Siết chặt quản lý phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu có nhiều biến động, hoạt động tạm nhập, tái xuất và chuyển khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy giao thương quốc tế. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những rủi ro tiềm ẩn về gian lận thương mại và ô nhiễm môi trường. Để giải quyết vấn đề này, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã chính thức có Tờ trình báo cáo Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng về dự thảo Thông tư mới.

Thông tư này tập trung vào việc ban hành danh mục phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu. Đây không chỉ là một văn bản hành chính thông thường mà còn là công cụ quản lý nhà nước sắc bén nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, giúp các lực lượng chức năng kiểm soát chặt chẽ hơn dòng chảy của hàng hóa cũ, kém chất lượng vào lãnh thổ Việt Nam.

Dự thảo Thông tư được xây dựng dựa trên một hệ thống pháp luật đồng bộ và cập nhật nhất. Cụ thể, các căn cứ pháp lý bao gồm: Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14; Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (đã được sửa đổi, bổ sung); Nghị định số 146/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại.

Dự thảo Nghị định mới thay thế cho Nghị định số 69/2018/NĐ-CP vốn đã quen thuộc trong giới xuất nhập khẩu.

Việc bám sát các quy định này đảm bảo Thông tư có đầy đủ thẩm quyền, hình thức và trình tự thủ tục theo đúng quy chuẩn pháp luật. Đặc biệt, dự thảo còn đảm bảo sự tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, tạo ra một môi trường kinh doanh không chỉ chặt chẽ mà còn hội nhập.

Theo nội dung tờ trình, mục tiêu cốt lõi là ngăn ngừa nguy cơ Việt Nam trở thành điểm trung chuyển phế liệu và hàng hóa kém chất lượng.

Khoản 3 Điều 40 Luật Quản lý ngoại thương đã nêu rõ quyền hạn của Bộ trưởng Bộ Công Thương trong việc quyết định tạm ngừng kinh doanh đối với các loại hàng hóa có nguy cơ: Gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng; lây lan dịch bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người; tạo điều kiện cho hoạt động chuyển tải bất hợp pháp hoặc gian lận thương mại.

Bằng việc công bố công khai danh mục hàng hóa theo mã HS (hệ thống mã hóa hàng hóa quốc tế), Bộ Công Thương giúp doanh nghiệp nắm bắt thông tin minh bạch, tránh các sai phạm vô ý trong quá trình vận hành.

Theo dự thảo, Thông tư sẽ ban hành kèm theo hai danh mục cụ thể:

Danh mục phế liệu: Các loại phế thải công nghiệp, phế liệu từ quá trình sản xuất/tiêu dùng tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất.

Danh mục hàng hóa đã qua sử dụng: Các mặt hàng cũ đã qua sử dụng thuộc diện kiểm soát nghiêm ngặt.

Song các quy định này sẽ không áp dụng đối với hình thức kinh doanh chuyển khẩu mà hàng hóa được vận chuyển thẳng từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu (không đi qua cửa khẩu Việt Nam).

Đối tượng chịu sự tác động của Thông tư bao gồm: Các thương nhân trực tiếp tham gia hoạt động kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu; các tổ chức, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền; xác cá nhân và tổ chức liên quan khác trong chuỗi cung ứng hàng hóa.

Dự thảo Thông tư được thiết kế gọn gàng với 4 điều chính: Phạm vi điều chỉnh; đối tượng áp dụng; tổ chức thực hiện và điều khoản thi hành.

Một điểm đáng chú ý là tính kế thừa của văn bản này. Dự thảo tiếp tục duy trì các danh mục hàng hóa từ Thông tư số 08/2023/TT-BCT và Thông tư số 18/2024/TT-BCT, nhưng có sự điều chỉnh, cập nhật để phù hợp với Nghị định thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP.

Về lộ trình hiệu lực, Thông tư dự kiến sẽ có hiệu lực cùng thời điểm với Nghị định thay thế Nghị định 69 và có thời hạn kéo dài đến hết ngày 31/12/2029. Khi Thông tư mới chính thức được ban hành, các văn bản cũ như Thông tư số 18/2024/TT-BCT và Phụ lục II của Thông tư số 08/2023/TT-BCT sẽ bị bãi bỏ để đảm bảo tính nhất quán.

Việc hoàn thiện cơ chế quản lý tạm nhập, tái xuất thông qua Thông tư này là một biện pháp quản lý theo từng giai đoạn cần thiết, không chỉ giúp bảo vệ môi trường sống của người dân, mà còn nâng cao uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, khẳng định chúng ta không chấp nhận tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá, đặc biệt là đánh đổi bằng an ninh môi trường.