Thay vì phụ thuộc vào lợi thế lao động giá rẻ hay mô hình thời trang nhanh, ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt số hóa, tự động hóa, robot hóa, AI để giải quyết bài toán chi phí, giữ chân các nhãn hàng quốc tế và hướng tới tương lai sản xuất thông minh bền vững...

Tại Diễn đàn “Chuyển đổi công nghiệp 4.0 ngành may mặc: Sản xuất thông minh cho tương lai” diễn ra ngày 28/5/2026, ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) đã phác họa bức tranh toàn cảnh vừa tự hào vừa đầy áp lực của ngành dệt may Việt Nam.

3 THÁCH THỨC BỦA VÂY 

Nhìn lại năm 2025, dệt may Việt Nam tự hào ghi dấu ấn lớn với tỷ trọng xuất khẩu đạt 46 tỷ USD, vững vàng ở vị trí thứ hai trên toàn cầu. Bước sang 4 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tiếp tục đạt 14,4 tỷ USD, tăng 3,7% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấy là hàng loạt thách thức cực lớn do ảnh hưởng bởi xung đột chính trị tại Trung Đông và Châu Âu, đặt toàn ngành trước 3 "gọng kìm" áp lực. Đó là vấn đề chi phí lao động và chi phí sản xuất cho một sản phẩm dệt may ngày càng tăng cao, làm giảm bớt lợi thế cạnh tranh truyền thống. Sự thay đổi khắc nghiệt từ thị trường nhập khẩu cũng là trở ngại.

Dù Việt Nam đang sở hữu lợi thế lớn với 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đã có hiệu lực, nhưng giai đoạn 2024 - 2026 chứng kiến sự thay đổi lớn từ các nhà mua hàng. Các nước nhập khẩu liên tục bổ sung điều khoản khắt khe, chuyển dịch mạnh mẽ từ xu hướng "thời trang nhanh" sang mô hình "thời trang bền vững" và ổn định.

Đặc biệt, sự chuyển dịch lao động, cạnh tranh nguồn nhân lực gay gắt ngay trong 4 tháng đầu năm 2026 đã khiến bài toán duy trì chuỗi sản xuất ổn định trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Trước bối cảnh các nhãn hàng quốc tế liên tục tạo áp lực giảm giá hàng năm, đồng thời đòi hỏi đơn hàng nhỏ hơn, thời gian giao hàng ngắn hơn nhưng chất lượng khắt khe hơn, ngành dệt may Việt Nam không còn con đường nào khác ngoài việc thích ứng một cách tuyệt đối. Và giải pháp cứu cánh duy nhất lúc này chính là công nghệ, số hóa, tự động hóa, robot hóa và trí tuệ nhân tạo (AI).

BÀI TOÁN TÀI CHÍNH KHÔNG CÒN LÀ "GÁNH NẶNG"

Một câu hỏi lớn được đặt ra là: Liệu tiềm lực của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay có đủ để gánh vác chi phí đầu tư cho công nghệ 4.0?

Giải đáp băn khoăn này, Chủ tịch Vitas cho biết nếu câu hỏi này được đặt ra cách đây 3 năm thì thực sự là một thách thức lớn. Tuy nhiên, ở thời điểm năm 2026, câu chuyện tài chính đã hoàn toàn thay đổi khi chi phí đầu tư vào công nghệ 4.0 hiện tại đã rẻ hơn trước đây rất nhiều.

Điều này xuất phát từ ba yếu tố then chốt. Đó là không còn sự độc quyền của một vài thương hiệu, hầu hết các nhà sản xuất thiết bị trên toàn cầu hiện nay đều đã thích ứng và tham gia vào cuộc đua công nghệ 4.0. Doanh nghiệp Việt Nam có quyền lựa chọn phong phú các dải thiết bị và công nghệ tự động hóa, robot hóa phù hợp với túi tiền và quy mô của mình.

Cùng với đó là hiệu quả thực tế dịch chuyển cấu trúc lao động: Việc ứng dụng máy móc chuyên dụng giải quyết triệt để tình trạng thâm hụt lao động.

Minh chứng rõ nét nhất là tại nhiều nhà máy kéo sợi hiện nay, quy trình từ khâu bông đầu vào, chải thô, ghép cho đến đóng gói đã được tự động hóa hoàn toàn bởi robot, giải phóng sức lao động của con người một cách tối đa. Một nhà máy quy mô 5 vạn cọc sợi trước đây cần tới 200 - 300 lao động, thì nay nhờ công nghệ 4.0 chỉ cần từ 30 - 40 người vận hành là đã có một mô hình sản xuất hoàn hảo. Đối với ngành may, robot vận chuyển hàng hóa, bán thành phẩm từ xưởng cắt đến chuyền may và tự động vệ sinh nhà xưởng đang dần thay thế hoàn toàn sức người.

TÌM KIẾM "BẠN ĐỒNG HÀNH" TRONG GIẢI PHÁP SỐ HÓA

Mặc dù nhận thức được tầm quan trọng của công nghiệp 4.0, nhiều doanh nghiệp dệt may Việt Nam vẫn gặp khó khăn về định hướng phát triển, thiếu nhân sự công nghệ, thiếu giải pháp tổng thể và mơ hồ về các bước tiến hành.

Ông Doãn Thừa Quân, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quân Bằng, cho biết các nhà xưởng hiện nay rất cần những "người bạn đồng hành" để đưa ra phương án tối ưu nhất nhằm giải bài toán hiệu quả sản xuất.

Đáp ứng nhu cầu cấp thiết đó, các nhà cung cấp giải pháp công nghệ tại diễn đàn đã giới thiệu những hệ sinh thái số hóa đột phá, bao quát toàn bộ quy trình từ thiết kế đến xuất khẩu.

Ông Trần Trạch, Đồng sáng lập Smarga, đã mang đến giải pháp quản trị thông minh thời gian thực dựa trên nền tảng Internet. Chỉ với một chiếc điện thoại kết nối ứng dụng Zalo hoặc WeChat, nhà quản lý có thể giám sát toàn bộ nhà máy thông qua các bước số hóa chuẩn mực: Quản lý đơn hàng; lập kế hoạch (Hệ thống thông minh tự động dự đoán tiến độ và đưa ra cảnh báo sớm nếu có nguy cơ trễ hạn, giúp giải quyết tới 90% vấn đề giao hàng muộn); thực hiện sản xuất (sử dụng mã QR để theo dõi chi tiết từng công đoạn); hệ thống kho thông minh (tích hợp xe tự hành AGV tự động phân tích, lấy và giao chính xác loại vải, số lượng đến từng chuyền may mà không cần con người can thiệp trực tiếp).

Trong khi đó, giải pháp của INA do ông Lã Tân, Phó Tổng giám đốc giới thiệu lại tập trung tối ưu hóa hạ tầng nhà xưởng bằng các thiết bị tự động hóa chuyên sâu, bao gồm: hệ thống chuyền treo thông minh đưa sản phẩm đến từng thợ may; kho nguyên phụ liệu không người tích hợp robot 4 chiều…

Đáng chú ý, hiệu quả từ các khách hàng thực tế của INA là minh chứng rõ nhất cho sức mạnh công nghệ: Thương hiệu Anta tăng hiệu suất từ 25% - 35%; các công ty đồ lót tăng 20% - 30%; sản phẩm thể thao tăng từ 6% - 20%; riêng các sản phẩm đơn giản như túi xách, tất có thể tăng hiệu suất lên tới 60%. 

Bên cạnh việc đầu tư cho máy móc, diễn đàn cũng thẳng thắn chỉ ra rằng chuyển đổi số công nghiệp 4.0 không chỉ là câu chuyện mua sắm thiết bị, mà là sự thay đổi sâu sắc mang tính "ý thức hệ" trong tầm nhìn chiến lược của từng doanh nghiệp.

Muốn chuyển đổi thành công, doanh nghiệp cần kết hợp hài hòa giữa thiết bị công nghệ và yếu tố con người. Con người đóng vai trò tác động toàn diện. Nếu không có đội ngũ nhân sự thích ứng nhanh, doanh nghiệp không thể vận hành hiệu quả các công nghệ tự động hóa hiện đại.

Để không đứng ngoài sân chơi toàn cầu, Vitas khuyến nghị các doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với các nhà sản xuất thiết bị toàn cầu. Việc chủ động đa dạng hóa thị trường, đa dạng hóa đối tác và mặt hàng, kết hợp với xây dựng liên kết chuỗi bền vững sẽ là bệ phóng vững chắc. Đây là hành động nội tại bắt buộc của mỗi doanh nghiệp nhằm hiện thực hóa mục tiêu chung: Thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam năm 2026 đạt từ 48 đến 49 tỷ USD.