Quy hoạch tổng thể Thủ đô: Định hình mô hình đô thị đa cực với tầm nhìn 100 năm

Hà Nội không chỉ là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia mà còn là cực tăng trưởng trung tâm đầu não, đòi hỏi không gian, tiềm năng và cơ hội phát triển, tạo sự đột phá trong phát triển kinh tế với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, phải hướng tới tầm nhìn 100 năm và xa hơn, tương xứng với Thủ đô của một nước phát triển thu nhập cao; có sức lan tỏa để thúc đẩy, dẫn dắt sự phát triển Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng Thủ đô, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước cùng phát triển.

Định hình Thủ đô “Văn hóa – bản sắc – sáng tạo” với tầm nhìn dài hạn:

Theo Nghị quyết được HĐND thành phố Hà Nội thông qua ngày 27/1, Quy hoạch tổng thể Thủ đô xác lập tầm nhìn phát triển 100 năm, định hướng Hà Nội trở thành đô thị “Văn hóa – bản sắc – sáng tạo”, phát triển sáng, xanh, sạch, đẹp, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Quy hoạch nhấn mạnh vai trò đặc biệt của Hà Nội không chỉ là trung tâm đầu não chính trị – hành chính quốc gia mà còn là cực tăng trưởng trung tâm, có trách nhiệm dẫn dắt, lan tỏa và tạo động lực phát triển cho Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng Thủ đô, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước.

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển mới, Hà Nội được định hướng tái cấu trúc toàn diện không gian phát triển, mở rộng dư địa tăng trưởng, phát huy tối đa tiềm năng và lợi thế, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong các giai đoạn phát triển quan trọng, tương xứng với vị thế Thủ đô của một quốc gia phát triển thu nhập cao trong tương lai.

Quy hoạch tổng thể xác định mô hình phát triển đô thị đa cực – đa trung tâm, đa tầng – đa lớp là giải pháp cốt lõi nhằm khắc phục tình trạng quá tải khu vực trung tâm, phân bổ hợp lý dân cư, hạ tầng và các hoạt động kinh tế – xã hội, đồng thời tạo không gian phát triển bền vững trong dài hạn.

9 cực tăng trưởng – khung không gian phát triển mới của Thủ đô:

Một trong những nội dung trọng tâm của Quy hoạch là xác lập 9 cực tăng trưởng, đóng vai trò động lực phát triển không gian và kinh tế của Thủ đô.

Đô thị Trung tâm (Hữu ngạn sông Hồng) bao gồm đô thị lõi lịch sử và khu vực mở rộng, được định hướng là cực Văn hóa – Lịch sử – Chính trị, nơi tập trung các chức năng chính trị, hành chính, tài chính, văn hóa của Thủ đô, đồng thời hình thành đô thị Olympic.

Cực phía Bắc (Đông Anh – Mê Linh – Sóc Sơn) được xác định là cực Động lực Hội nhập, phát triển các đô thị dịch vụ, thương mại quốc tế, tài chính, logistics gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, đồng thời là trung tâm công nghiệp công nghệ cao.

Cực phía Đông (Gia Lâm – Long Biên) giữ vai trò Cửa ngõ và Thương mại – Dịch vụ, phát triển các tổ hợp thương mại quy mô vùng, cảng cạn (ICD), trung tâm logistics hiện đại gắn với trục Quốc lộ 5 và cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, kết nối với tam giác kinh tế động lực phía Đông.

Cực phía Nam – Đô thị trung tâm (Thường Tín – Phú Xuyên) được định hướng là cực Động lực Công nghiệp và Logistics, phát triển đô thị logistics, công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp công nghệ cao và các dịch vụ liên vùng, gắn với sân bay thứ hai phía Nam Hà Nội, đường sắt tốc độ cao và hệ thống cảng sông.

Cực phía Nam Vân Đình – Đại Nghĩa phát triển theo mô hình đô thị sinh thái cảnh quan hai bên sông, gắn với di sản, tín ngưỡng và sân bay thứ hai phía Nam Hà Nội.

Cực phía Tây Nam (Xuân Mai – Chương Mỹ) là đô thị Giáo dục – Đào tạo – Y tế kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái.

Cực phía Tây (Hòa Lạc) được xác định là đô thị Khoa học – Công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục, với trọng tâm là Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Đại học Quốc gia, kết nối với các tỉnh phía Tây.

Cực phía Tây Bắc (Sơn Tây – Ba Vì) phát triển đô thị văn hóa lịch sử, du lịch nghỉ dưỡng gắn với nhiệm vụ quốc phòng – an ninh.

Cực Sông Hồng được định hướng là không gian cảnh quan đặc biệt, phát triển tài chính, dịch vụ, thương mại và du lịch.

9 trung tâm lớn và các trục động lực phát triển chiến lược:

Song song với các cực tăng trưởng, Quy hoạch tổng thể Thủ đô xác lập 9 trung tâm lớn theo quy mô, tính chất và lợi thế vượt trội.

Các trung tâm gồm: Trung tâm đô thị Nam sông Hồng; Trung tâm đô thị Bắc sông Hồng; Trung tâm đô thị phía Đông; Trung tâm đô thị Olympic; Trung tâm đô thị Phú Xuyên; Trung tâm đô thị Vân Đình – Đại Nghĩa; Trung tâm đô thị Xuân Mai; Trung tâm đô thị Hòa Lạc; Trung tâm đô thị Sơn Tây.

Mỗi trung tâm được phân công chức năng rõ ràng, từ chính trị – hành chính, kinh tế, dịch vụ, logistics, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo, y tế, văn hóa, du lịch, sinh thái, nhằm hình thành mạng lưới phát triển cân bằng và bổ trợ lẫn nhau.

Về các trục động lực, quy hoạch xác lập 9 trục không gian và hành lang kinh tế, đô thị bám theo các trục giao thông huyết mạch. Nổi bật là trục Nhật Tân – Nội Bài/Bắc Thăng Long – Nội Bài, trục xương sống hình thành đô thị phía Bắc cửa ngõ đối ngoại, phát triển mô hình đô thị sân bay.

Trục Hồ Tây – Cổ Loa – Sân bay Gia Bình kết nối trung tâm với vùng kinh tế mới phía Đông Bắc, thúc đẩy phát triển các khu đô thị sáng tạo, tài chính, công nghệ cao. Trục Quốc lộ 5/cao tốc Hà Nội – Hải Phòng là trục đô thị dịch vụ, thương mại và logistics thông minh kết nối Thủ đô với cửa ngõ ra biển.

Các trục Quốc lộ 1A/Pháp Vân – Cầu Giẽ, Quốc lộ 21B – 21C, Quốc lộ 6, Đại lộ Thăng Long – Ba Vì, Quốc lộ 32 – Tây Thăng Long và trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng đóng vai trò kết nối không gian, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch và hình thành các hành lang phát triển bền vững.

Chỉ tiêu phát triển dài hạn đến năm 2100:

Nghị quyết cũng đưa ra hệ thống chỉ tiêu phát triển cụ thể, làm cơ sở triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô trong dài hạn.

Về đất đai, đến năm 2045, diện tích đất xây dựng đô thị chiếm khoảng 45–50% diện tích đất tự nhiên; đến năm 2065 khoảng 55–60% và có thể tăng tối đa 70% vào năm 2100 tùy theo bối cảnh và yêu cầu thực tiễn.

Về dân số, đến năm 2045 Hà Nội có khoảng 15–16 triệu người; đến năm 2065 khoảng 17–19 triệu người và đến năm 2100 cơ bản ổn định dưới 20 triệu người, phù hợp với tiêu chuẩn sử dụng đất và giảm áp lực đô thị. Tỷ lệ đô thị hóa đến năm 2045 đạt trên 75% và đến năm 2065 trên 90%.

Về kinh tế, giai đoạn 2026–2030, tốc độ tăng trưởng GRDP trên 11%/năm; GRDP bình quân đầu người đến năm 2030 ước trên 12.000 USD. Đến năm 2045, GRDP bình quân đầu người khoảng 45.000 USD và đến năm 2065 khoảng 100.000 USD.

Về xã hội, đến năm 2030 cơ bản không còn hộ nghèo theo chuẩn quốc gia. Chỉ số phát triển con người (HDI) đến năm 2045 đạt khoảng 0,92 và đến năm 2065 đạt 0,95; chỉ số hạnh phúc đến năm 2045 đạt 9,5/10; tuổi thọ bình quân khoảng 80 tuổi. Đồng thời, các điểm nghẽn về môi trường, ngập úng, tắc nghẽn giao thông và trật tự đô thị được xác định là những nhiệm vụ đột phá cần tập trung giải quyết.