Saudi Arabia mở cửa thị trường chứng khoán cho tất cả nhà đầu tư nước ngoài

Trước đây, chỉ các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đủ điều kiện và được nhà chức trách phê duyệt mới được mua trực tiếp cổ phiếu niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Tadawul của Saudi Arabia.

Từ ngày 1/2/2026, phạm vi được mở rộng cho các tổ chức quy mô nhỏ hơn, các quỹ, văn phòng quản lý tài sản gia đình và nhà đầu tư cá nhân. Các nhà đầu tư này có thể giao dịch trực tiếp cổ phiếu niêm yết trên sàn Tadawul mà không cần thông qua các thỏa thuận hoán đổi hoặc quỹ hoán đổi danh mục (ETF).

Kể từ ngày 6/1, khi Cơ quan Thị trường Vốn Saudi Arabia (CMA) công bố kế hoạch điều chỉnh trên, chỉ số Tadawul All-Share của chứng khoán Saudi Arabia đã tăng khoảng 10%, đảo chiều so với xu hướng giảm trong 10 tuần trước đó.

“Diễn biến khởi sắc của thị trường cho thấy nhà đầu tư coi động thái này là một chất xúc tác quan trọng”, ông Mohanad Yakout, nhà phân tích thị trường cấp cao tại công ty dịch vụ giao dịch Scope Markets có trụ sở tại Dubai, nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Theo CMA, Tadawul hiện là thị trường chứng khoán lớn nhất và có thanh khoản cao nhất ở Trung Đông, với vốn hóa đạt 8,8 nghìn tỷ riyal Saudi Arabia, tương đương 2,35 nghìn tỷ USD, vào cuối năm 2025. Trong 3 quý đầu năm 2025, vốn ngoại rót vào thị trường này tăng thêm 92 tỷ riyal so với cùng kỳ năm 2024, nâng tổng giá trị nắm giữ lên 590 tỷ riyal.

Nhiều doanh nghiệp trong chỉ số Tadawul All-Share hiện có nhà đầu tư nước ngoài giữ vai trò cổ đông lớn. Công ty Al-Babtain Power & Telecom, nhà sản xuất và cung cấp giải pháp cho ngành điện và viễn thông, hiện có tỷ lệ sở hữu nước ngoài là 33,8%. Cổ đông ngoại cũng nắm cổ phần 24,6% tại công ty tư vấn dịch vụ điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu Edarat Group và 23,74% tại công ty cung cấp dịch vụ viễn thông di động Etihad Etisalat.

Theo ông Yakout, dù trần sở hữu nước ngoài tại các doanh nghiệp niêm yết vẫn giữ ở mức 49%, việc nới lỏng quy định này sẽ tạo thêm động lực mới cho Tadawul.

“Động thái này có thể khiến cuộc cạnh tranh giành vị thế trung tâm tài chính khu vực trở nên quyết liệt hơn, đặc biệt với những thị trường tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi lâu nay hưởng lợi từ cơ chế cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu thông thoáng hơn”, ông Yakout nói.

Trong thập kỷ qua, Chính phủ Saudi Arabia thúc đẩy hình ảnh cởi mở hơn bằng cách nới lỏng một số quy định, cho mở lại rạp chiếu phim, triển khai thị thực du lịch và theo đuổi quyền đăng cai các sự kiện quốc tế lớn như World Cup 2034 của Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) và Triển lãm Thế giới Expo 2030 - dù nước này vẫn duy trì lệnh cấm đồ uống có cồn.

Cũng trong khuôn khổ chiến lược Vision 2030, tháng trước, Chính phủ Saudi Arabia ban hành quy định mới cho phép người nước ngoài không theo đạo Hồi được sở hữu bất động sản tại nước này.

Thời gian gần đây, ngân sách Saudi Arabia chịu áp lực lớn khi giá dầu suy yếu. Trong bản thông tin tóm tắt ngân sách sơ bộ công bố cuối tháng 9/2025, Bộ Tài chính Saudi Arabia nâng dự báo thâm hụt ngân sách năm 2025 lên mức tương đương 5,3% tổng sản phẩm trong nước (GDP). Với năm 2026, cơ quan này dự báo ngân sách thâm hụt 165 tỷ riyal, tương đương 3,3% GDP.

Dù thâm hụt ngân sách ở Saudi Arabia thường được xem như động lực cho quá trình mở cửa kinh tế và là hệ quả của nỗ lực đa dạng hóa khỏi dầu mỏ, một số ý kiến vẫn cảnh báo nhà đầu tư có thể đối mặt rủi ro và bất định lớn khi tham gia thị trường chứng khoán nước này. Nguyên nhân là nhiều doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn tại Saudi Arabia có mối liên hệ mật thiết với Nhà nước.

Trên sàn Tadawul, các cổ phiếu thuộc nhóm năng lượng, hóa chất, logistics, ngân hàng và tiện ích - như Saudi Aramco, Saudi Basic Industries, Al Rajhi Bank và ACWA Power - hấp dẫn nhà đầu tư châu Á nhờ triển vọng tăng trưởng với định giá hiện ở mức tương đối hợp lý. Tuy nhiên, đây đều là các lĩnh vực chiến lược nên Chính phủ kiểm soát và giám sát chặt chẽ.

“Trong môi trường cạnh tranh tương đối hạn chế và chính phủ tham gia sâu vào hoạt động của doanh nghiệp, các quyết định của doanh nghiệp Saudi Arabia thường nhằm phục vụ mục tiêu chiến lược dài hạn hơn là tối đa hóa lợi ích ngắn hạn cho cổ đông”, bà Alice Gower, đối tác tại công ty tư vấn Azure Strategy chuyên về đầu tư khu vực Trung Đông và Bắc Phi, nhận xét.

Tuy nhiên, theo bà, quy mô lớn và tính thanh khoản cao của thị trường chứng khoán Saudi Arabia cũng giúp giảm bớt phần nào rủi ro, nhất là với nhà đầu tư có ý định nắm giữ cổ phiếu dài hạn.

Điều này ngược lại với thị trường chứng khoán Dubai, nơi có thể đem lại dư địa tăng giá lớn hơn nhưng cũng dễ chịu biến động mạnh theo chu kỳ. Thị trường này có thể tăng mạnh khi thị trường bất động sản và dòng tiền tiêu dùng thuận lợi, nhưng nhanh chóng quay đầu giảm sâu khi các điều kiện này đảo chiều và tâm lý nhà đầu tư xấu đi.

Vì vậy, các nhà phân tích cho rằng nhà đầu tư thường giao dịch cổ phiếu Dubai theo hướng linh hoạt, mang tính chiến thuật và ưu tiên cơ hội ngắn hạn.

Một ưu điểm khác là Saudi Arabia không áp các biện pháp kiểm soát vốn chính thức. Nhìn chung, nhà đầu tư nước ngoài có thể chuyển vốn và lợi nhuận ra nước ngoài tương đối thuận lợi, đồng thời đổi ngoại tệ mà không bị hạn chế đáng kể. Nước này cũng duy trì cơ chế tỷ giá ổn định, với đồng riyal neo vào USD.

Theo bà Pratibha Thaker, giám đốc biên tập phụ trách khu vực Trung Đông và châu Phi tại tổ chức Economist Intelligence Unit (EIU), những yếu tố trên góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý thị trường vẫn còn một số “điểm nghẽn” đáng chú ý.

“Dù không có kiểm soát vốn chính thức, thị trường vẫn tồn tại các rào cản gián tiếp như trần sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, hạn chế ở một số ngành và thủ tục hành chính còn phức tạp. Những yếu tố này có thể tác động đến quyết định đầu tư và khiến nhà đầu tư khó theo đuổi chiến lược nhằm giành quyền kiểm soát doanh nghiệp” bà Thaker nói.

Bà cho rằng nền kinh tế Saudi Arabia vẫn đối mặt rủi ro lớn vì phụ thuộc nhiều vào biến động giá dầu. Rủi ro với nhà đầu tư nước ngoài là cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông chưa thực sự mạnh.

“Yếu tố có thể tạo khác biệt lớn nhất là việc nới trần sở hữu của nhà đầu tư ngoại. Bước đi này có thể được thực hiện vào cuối năm nay”, bà Gower nhận định.