Tín dụng xanh không chỉ là câu chuyện bảo vệ môi trường, mà đang trở thành "tấm vé" thông hành bắt buộc, để doanh nghiệp Việt Nam tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên tiêu dùng sạch...

Tại diễn đàn “Thị trường tín dụng và những vấn đề kinh tế vĩ mô”, ngày 25/12, ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã mang đến cái nhìn toàn cảnh về dòng vốn xanh – một động lực mới nhưng cũng đầy thách thức cho nền kinh tế.

DƯ NỢ LĨNH VỰC XANH CÒN KHIÊM TỐN

Ông Hùng cho biết hành lang pháp lý cho tăng trưởng xanh đã bắt đầu được chú trọng từ năm 2015. Một loạt các nghị định, chỉ thị và quyết định đã được ban hành để phê duyệt chiến lược về phát triển tăng trưởng xanh, như vào lĩnh vực năng lượng tái tạo, nông nghiệp sạch và công nghệ cao.

Như Quyết định 622, 69, 68 về chiến lược phát triển ngành ngân hàng với yêu cầu huy động vốn an toàn và bền vững. Tiếp đó là Chỉ thị 44 và Quyết định 1658 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net Zero).

Gần đây nhất, Thủ tướng đã ban hành Quyết định số 21 quy định về tiêu chí môi trường xanh để xác định các dự án đầu tư thuộc danh mục xanh. Đây là một bước tiến mới, tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng đầu tư vào lĩnh vực này.

Ngân hàng Nhà nước cũng đã ban hành nhiều quy định liên quan đến chiến lược tăng trưởng xanh của ngành, các sổ tay quản lý rủi ro về môi trường và đối tượng rủi ro để định hướng các ngân hàng đầu tư hiệu quả, đảm bảo hàng hóa sản xuất ra có thể tiêu thụ được.

Sự thay đổi này không chỉ đến từ chính sách mà còn từ áp lực thị trường. Sau đại dịch COVID-19, người tiêu dùng thế giới chỉ ưu tiên những sản phẩm "sạch" từ khâu nguyên liệu đầu vào. Ông Hùng nhận định: nếu không thực hiện tốt việc xanh hóa, sản phẩm của Việt Nam sẽ rất khó tiêu thụ và xuất khẩu.

Thực tế, số lượng tổ chức tín dụng tham gia lĩnh vực này đã tăng gấp 4 lần (từ 15 đơn vị năm 2017 lên khoảng 60 đơn vị hiện nay). Các ngân hàng lớn như Agribank, BIDV, HDBank đã chủ động lồng ghép quản lý rủi ro môi trường và xây dựng danh mục từ chối cấp vốn cho các dự án gây ô nhiễm.

Tuy nhiên, con số thực tế vẫn còn khiêm tốn: trong tổng dư nợ 18,2 triệu tỷ đồng của toàn nền kinh tế, dư nợ lĩnh vực xanh mới chỉ đạt 750 nghìn tỷ đồng (chưa tới 1 triệu tỷ đồng).

Dù tốc độ tăng trưởng bình quân từ năm 2017 đến nay đạt 21%, cao hơn mức tăng trưởng dư nợ bình quân chung của cả nước, nhưng ông Hùng cho rằng mức khởi đầu vẫn còn thấp. Các lĩnh vực đầu tư mới chủ yếu bao gồm công nghệ cao, nông nghiệp sạch, năng lượng tái tạo, xử lý nhà kính, nhà lưới hướng tới môi trường sạch.

THÁO GỠ CÁC KHÓ KHĂN, ĐỂ KHƠI THÔNG NGUỒN LỰC

Mặc dù có nhiều nỗ lực, nhưng mức dư nợ 750 nghìn tỷ đồng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Thực tế triển khai đang vấp phải những rào cản lớn.

Đó là vốn đầu tư xanh đòi hỏi thời gian dài và lãi suất thấp, trong khi thực tế lãi suất hiện nay vẫn còn cao, gây khó khăn cho việc đảm bảo lợi nhuận của doanh nghiệp.

Hành lang pháp lý hiện còn thiếu đồng bộ, chưa đầy đủ các quy định về rủi ro xã hội, quản trị và tiêu chí phân loại dự án xanh thống nhất, gây khó khăn cho việc thẩm định và báo cáo.

Các tổ chức tín dụng đang thiếu chuyên gia và đơn vị tư vấn nội địa có năng lực đánh giá môi trường - xã hội, dẫn đến việc phải thuê chuyên gia quốc tế với chi phí rất cao.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận và khai thác dữ liệu để thẩm định, đánh giá rủi ro môi trường vẫn còn hạn chế.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% từ năm 2026 với vai trò then chốt của kinh tế xanh, ông Nguyễn Quốc Hùng kiến nghị cần một lộ trình giải pháp quyết liệt.

Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước cần có cơ chế xếp hạng và ưu tiên cho các tổ chức tín dụng có dư nợ xanh cao, đồng thời dành nguồn lực cho vay tái cấp vốn để hỗ trợ lĩnh vực này.

Các bộ, ngành cần sớm xây dựng tiêu chí cụ thể cho từng lĩnh vực theo Quyết định 21 để ngân hàng yên tâm đầu tư. Đẩy mạnh công tác đào tạo cán bộ ngân hàng về các bộ tiêu chí đầu tư xanh. Thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng xanh (theo mô hình hợp tác công - tư) để giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

Đặc biệt, Chính phủ cần sớm vận hành sàn giao dịch chứng chỉ carbon để tạo động lực cho các dự án xanh và phát triển các dịch vụ tài chính liên quan.

Xem xét giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho cả dự án xanh và các tổ chức tín dụng cho vay lĩnh vực này. Đẩy mạnh tuyên truyền về chủ trương xanh hóa đến mọi đối tượng, từ cơ quan công sở đến người nông dân, giúp họ thay đổi tư duy sản xuất sạch ngay từ khâu nguyên liệu.

“Thế giới đang tiến tới một xã hội văn minh, nơi mọi sản phẩm từ cốc nước đến khay ăn đều phải có xuất xứ nguồn gốc sạch. Nếu chúng ta không thực hiện tốt việc này, sản phẩm của Việt Nam sẽ khó tiêu thụ và xuất khẩu”, ông Hùng cảnh báo.

Qua khảo sát tại các nước như Úc, doanh nghiệp không chỉ cần vốn mà cần một chính sách định hướng dài hạn và ổn định. Ông Hùng hy vọng rằng từ năm 2026 trở đi, với kỷ nguyên phát triển mới, tốc độ tăng trưởng GDP của chúng ta sẽ đạt trên 10%, trong đó tăng trưởng xanh đóng vai trò then chốt để đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững.