Những năm qua, các hợp tác xã nông nghiệp tại Việt Nam đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số vào sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản, nhằm tăng năng suất lao động, nâng cao hiệu quả, qua đó giúp hàng ngàn nông dân vươn lên làm giàu một cách bền vững...

Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết đến thời điểm này đã có khoảng 2.600 trong số hơn 22.500 hợp tác xã nông nghiệp trên cả nước ứng dụng phần mềm và công nghệ số. 

Chuyển đổi số trong hợp tác xã nông nghiệp giúp giảm chi phí vận hành lên tới 30%, giảm chi phí vật tư phân bón từ 15-20%; đồng thời, tăng năng suất từ 15-28%. Có thể nói, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ mới là chìa khóa quan trọng để giúp nông dân thoát nghèo vươn lên làm giàu bền vững. 

Tại Sơn La, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Ngọc Hoàng là một trong những đơn vị sớm nhận thấy vai trò của công nghệ trong quản lý sản xuất.

TỪ SỐ HÓA SẢN XUẤT ĐẾN NÂNG CAO GIÁ TRỊ SẢN PHẨM

Trước đây, việc ghi chép nhật ký canh tác chủ yếu thực hiện thủ công trên giấy, gây mất thời gian, khó kiểm soát và hạn chế khả năng truy xuất thông tin khi liên kết tiêu thụ hoặc xuất khẩu.

Khi mạnh dạn đầu tư và ứng dụng cổng thông tin egap.vn, hợp tác xã đã từng bước thay đổi cách thức quản lý. Chỉ với điện thoại thông minh có kết nối internet, các thành viên có thể cập nhật đầy đủ lịch sử canh tác, từ khâu làm đất, gieo trồng, bón phân, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch. Toàn bộ dữ liệu được lưu trữ tập trung, giúp hợp tác xã dễ dàng theo dõi, kiểm soát và đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc.

Việc số hóa quy trình sản xuất không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nội bộ mà còn tạo sự minh bạch rõ ràng cho sản phẩm. Nhờ đó, các loại cây ăn quả chất lượng cao của Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Ngọc Hoàng ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng, dễ dàng tiếp cận các kênh phân phối hiện đại, từng bước nâng cao giá trị và mở rộng thị trường.

Không chỉ riêng Sơn La, tại Ninh Bình, nhiều hợp tác xã cũng đang từng bước tiếp cận chuyển đổi số theo hướng phù hợp với quy mô và nguồn lực.

TỪ NHẬN THỨC ĐẾN HÀNH ĐỘNG TỪNG BƯỚC

Hợp tác xã Riti đã triển khai một số phần mềm phục vụ quản lý sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Dù kỹ năng công nghệ thông tin của một bộ phận thành viên còn hạn chế, nhưng đây được xem là bước khởi đầu quan trọng, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi sâu hơn trong thời gian tới.

Theo báo cáo đánh giá khoảng trống trong chuyển đổi số và kỹ năng số của các hợp tác xã tại Việt Nam thuộc dự án Youcool, phần lớn các hợp tác xã hiện đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi.

Tuy nhiên, việc có tới một nửa số hợp tác xã tham gia khảo sát đang triển khai chuyển đổi số cho thấy nhận thức về vai trò của công nghệ đã có những chuyển biến tích cực.

Bà Trần Thị Hòa, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Nhân Mỹ (Ninh Bình), cho biết các thành viên đều xác định chuyển đổi số là xu thế tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý và mở rộng thị trường tiêu thụ. Dù còn gặp khó khăn về tài chính và nhân lực, hợp tác xã vẫn lựa chọn cách làm từng bước, ưu tiên những nội dung thiết thực và dễ triển khai.

“Chúng tôi xác định không làm dàn trải mà lựa chọn những việc quan trọng trước, vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Quan trọng nhất là thay đổi tư duy và dám tiếp cận công nghệ”, bà Hòa chia sẻ.

Một tín hiệu tích cực khác là nhiều hợp tác xã đã bắt đầu quan tâm hơn đến việc đào tạo, nâng cao kỹ năng số cho thành viên, đồng thời tìm cách thu hút lao động trẻ tham gia. Dù tỷ lệ lao động trẻ trong khu vực kinh tế hợp tác hiện nay còn thấp, song xu hướng trẻ hóa đang từng bước hình thành thông qua các mô hình sản xuất gắn với công nghệ và thị trường số.

Tại Đắk Lắk, Hợp tác xã Sản xuất – Dịch vụ – Du lịch chiếu cói An Cư cũng đang từng bước đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ gắn với chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất và quảng bá sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Anh Quân, Giám đốc hợp tác xã, việc ứng dụng các công cụ, nền tảng công nghệ số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tiết giảm chi phí mà còn góp phần giới thiệu các sản phẩm thủ công truyền thống đến với đông đảo khách hàng hơn thông qua các kênh trực tuyến, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.

Qua đó, hợp tác xã tạo thêm việc làm ổn định cho người dân địa phương, nâng cao thu nhập cho các hộ thành viên, góp phần giúp nhiều gia đình cải thiện đời sống và từng bước thoát nghèo.

Bên cạnh nỗ lực từ phía các hợp tác xã, sự đồng hành của các tổ chức hỗ trợ đang tạo thêm động lực cho quá trình chuyển đổi số. Ông Mai Quang Vinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Liên hiệp Hợp tác xã Kinh tế số Việt Nam, cho biết đơn vị này đã phối hợp với Viện Công nghệ xanh hỗ trợ một số hợp tác xã ứng dụng công nghệ và đạt được kết quả tích cực.

Điển hình như Hợp tác xã dược liệu Sóc Sơn (Hà Nội), đã áp dụng phần mềm quản lý chất lượng, đăng ký tiêu chuẩn sản xuất Nhật Bản JAS cho các sản phẩm chủ lực. Việc ứng dụng công nghệ giúp hợp tác xã kiểm soát chất lượng tốt hơn, nâng cao uy tín và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Theo các chuyên gia, chuyển đổi số đối với hợp tác xã không cần làm ồ ạt mà cần lựa chọn đúng trọng tâm. Những lĩnh vực như kế toán, nhật ký sản xuất điện tử, truy xuất nguồn gốc được xem là nền tảng cần ưu tiên, bởi chi phí đầu tư không quá lớn nhưng mang lại hiệu quả lâu dài.