AI là xu thế tất yếu trong nội soi tiết niệu ít xâm lấn

Trong một lần khám sức khỏe định kỳ mới đây tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM, bệnh nhân nữ 48 tuổi được phát hiện toàn bộ thận trái ứ nước nặng. Hình ảnh nội soi cho thấy thận giãn như một túi nước lớn, nhu mô thận mỏng chỉ còn 1-2 mm, gần như không còn khả năng lọc máu.

Nguyên nhân là một viên sỏi kẹt lại ở đoạn 1/3 giữa niệu quản (ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang), kích thước 8×10 mm, gây tắc nghẽn kéo dài, khiến nước tiểu ứ đọng, làm thận giãn dần và suy kiệt chức năng.

ThS.BS. Nguyễn Tân Cương, Phó khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa, đã chỉ định phẫu thuật nội soi tán sỏi ngược dòng bằng laser cho bệnh nhân. 3 tháng sau, kết quả CT Scan tái khám cho thấy thận vẫn ứ nước nặng. Trước lựa chọn tiếp tục “sống chung” với quả thận đó, hoặc phẫu thuật cắt bỏ tránh biến chứng, bệnh nhân đã quyết định cắt thận trái.

Theo bác sĩ Nguyễn Tân Cương, thận hư do kẹt sỏi là một biến chứng nguy hiểm xảy ra khi viên sỏi di chuyển và gây tắc nghẽn niệu quản, phát hiện quá muộn khiến thận bị ứ nước, dễ nhiễm trùng và dần suy giảm chức năng.

Bác sĩ Cương khuyến cáo khi phát hiện sỏi gây tắc nghẽn, cần điều trị kịp thời để bảo tồn chức năng thận, tránh nguy cơ tổn thương thận không hồi phục. “Nhiều người chủ quan vì sỏi nhỏ, ít đau hoặc đau thoáng qua, nhưng tổn thương thận diễn ra âm thầm. Khi phát hiện muộn, thận có thể đã mất chức năng hoàn toàn”, bác sĩ Cương nói.

Tại hội thảo huấn luyện chuyên sâu với chủ đề "Niệu nội soi xâm lấn tối thiểu" mới đây, TS. Văn Thành Trung, Trưởng khoa nội soi niệu, Bệnh viện Bình Dân (TP.HCM), cho biết Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tỉ lệ mắc sỏi tiết niệu cao nhất thế giới. Thực tế lâm sàng cho thấy bệnh lý này đang tạo ra gánh nặng lớn cho hệ thống y tế, khi chiếm đến 60% số lượng bệnh nhân tại các khoa tiết niệu.

Sỏi tiết niệu bao gồm sỏi thận, niệu quản, bàng quang, niệu đạo. Nhóm chủ yếu nhất là sỏi thận nằm trong độ tuổi 40 - 60, là độ tuổi lao động chính giàu kinh nghiệm và là trụ cột gia đình. Tỉ lệ mắc sỏi thận ở nam giới có xu hướng cao hơn nữ giới khoảng 1,3 - 1,7 lần, theo nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu 2019.

Bác sĩ Trung chia sẻ thêm về một số yếu tố nguy cơ làm gia tăng tỉ lệ mắc sỏi trong cộng đồng. Trong đó có liên quan đến môi trường và khí hậu, Việt Nam có khí hậu nóng ẩm nên cơ thể dễ mất nước. Khi không uống đủ nước, nước tiểu bị cô đặc, các tinh thể khoáng chất không được đào thải mà lắng đọng dễ tạo thành sỏi. Bên cạnh đó còn do thói quen ăn uống nhiều muối, nhiều đạm nhưng thiếu chất xơ.

Thói quen nhịn tiểu kéo dài cũng là nguyên nhân gây bệnh. Việc tự ý sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng bổ sung không kiểm soát cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Bác sĩ Trung khuyến cáo khi mắc sỏi sẽ có các triệu chứng điển hình như đau vùng hông lưng hay tiểu khó, rối loạn tiểu tiện (tiểu buốt, tiểu máu, bí tiểu). Tuy nhiên không ít trường hợp sỏi diễn tiến âm thầm, chỉ gây đau lưng nhẹ khiến người bệnh lầm tưởng là đau cột sống hoặc đau cơ.

Theo bác sĩ, đi khám sớm giúp phát hiện sỏi ở giai đoạn đầu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế biến chứng. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, sỏi tiết niệu, đặc biệt là sỏi đài bể thận, có thể gây giãn đài bể thận, thận ứ nước, ứ mủ, áp xe thận, viêm thận kẽ xơ hóa, nặng nhất là suy thận và mất chức năng thận hoàn toàn.

Tại hội thảo, GS.BS. Olivier Pierre Jean Traxer, Trưởng khoa Tiết niệu Bệnh viện Tenon, Đại học Sorbonne (Pháp), Trưởng Ban Nội soi Niệu của Hội Tiết niệu Châu Âu, đã chia sẻ các kỹ thuật xử trí chuyên sâu trong nội soi niệu quản ống mềm (RIRS) cùng những cập nhật mới về công nghệ laser trong phẫu thuật.

Bên cạnh đó, BS. Laurian Bogdan Dragos, chuyên gia nội soi niệu và ung thư tiết niệu tại Bệnh viện Addenbrooke (Cambridge, Vương quốc Anh), đã cập nhật bức tranh toàn cảnh về nội soi tiết niệu thế giới năm 2026 và các kỹ thuật tiên tiến.

Theo BS. Dragos, trong khoảng 5 năm trở lại đây, lĩnh vực này đã chứng kiến những thay đổi mang tính đột phá, từ phương pháp tiếp cận điều trị đến việc ứng dụng công nghệ mới. Ông nhận định đây là thời điểm đặc biệt thuận lợi cho thế hệ bác sĩ trẻ, khi được tiếp cận sớm với các kỹ thuật hiện đại và tư duy điều trị tiên tiến.

Ông Dragos cho biết, các kỹ thuật nội soi ngày càng hướng đến việc hạn chế tổn thương, giảm biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh. Dù hiện nay phẫu thuật viên vẫn đóng vai trò trung tâm, thao tác thủ công vẫn nhanh hơn thao tác máy, nhưng ông cho rằng robot sẽ ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình điều trị, với những tính năng vượt trội như ghi nhớ đường đi, đo kích thước mảnh sỏi, thậm chí có khả năng tự động bắn laser chính xác vào viên sỏi.

Đáng chú ý, AI được xem là yếu tố có khả năng tạo ra bước ngoặt lớn cho nội soi tiết niệu trong thời gian tới. Theo bác sĩ Dragos, AI không chỉ hỗ trợ phát hiện và đánh giá sỏi mà còn giúp dự đoán kết quả điều trị, cá nhân hóa phương án can thiệp cho từng bệnh nhân.

PGS.TS.BS. Nguyễn Phúc Cẩm Hoàng, Phó Giám đốc Bệnh viện Bình Dân, cũng đã chia sẻ về các phương pháp điều trị bằng nội soi tại Bệnh viện Bình Dân trong những năm gần đây. Theo bác sĩ, bệnh viện đang phối hợp nội soi qua da và nội soi ngược dòng bằng ống mềm, giúp đạt tỷ lệ sạch sỏi cao chỉ sau một lần can thiệp, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và xuất huyết. Năm 2025, hơn 90% ca điều trị sỏi tiết niệu tại đây được thực hiện bằng phương pháp xâm lấn tối thiểu, một số khoa đạt 95 - 97%.

Đáng chú ý, bệnh viện đã bắt đầu áp dụng cách phối hợp nhiều phương pháp nội soi trong cùng một ca mổ để xử lý các trường hợp sỏi phức tạp. Điều đó cho thấy, việc làm chủ kỹ thuật nền tảng luôn đóng vai trò quan trọng, giúp đội ngũ bác sĩ không bị lệ thuộc vào công nghệ, đồng thời chủ động thích ứng với những thay đổi của trang thiết bị và phương pháp điều trị.