Rủi ro tiềm ẩn từ hoạt động du lịch ngắm cực quang

Trong màn đêm Bắc Cực, khi một vệt sáng mờ nhạt hiện ra phía trên dãy núi, hàng trăm du khách đã sẵn sàng đứng im lặng trong giá lạnh, với hàng loạt máy ảnh chực sẵn để ghi lại khoảnh khắc đặc biệt này. Đó chính là trải nghiệm mà hàng nghìn người sẵn sàng vượt nửa vòng Trái Đất để tìm kiếm mỗi mùa đông - và cũng là trải nghiệm thúc đẩy phân khúc du lịch tăng trưởng nhanh nhất châu Âu.

Thế nhưng, đằng sau sức hút đó là một thực tế phức tạp hơn nhiều. Cảnh sát Bắc Na Uy trong vài tháng gần đây đã trục xuất 42 công dân nước ngoài sau các đợt kiểm tra nhắm vào hoạt động tổ chức tour ngắm cực quang không phép. Theo nhận định của giới chức địa phương, vấn đề không còn dừng lại ở một vài cá nhân kinh doanh cơ hội, mà đã mang dấu hiệu của hoạt động có tổ chức, được điều phối từ nước ngoài.

TĂNG TRƯỞNG KỶ LỤC VÀ ÁP LỰC HẠ TẦNG

Số liệu thống kê du lịch chính thức của Na Uy cho thấy năm 2025, Bắc Na Uy ghi nhận lượng lưu trú thương mại tăng 6% so với năm trước, trong đó số đêm lưu trú của khách quốc tế tăng tới 16%.

Tromsø - thành phố từng chỉ được biết đến như một đô thị Bắc Cực tĩnh lặng - đã nhanh chóng trở thành một trong những điểm khởi hành săn cực quang phổ biến nhất châu Âu.

Tốc độ tăng trưởng này tạo ra áp lực đáng kể lên hệ thống đường đi, bãi đỗ xe, dịch vụ khẩn cấp và đời sống cộng đồng địa phương. Trước tình trạng đó, chính quyền Tromsø và cơ quan phòng chống tội phạm lao động đã ban hành bộ hướng dẫn mới dành cho các đơn vị tổ chức tour cực quang và fjord - bao gồm các quy định về lái xe trong điều kiện mùa đông, quản lý rác thải, an toàn giao thông và ứng xử với cộng đồng bản địa.

MẢNG TỐI CỦA THỊ TRƯỜNG

Theo số liệu từ NRK, tính từ tháng 9/2024 đến nay đã có 28 trường hợp bị trục xuất tại tỉnh Nordland và 14 trường hợp tại Troms từ đầu năm 2025. Các vụ việc này đều liên quan đến hành vi vận chuyển hành khách trái phép - cụ thể là những lái xe không có giấy phép kinh doanh vận tải lẫn giấy phép lao động hợp lệ tại Na Uy.

Điều đáng lo ngại hơn là mức độ tổ chức của các hoạt động này. Cảnh sát cho biết đã phát hiện bằng chứng điện tử cho thấy các lái xe chia sẻ kinh nghiệm lách phần kiểm tra trong các nhóm chat riêng: từ việc chuyển sang dùng xe 5 chỗ thay vì xe 9 chỗ để tránh bị chú ý, đến việc dặn khách khai rằng họ chỉ đang đi cùng nhau chứ không phải tham gia tour có thu phí.

RỦI RO TIỀM ẨN VỚI DU KHÁCH

Một trong những khía cạnh đáng lo ngại nhất của thực trạng này liên quan trực tiếp đến quyền lợi người tiêu dùng. Nhiều du khách mua tour trọn gói - bao gồm vé máy bay, chỗ ở và trải nghiệm ngắm cực quang - từ nước xuất phát mà không biết rằng đơn vị cung cấp dịch vụ vận chuyển đầu cuối hoàn toàn hoạt động ngoài vòng pháp luật.

Khi lái xe không có giấy phép và không có tư cách lao động hợp lệ, phần bảo hiểm mà du khách tưởng đã được mua sẵn thực ra không hề tồn tại. Trung tâm liên ngành chống tội phạm lao động A-krim của Na Uy trong năm qua đã kiểm tra 66 đơn vị kinh doanh tour có hướng dẫn tại Nordland. Từ đó phát hiện hàng loạt vi phạm gồm lao động bất hợp pháp, điều kiện làm việc dưới chuẩn, trả lương thấp hơn quy định và hoạt động không phép.

Tổng mức phạt lên tới hơn 500.000 kroner Na Uy - tương đương khoảng 48.000 USD. Tại Tromsø, kiểm tra liên ngành với cơ quan quản lý đường bộ cho thấy hơn một nửa trong số 44 đơn vị tour cực quang được kiểm tra có vi phạm, bao gồm cả trường hợp bóc lột lao động và vi phạm giờ lái xe.

Về mặt pháp lý, quy định của Na Uy khá rõ ràng: bất kỳ đơn vị nào vận chuyển hành khách có thu phí đều phải có giấy phép kinh doanh vận tải phù hợp, và lái xe chở khách trong các hoạt động du lịch phải có chứng chỉ vận chuyển hành khách theo quy định. Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định trên giấy và thực thi trên thực địa - đặc biệt tại các địa điểm xa xôi, trong điều kiện đêm đông Bắc Cực - vẫn là thách thức lớn với cơ quan chức năng.

Giới chức Na Uy cũng nhấn mạnh rằng đa số doanh nghiệp tổ chức tour ngắm cực quang tại Bắc Na Uy vẫn hoạt động đúng pháp luật. Song, quy mô và tần suất của các đợt kiểm tra cho thấy mức độ hấp dẫn của thị trường này đang kéo theo một lượng đáng kể những đơn vị tìm cách trục lợi mà không tuân thủ quy định.

Thực trạng trên không có nghĩa là du khách nên né tránh các tour cực quang - mà ngược lại, cần tiếp cận chúng với sự kỹ lưỡng hơn. Một hành trình săn cực quang thành công không đơn giản là chuyến lái xe vào màn đêm: nó đòi hỏi kinh nghiệm xử lý đường băng tuyết, am hiểu dự báo thời tiết cực đoan, khả năng ứng phó khẩn cấp ở vùng xa trung tâm và đội ngũ hướng dẫn có chuyên môn thực sự.

Du khách nên đặc biệt thận trọng với các tour giá rẻ bất thường được chào bán qua tin nhắn riêng, hội nhóm mạng xã hội không chính thức hoặc theo hình thức thanh toán tiền mặt không có biên lai. Các kênh đáng tin cậy hơn bao gồm hệ thống đặt tour của khách sạn, trung tâm thông tin du lịch địa phương và các nền tảng đặt phòng có uy tín.

Khi đọc review tour, điểm số tổng quan không phản ánh đầy đủ chất lượng dịch vụ bằng những bình luận cụ thể về kỹ năng lái xe an toàn, khả năng xử lý tình huống thời tiết xấu, chính sách hoàn tiền khi hủy tour và cách hướng dẫn viên giao tiếp với khách.

Một tiêu chí tham chiếu quan trọng khác là kiểm tra xem đơn vị tổ chức có được liệt kê trên kênh thông tin du lịch chính thức của địa phương hay không - đây là tiêu chuẩn mà các cơ quan xúc tiến du lịch tại Tromsø và các vùng lân cận đang tích cực khuyến nghị.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện du lịch ngắm cực quang của Bắc Na Uy phản ánh một nghịch lý phổ biến trong du lịch tăng trưởng nóng: sức hút của điểm đến càng lớn, khoảng trống pháp lý mà các đơn vị phi chính thức có thể lấp đầy càng rộng. Bài toán quản lý thị trường du lịch - cân bằng giữa tăng trưởng và bảo vệ cả du khách lẫn cộng đồng địa phương - tại Tromsø đang là một phép thử đáng theo dõi.