại chính sách và lắng nghe đa chiều.