TikTok bị yêu cầu điều chỉnh thuật toán “gây nghiện”

Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức công bố các kết luận sơ bộ từ cuộc điều tra bắt đầu từ tháng 2/2024. Theo đó, TikTok bị cáo buộc vi phạm Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) do các thiết kế và thuật toán mang tính "gây nghiện".

Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) là bộ quy định quan trọng được EU ban hành năm 2022 nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình của các nền tảng trực tuyến lớn, bao gồm cơ chế kiểm duyệt và đề xuất nội dung.

Theo Ủy ban, TikTok có thể buộc phải điều chỉnh thuật toán nếu không muốn đối mặt mức phạt lên tới 6% doanh thu toàn cầu hàng năm. Những tính năng bị "tuýt còi" bao gồm tính năng cuộn vô tận, tự động phát video, thông báo đẩy và hệ thống đề xuất cá nhân hóa ở mức cao.

Cơ quan quản lý châu Âu đặc biệt nhấn mạnh thiết kế giao diện và thuật toán "gây nghiện" có thể ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe thể chất và tinh thần của người dùng, nhất là nhóm vị thành niên và những đối tượng dễ bị tổn thương.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia châu Âu gia tăng các biện pháp quản lý mạng xã hội đối với trẻ em. Tây Ban Nha mới đây tuyên bố sẽ áp dụng quy định hạn chế mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi, tương tự chính sách đã triển khai tại Úc. Một số quốc gia khác như Pháp và Vương quốc Anh cũng đang cân nhắc các biện pháp tương tự.

Đây mới là kết luận sơ bộ. TikTok hiện có quyền tiếp cận hồ sơ điều tra và đưa ra các lập luận phản biện bằng văn bản trước khi EC ra quyết định cuối cùng.

Phản hồi, TikTok đang cho thấy lập trường cứng rắn trước các cáo buộc và yêu cầu từ Ủy ban châu Âu. 

“Những kết luận sơ bộ của Ủy ban đã mô tả sai lệch hoàn toàn về nền tảng của chúng tôi và không có cơ sở. Chúng tôi sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để phản bác thông qua các kênh pháp lý phù hợp”, đại diện công ty cho biết. 

Dựa trên dữ liệu nội bộ thu thập từ TikTok cùng các nghiên cứu khoa học về tác động của mạng xã hội, Ủy ban châu Âu cho rằng doanh nghiệp chưa đặt lợi ích người dùng lên hàng đầu. 

Tuy nhiên, TikTok không phải nền tảng duy nhất áp dụng thuật toán giữ chân người dùng.

Chuyên gia truyền thông xã hội Matt Navarra nhận định TikTok trở thành tâm điểm do mô hình thuật toán và thiết kế trải nghiệm của ứng dụng đã định hình xu hướng mà nhiều nền tảng khác sau đó học theo. Bên cạnh đó, mức độ ảnh hưởng văn hóa sâu rộng cùng hiệu quả vận hành cao khiến nền tảng này đặc biệt nổi bật.

Theo Navarra, trải nghiệm người dùng trên TikTok được tối ưu đến mức “mở ứng dụng là lập tức bước vào vòng lặp nội dung, gần như không có điểm dừng”, yếu tố khiến nền tảng này trở thành mục tiêu giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý. 

Thông điệp của Ủy ban châu Âu là thiết kế ứng dụng như vậy có thể bị xem là vi phạm pháp luật, bởi lẽ Cơ quan này đang tiếp cận vấn đề dưới góc độ sức khỏe cộng đồng. Trong đó, Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số là cơ sở pháp lý để buộc nền tảng chịu trách nhiệm về hệ quả từ các quyết định thiết kế.

Chuyên gia Navarra cũng cho rằng những đối thủ lớn của TikTok như Instagram, YouTube hay Snapchat khó có thể đứng ngoài cuộc. Theo ông, đây có thể là khởi đầu cho một làn sóng siết chặt toàn cầu đối với các mô hình “gây nghiện” của mạng xã hội, và TikTok đã trở thành thí nghiệm đầu tiên.

Năm qua được xem là giai đoạn nhiều biến động đối với TikTok, khi hoạt động tại Mỹ bị tách khỏi hệ thống toàn cầu nhằm đáp ứng các yêu cầu pháp lý của Washington từ năm 2024. Những điều chỉnh tiếp theo về thuật toán cũng gây xáo trộn đáng kể, khi người dùng tại Mỹ ghi nhận thay đổi lớn trong cách phân phối nội dung, kéo theo làn sóng rời bỏ nền tảng.