Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo bệnh lý cơ xương khớp là nguyên nhân hàng đầu gây giảm khả năng vận động ở người trẻ trong bối cảnh xã hội ít vận động và sử dụng thiết bị công nghệ ngày càng nhiều…

Anh N.V.Q. (28 tuổi, ngụ TP.HCM) đang làm việc tại một công ty công nghệ thông tin mới đây đã đến Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM khám xương khớp trong tình trạng đau mỏi vùng thắt lưng và cổ gáy. Mỗi khi xoay người, anh thường nghe tiếng lạo xạo ở cột sống.

Qua thăm khám và chụp X-quang, các bác sĩ chẩn đoán anh Q. bị thoái hóa cột sống cổ và cột sống thắt lưng. Nguyên nhân được xác định chủ yếu do đặc thù công việc phải ngồi lâu, ít vận động, cùng chế độ ăn uống chưa hợp lý. 

Bác sĩ Lê Nhất Duy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3), cho biết thoái hóa khớp từ lâu được biết đến là bệnh lý của tuổi già. Tuy nhiên, quan sát lâm sàng trong nhiều năm gần đây cho thấy số lượng người trẻ mắc bệnh đang gia tăng, đặc biệt là nhân viên văn phòng. Nhiều người mắc bệnh do tư thế làm việc sai, thừa cân, ít vận động và áp lực cơ học lặp lại khiến khớp phải chịu tải vượt khả năng thích nghi, dẫn đến tổn thương sớm.

Bác sĩ Phạm Thế Hiển, Tổng thư ký Hội Nội soi cơ xương khớp TP.HCM, cũng cho hay từ sau 30 tuổi, cơ thể bắt đầu bước vào giai đoạn thoái hóa khớp mà nhiều người không biết. Đặc biệt giới văn phòng rất dễ đau gối, đau cổ tay, đau cột sống do ngồi nhiều, ít vận động, tư thế sai, mang giày cao gót, leo cầu thang nhiều… Nhiều người trẻ lại có tâm lý chủ quan, cố gắng tập luyện dù đã bị đau, khiến chấn thương cấp tính biến thành mạn tính, khó điều trị hơn.

Nhiều tổn thương khớp ở người trẻ ban đầu rất nhỏ, khó nhận ra, nhưng nếu chủ quan để kéo dài sẽ nhanh chóng trở nên nặng nề, đặc biệt là ở độ tuổi sau 30. Khi khớp, nhất là sụn khớp, bị tổn thương, khả năng tự hồi phục gần như không có vì cấu trúc này không được nuôi dưỡng trực tiếp bởi mạch máu.

Điển hình, anh Đ.V.T, 28 tuổi, đau khớp háng gần 10 năm trước nhưng không điều trị, mới đây bệnh tiến triển giai đoạn cuối phải đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM thay khớp ngăn tàn phế. Ban đầu anh Tình đau nhẹ vùng bẹn thỉnh thoảng lan xuống mông, đùi, chỉ uống thuốc giảm đau và tiếp tục làm việc nặng, chơi thể thao. Gần đây anh không thể đi lại bình thường, "đau vượt sức chịu đựng, nhiều lúc tinh thần suy sụp".

Tương tự, anh Lâm, 24 tuổi, đau cứng khớp háng, không thể ngồi xổm. Kết quả chụp X-quang cho thấy anh bị thoái hóa khớp háng do biến chứng từ bệnh hoại tử chỏm xương đùi không điều trị, gây lún sụp đầu xương đùi.

ThS.BS Trần Ngọc Chọn, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết trung bình mỗi tháng bệnh viện tiếp nhận khoảng 300 trường hợp mắc bệnh, trong đó 70% người dưới 40 tuổi. Nhiều trường hợp phải thay khớp nhân tạo.

Tại hội nghị "Cập nhật những tiến bộ trong kỹ thuật thay khớp gối" diễn ra tại TP.HCM  mới đây, ThS.BS Nguyễn Tấn Lãm, Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, cũng nhận định trước đây thoái hóa khớp gối thường xuất hiện ở nhóm tuổi trung niên, khoảng sau 40 - 45 tuổi mới bắt đầu có dấu hiệu. Tuy nhiên hiện nay, nhiều bệnh nhân trẻ hơn đã được ghi nhận.

Một trường hợp điển hình là bệnh nhân mới 32 tuổi nhưng khớp gối đã thoái hóa nặng tương đương người 60 - 70 tuổi. "Bệnh nhân thể trạng bình thường, không có yếu tố nguy cơ điển hình như béo phì, chấn thương hay vận động quá mức; chỉ có thói quen đi thang bộ nhiều năm là yếu tố đáng lưu ý nhất, bên cạnh các yếu tố như cơ địa, sức mạnh cơ đùi...", bác sĩ Lãm nói.

Theo bác sĩ Lãm, thói quen ngồi lâu khi làm việc văn phòng khiến cơ đùi yếu, không còn đủ sức bảo vệ khớp gối. Khi kết hợp với đi cầu thang bộ thường xuyên, khớp phải chịu áp lực lớn dẫn đến bào mòn sụn nhanh. Bệnh nhân phải phẫu thuật cắt lọc khớp và tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) nhằm trì hoãn nguy cơ thay khớp khi còn quá trẻ.

Bên cạnh đó, bác sĩ Lãm cũng chia sẻ nhiều người cho rằng đi bộ là hình thức tập thể dục tốt cho sức khỏe. Thực tế, đi bộ có thể giúp giảm đường huyết, hạ huyết áp và cải thiện sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, với những người đã bị thoái hóa khớp gối hoặc béo phì, việc đi bộ nhiều đôi khi lại khiến tình trạng đau khớp nặng hơn.

Để dung hòa giữa nhu cầu vận động và bảo vệ khớp gối, người bệnh nên lựa chọn các hình thức vận động ít gây áp lực lên khớp hơn như đạp xe hoặc bơi lội. Những hoạt động này vẫn giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và tăng cường sức mạnh cơ đùi nhưng lực tác động lên khớp gối thấp hơn nhiều so với đi bộ hoặc leo cầu thang. 

Bác sĩ Duy cho hay trong điều trị, y học hiện đại đặt trọng tâm vào phục hồi chức năng, tăng cường cơ quanh khớp, điều chỉnh tư thế và kiểm soát cân nặng. Thuốc giảm đau kháng viêm được sử dụng ngắn hạn khi cần thiết. Một số kỹ thuật tiêm nội khớp hoặc tiêm huyết tương giàu tiểu cầu có thể được cân nhắc tùy trường hợp. Phẫu thuật chỉ đặt ra khi tổn thương đã nặng hoặc ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống.

Trước đây, phẫu thuật chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của bác sĩ để đặt khớp nhân tạo vào vị trí phù hợp. Tuy nhiên, theo thống kê, khoảng 10 - 20% bệnh nhân sau phẫu thuật vẫn chưa hoàn toàn hài lòng do còn đau, đi lại chưa tự nhiên hoặc gặp khó khăn khi lên xuống cầu thang.

Theo BSCKII. Trần Ngọc Thao, Giám đốc Y khoa Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, kỹ thuật thay khớp gối hiện nay ngày càng tiến bộ và đang tiếp cận xu hướng ứng dụng robot nhằm tăng độ chính xác, giúp bệnh nhân phục hồi nhanh và vận động tự nhiên hơn. Bác sĩ cũng khuyến cáo người bệnh nên phẫu thuật sớm khi có chỉ định để đạt hiệu quả phục hồi tốt hơn.

Việc thăm khám và điều trị sớm khi xuất hiện dấu hiệu đau khớp gối kéo dài sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn, đồng thời cải thiện kết quả phục hồi nếu cần can thiệp phẫu thuật. Khi các triệu chứng đau khớp kéo dài hơn hai tuần hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh nên khám sớm.

Về việc hiện nay một số nơi quảng cáo rầm rộ phương pháp tiêm tế bào gốc trị bệnh lý xương khớp, bác sĩ Phạm Thế Hiển cũng khuyến cáo hiện nay Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chưa chấp thuận việc dùng tế bào gốc để điều trị cơ - xương - khớp.