Thủy đậu ở người lớn có thể gây biến chứng nặng

Khoảng 6 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng đau thượng vị, đau dạ dày, sau đó đau họng và sốt cao. Trong 4 ngày điều trị tại nhà, bệnh nhân tự dùng kháng sinh, thuốc hạ sốt, giảm ho và bôi thuốc lên các nốt phỏng thủy đậu nhưng không cải thiện. Các nốt mụn nước lan nhanh từ da đầu xuống mặt rồi lan toàn thân. 

Ths.Bs Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực cho biết, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nhịp tim nhanh, suy hô hấp nặng, tổn thương phổi lan tỏa, phải an thần thở máy với thông số ô xy 100%, kèm rối loạn đông máu, hội chứng nhiễm trùng nặng.

Bệnh nhân được chẩn đoán sốc nhiễm khuẩn, viêm phổi ARDS – biến chứng nặng của thủy đậu. Theo các bác sĩ, dù bệnh nhân còn trẻ, trước đó khỏe mạnh, không có bệnh lý nền nhưng chưa từng mắc thủy đậu và chưa được tiêm vaccine phòng bệnh. Đây cũng là trường hợp điển hình về lây truyền thủy đậu trong gia đình do tiếp xúc gần.

Thông thường thủy đậu diễn biến nhẹ, tuy nhiên ở người lớn, nguy cơ biến chứng nặng luôn tiềm ẩn. Sau 9 ngày điều trị tích cực, tình trạng hô hấp của bệnh nhân có cải thiện, nhu cầu ô xy giảm dần, rối loạn đông máu được kiểm soát, các nốt mụn nước và mụn mủ khô dần. Tuy nhiên, tổn thương phổi vẫn còn nặng, bệnh nhân tiếp tục được theo dõi và điều trị hồi sức.

Một tháng trước, một bệnh nhân 35 tuổi, trú tại tổ Cao Bành, phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang, cũng đã nhập viện trong tình trạng sốt cao, nôn nhiều, rối loạn nước và điện giải, toàn thân nổi mụn nước đa kích thước, nhiều nốt mụn đã có mủ hoặc vỡ, gây ngứa dữ dội. Qua thăm khám, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị thủy đậu biến chứng bội nhiễm da. Bệnh nhân được điều trị phối hợp kháng virus, kháng sinh đặc hiệu và chăm sóc tích cực.

Cuối tháng 7, Bệnh viện Bạch Mai cũng điều trị cho bệnh nhân nam, 30 tuổi, vào viện trong tình trạng nguy kịch, tiên lượng xấu do biến chứng thuỷ đậu nặng nề. Bệnh nhân có tiền sử hội chứng thận hư 7 năm, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, nhưng không có biện pháp phòng ngừa khi tiếp xúc trực tiếp với người mắc bệnh. Bệnh nhân cũng chưa tiêm phòng vaccine.

Đầu năm nay, Khoa Bệnh nhiệt đới và can thiệp giảm hại, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cũng đã tiếp nhận một trường hợp bệnh nhân nam 33 tuổi bị thủy đậu nhập viện trong tình trạng sốt, tức ngực và khó thở nhẹ. Qua thăm khám các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân có thủy đậu bội nhiễm thêm vi khuẩn. Bên cạnh những tổn thương do thủy đậu, bệnh nhân còn có những nhiễm trùng da và mô mềm tương đối phức tạp...

PGS. TS Đỗ Duy Cường, Viện Trưởng Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết nhiều người vẫn lầm tưởng thủy đậu là bệnh nhẹ, chỉ gây phát ban ngoài da. Nhưng thực tế, việc đánh giá thấp mức độ nguy hiểm của căn bệnh này có thể dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.

Không chỉ dừng lại ở những nốt ban ngứa ngáy, thủy đậu còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nghiêm trọng, như: Viêm phổi; Viêm não, viêm màng não; Nhiễm trùng da, mô mềm; Hội chứng Reye (một biến chứng cực kỳ nguy hiểm, thường gặp ở trẻ em dùng aspirin khi mắc thủy đậu, gây tổn thương gan và não nghiêm trọng); Suy đa phủ tạng, rối loạn đông máu...

ThS.BS Đặng Hoàng Điệp, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết: “Thủy đậu là bệnh do virus gây ra, tuy nhiên các bóng nước trên da khiến hàng rào bảo vệ tự nhiên bị phá vỡ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập.

Trong đó, tụ cầu vàng là loại vi khuẩn đặc biệt nguy hiểm – nó có thể sinh độc tố mạnh, gây sốc nhiễm khuẩn cấp tính, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong rất nhanh nếu không được xử trí kịp thời. Bội nhiễm vi khuẩn sau thủy đậu có thể xảy ra ngay cả ở người trẻ, khỏe mạnh, không có bệnh nền và không hề chậm trễ trong điều trị”.

BS.CKI. Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster (VZV) gây ra, thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa.

Bệnh lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch mụn nước bị vỡ. Virus cũng có thể tồn tại trên các bề mặt sinh hoạt như quần áo, đồ dùng cá nhân, bàn ghế, đồ chơi..., từ đó lây sang người lành chưa có miễn dịch.

70 - 90% người sống chung với bệnh nhân thủy đậu có thể bị lây nhiễm nếu chưa có miễn dịch. Theo bác sĩ Đạo, thủy đậu tuy phổ biến ở trẻ nhỏ nhưng người lớn vẫn có thể mắc, đặc biệt nếu chưa từng bị bệnh hoặc chưa tiêm vaccine, và thường dễ gặp biến chứng nặng hơn. Bệnh khởi phát với triệu chứng sốt, mệt mỏi, sau đó xuất hiện mụn nước khắp cơ thể, đôi khi trong miệng gây đau rát, dễ nhầm với tay chân miệng hoặc dị ứng da.

Nếu không điều trị đúng, thủy đậu có thể gây biến chứng nguy hiểm, thậm chí suy giảm miễn dịch. Nhóm nguy cơ cao gồm trẻ sơ sinh, người suy giảm miễn dịch, bệnh mạn tính và phụ nữ mang thai, trong đó thai phụ mắc bệnh có thể sảy thai hoặc gây dị tật thai nhi.

Để dự phòng, tiêm vaccine thủy đậu là biện pháp hiệu quả với tỷ lệ bảo vệ đến 98% nếu tiêm đủ phác đồ. Hiện Việt Nam có các loại vaccine Varilrix (Bỉ) tiêm cho trẻ từ 9 tháng tuổi và người lớn, Varivax (Mỹ) và Varicella (Hàn Quốc) tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn. Còn vaccine Proquad (Mỹ) phòng thêm sởi, quai bị, rubella, tiêm cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn. Phụ nữ nên tiêm trước khi mang thai ít nhất 1 - 3 tháng, tùy loại vaccine.

Tháng 11/2025, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng đã công bố Bản hướng dẫn (WHO Position Paper) cập nhật cho vaccine thủy đậu thay thế phiên bản năm 2014.

Tài liệu đã đưa ra hướng dẫn toàn cầu về tiêm phòng vaccine thủy đậu trong đó nhấn mạnh tiêm phòng hai liều vaccine để đạt được miễn dịch tối ưu; Xác thực đưa vào chủng vaccine mới MAV/06 của GC Biopharma (Hàn Quốc), cho phép chuyển đổi giữa vaccine sử dụng chủng này với các vaccine sử dụng chủng thường dùng - chủng Oka.

Cùng với đó, WHO ủng hộ việc đưa vaccine có chứa chủng mới này vào các chương trình tiêm chủng quốc gia tại các khu vực có gánh nặng bệnh tật cao, thể hiện thông qua các chiến lược kiểm soát bệnh tật.